Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

5 tips om de Bijbel met een frisse blik te lezen

Rijkdom in een eeuwenoud boek

Hoe lees je de Bijbel? Het lijkt een onzinnige vraag, zeker voor christenen. Maar juist wie het boek al jarenlang leest, kan de veelkleurigheid van de tekst uit het oog verliezen. Bijbelwetenschapper Hans Snoek zet vijf tips op een rij om de Bijbel met frisse blik te (blijven) lezen.

Het was voor mij een van de meest schokkende ervaringen met de Bijbel: ik deed onderzoek naar het boek Job en besloot na te gaan wie al eerder over dat Bijbelboek had geschreven. Binnen enkele seconden verschenen op het computerscherm meer dan 17.000 boeken en artikelen. Dat enorme aantal roept een belangrijke vraag op: hebben al deze schrijvers die zich verdiept hebben in Job gelijk, of hebben sommigen meer gelijk dan anderen? Die vraag is niet te beantwoorden. Hoogstens kun je constateren dat je op heel veel manieren naar Bijbelteksten kunt kijken. 

1. Ontdek de betekenis voor onze tijd 
De Bijbel zoals we die kennen, is een kleine 2000 jaar oud. Sommige verhalen zijn nog een stuk ouder. Al met al is het een wonder dat we anno 2016 zo veel inspiratie kunnen ontlenen aan zo’n oud boek. Tegelijkertijd bevat dat boek ook teksten die lastig zijn, omdat ze gewelddadig of vreemd zijn. In Spreuken 13:24 staat: Wie zijn zoon de stok onthoudt, haat hem, wie hem liefheeft, tuchtigt hem. In het laatste vers van Psalm 137 spreekt de psalmist de hoop uit dat God de kinderen van de Babyloniërs zal grijpen en tegen de rots zal verpletteren. En in Matteüs 15 reageert Jezus bepaald niet sympathiek op een Kananese vrouw die Zijn hulp inroept. Deze en andere voorbeelden maken duidelijk dat de Bijbel geschreven is in een tijd waarin men andere opvattingen had over dagelijkse omgangsvormen, Godsbeelden en mensbeelden. De uitdaging is om tijdens het lezen van die oude tekst te ontdekken wat de betekenis voor onze tijd is.

2. Lees soms letterlijk en soms symbolisch
Voor veel christenen is het gebruikelijk de Bijbel te beschouwen als het onfeilbare Woord van God, en dus aan te nemen dat alles wat in de Bijbel staat strikt letterlijk is. Een van de lastigste aspecten van de Bijbel is echter dat niet altijd even duidelijk is wat letterlijk is en wat mogelijkerwijs symbolisch bedoeld is. Zo is aannemelijk dat de boeken Koningen en Kronieken historisch van aard zijn en dus in grote mate letterlijk opgevat kunnen worden. Evenzeer is aannemelijk dat de gelijkenissen van Jezus eerder symbolisch dan letterlijk zijn. Er zijn echter ook tal van voorbeelden waarin de twee soorten teksten probleemloos door elkaar heen lopen. Een bekend voorbeeld zijn de cijfers (7, 12, 40, 144, 666) die soms letterlijk, soms symbolisch gelezen moeten worden en soms op beide niveaus betekenis hebben.

3. Lees de bijbel met mensen die anders denken dan jij
Het is vrijwel onmogelijk totaal onbevangen een tekst te lezen. Altijd speelt je eigen achtergrond een belangrijke rol. Iemand die ongeneeslijk ziek is, leest de genezingsverhalen in het Nieuwe Testament anders dan iemand die net een gouden medaille hardlopen heeft gehaald. En iemand die groot respect voor God heeft, zal moeite hebben met de ruige taal die Job naar het hoofd van God slingert. Het ingewikkelde van persoonlijke vooronderstellingen is, dat ze soms kunnen helpen bij het Bijbellezen, maar ook als stoorzender kunnen fungeren. Het is daarom cruciaal je bewust te zijn van je eigen vooronderstellingen, die diep geworteld  zijn in je eigen belevingswereld. Welke beelden over God heb je meegekregen in je opvoeding? Het kan verrassend zijn de Bijbel te lezen met mensen die anders denken dan jij.

4. Bezoek eens een andere kerk
Sommige persoonlijke vooronderstellingen vallen samen met de traditie van de geloofsgemeenschap waarvan je lid bent. Het kostbare van een geloofstraditie is dat zij beproefde antwoorden biedt op allerlei vragen rond de Bijbel. Daarmee is echter nog niet gezegd dat de veelkleurigheid van teksten zonder meer terug te vinden is in de traditie. Een interessant voorbeeld daarvan is de Apostolische Geloofsbelijdenis, die zeer fragmentarisch Jezus’ leven beschrijft: geboorte, lijden, dood, hemelvaart. Er wordt met geen woord gerept over bijvoorbeeld de wonderen, de genezingen, de discussies met de Farizeeën en de aankondiging van het Koninkrijk van God. In haast alle gevallen zijn teksten uit de Bijbel rijker dan welke traditie of geloofsbelijdenis ook. Niet voor niets heeft de Reformatie gepleit voor ‘Sola Scriptura’. Bezoek eens een andere kerk om te ervaren hoe het er buiten je eigen kring aan toegaat. Een boek lezen uit een traditie die niet de jouwe is, kan een verrijkende ervaring zijn.

5. Aanvaard dat de bijbel eindeloos veel kleuren heeft
Nog even terug naar de schok van 17.000 publicaties over het boek Job. De visie van Paul Ricoeur, een beroemde Franse taalfilosoof die belijdend protestant was, heeft me geholpen om te aanvaarden dat de Bijbel eindeloos veel kleuren heeft. Ricoeur vergelijkt de Heilige Schrift met een geslepen diamant, een edelsteen met tal van vlakken die je nooit allemaal tegelijkertijd kunt zien. Het is een mooie metafoor, temeer daar het verklaart waarom Bijbelwetenschappers, predikanten en gelovigen telkens nieuwe betekenissen van teksten ontdekken. Hoe oud de Bijbel ook mag zijn, tot op de dag van vandaag is het een bijzonder boek dat in veel verschillende culturen en tijden, mensen iets te zeggen heeft. Hoe bekend en beproefd bepaalde teksten ook zijn, telkens zullen ze nieuwe facetten prijsgeven aan Bijbellezers die nieuwsgierig zijn naar de rijkdom van dat eeuwenoude boek.

Bron: EO Visie

Tekst: Hans Snoek
Beeld: Studio GK15

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.