Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

"Atheïsme-argumenten Ryan Bell zijn zwak"

Amerikaanse dominee leefde jaar lang zonder God. Zijn conclusie: God bestaat niet.

Een Amerikaanse dominee heeft een jaar lang geleefd ‘alsof er geen God bestaat’. Hij wilde uitzoeken wat hij nu echt gelooft en na een jaar is de uitkomst: ik ben atheïst. Hij heeft er vier argumenten voor – maar hoe sterk zijn die eigenlijk? Reinier Sonneveld reageert.

We berichten er vorige week al over: Ryan Bell stopt na 19 jaar als voorganger, omdat hij niet meer gelooft. Hij heeft een jaar lang over zijn zoektocht geblogd en zijn conclusies zijn helder.
 
Nu zit er aan zijn zoektocht een opvallende pr-kant. Wie Bell vorig jaar gevolgd heeft, zal niet verbaasd zijn over zijn keuzes. Sterker nog, meteen aan het begin bekroop mij al de indruk dat hij de kaarten al geschud had, maar deze stap nu alleen nog publiekelijk wilde verantwoorden.
 
Er zit ook een pastorale kant aan deze hele onderneming. Bell is een getalenteerd en ook een beschadigd mens (o.a. door een fundamentalistische opvoeding). Die kant van de zaak wil ik nu niet onderzoeken, vooral omdat hij zelf die niet benadrukt en zijn keuzes heel rationeel verwoordt. Dan is een rationele reactie gepaster.
 
Hier daarom zijn vier argumenten om atheïst te worden en waarom die zwak zijn.
 
1. ‘De wetenschap is een betere manier om de levensvragen te beantwoorden dan religie’
 
Hoe oud de aarde is, daar hebben dominees inderdaad niet zoveel verstand van, en daarvoor kun je beter naar een geoloog luisteren. Hoe dierensoorten zich ontwikkelen, zeker, luister dan vooral naar een bioloog. Hoe ver de sterren van ons vandaan staan, klopt, dat leer je vast niet in de kerk. Maar zijn dat nu echt de levensvragen waar mensen mee worstelen?
 
De wetenschap is goed in patronen herkennen en die verklaren. Maar deze methode om kennis te verwerven is beperkt (zie eventueel dit filmpje dat ik hierover schreef). De wetenschap heeft geen antwoord op de vragen waar mensen echt mee zitten: Waar komt alles vandaan? Wat is de bedoeling van mijn leven? Waar zal ik naar streven? Is er leven na de dood? Wat is liefde? Wat is goed en kwaad? Daarop geven filosofen, goeroes, mentors, therapeuten enzovoorts antwoord. Wetenschappers gaan daar niet over.
 
2. ‘De evolutietheorie biedt een sluitende verklaring voor het ontstaan van religies’
 
Bell heeft zich hierin laten overbluffen door evolutiebiologen. De evolutietheorie gaat over het ontstaan van biologische soorten en beschrijft dat succesvol, maar heeft nauwelijks grip op culturele uitingen en daar zijn de religies een onderdeel van. Sommige eigenschappen van religies – zoals dat ze de groepsband en samenwerking bevorderen – hebben wel biologische voordelen, vele andere kenmerken niet. Daarvoor heb je andere, niet-biologische verklaringen nodig.
 
En wat toon je daar nu echt mee aan? Hooguit dat een of andere overtuiging evolutionaire voordelen heeft. Oké, prima, maar wordt die overtuiging daar dan ook onwaar van? Het heeft vast ook evolutionaire voordelen om te denken dat je wel eens een hapje moet eten – maar wordt die overtuiging daarmee ook onwaar? En als vast komt te staan dat het aanhangen van de evolutietheorie evolutionaire voordelen heeft, wordt die theorie dan ook onwaar?
 
3. ‘Er zijn zoveel verschillende religies, ze kunnen niet waar zijn’
 
Er zijn inderdaad nogal wat verschillende religies: een stuk of vijf hoofdtypes, die zijn onderverdeeld in honderden subtypes, enzovoorts. Maar waarom zou een veelheid van overtuigingen betekenen dat ze allemaal onwaar zijn? Ja, het wordt lastiger de waarheid ervan te ontdekken. Maar of iets lastig valt vast te stellen, zegt toch niets over of iets niet bestaat?
 
Vele natuurkundige theorieën zijn ook buitengewoon ingewikkeld en er bestaan ook vele meningsverschillen over. Dat geldt ook voor politieke overtuigingen. Maar dat zegt toch niet dat er geen goede natuurkundewetten zijn en geen juiste politieke statements? Bovendien moet je deze scepsis dan ook gewoon toepassen op het atheïsme. Het atheïsme is gewoon een van de vele duizenden overtuigingen over de wereld. Het wordt er niet meer waar van omdat ‘andere’ overtuigingen met elkaar botsen – het doet zelf mee met het botsen.
 
4. ‘Religies ontstaan omdat we bang zijn voor de dood’
 
Bell noemt dit zijn belangrijkste bezwaar tegen zijn oude geloof. Dit bezwaar lijkt nogal op punt 2, maar in dit geval is het geen biologische, maar een psychologische verklaring.
 
Mijn reactie is hierin hetzelfde. Bell heeft zich laten overbluffen door enkele psychologen. Natuurlijk, het is psychologisch prettig als je minder bang bent voor de dood als je gelooft in de hemel. Maar maakt puur het feit dat een overtuiging prettig voelt, die overtuiging ook minder waar? Dat lijkt me absurd. Ik heb heel veel prettige ideeën (dat ik getrouwd ben, vrienden heb, genoeg verdien, enzovoorts) maar die worden niet plotseling onwaar omdat ze zo prettig zijn.
 
Bovendien bijt ook deze manier van denken uiteindelijk het atheïsme in de staart. Bell noemt nu al zijn nieuwe overtuiging mooi en inspirerend. Wacht even, denk je dan, daarmee kan ik zijn atheïsme ook (zogenaamd) wegverklaren: hij heeft alleen maar afscheid genomen van God, omdat dit hem beter uitkwam... Zo’n manier van denken neemt Bell niet serieus. Maar dit is wel hoe hij zelf redeneert.


Auteur: Reinier Sonneveld
Beeld: Robert Gauthier / Los Angeles Times 

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.