Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Waarom de paus een olifant had

Anton de Wit over ‘In de ban van de paus’, aflevering 1

Vanavond is op NPO 2 de eerste aflevering te zien van de vierdelige EO-serie ‘In de ban van de paus’ van Andries Knevel. De katholieke columnist Anton de Wit keek er alvast naar en ontvouwt zijn gedachten over de paradoxale kerk die in deze serie centraal staat…

Een vergeten jubileum: dit jaar is het precies vijfhonderd jaar geleden dat de olifant Annone overleed in Rome. Nu vinden wij de dood van een olifant zelden het herdenken waard, maar Annone was heus een heel bijzonder geval. Hij was door de Portugezen, die van hun ontdekkingsreizen vele tropische dieren mee naar huis namen, cadeau gedaan aan paus Leo X, die in 1513 tot paus was gekozen.
De komst van de Indiase olifant trok veel bekijks in Italië; een hele karavaan belangstellenden trok met hem mee tijdens zijn lange tocht richting Rome, en liet een spoor van puinhoop en vernielingen achter. Maar paus Leo was dolgelukkig met het geschenk, en liet zelfs een eigen verblijf voor Annone bouwen. Toen de olifant in 1516 ziek werd, kreeg hij op doktersadvies goud te eten, destijds een gebruikelijke behandeling. Annone stierf er echter aan, en kreeg een plechtige begrafenis in Vaticaanstad, waar zijn botten in 1962 bij toeval ontdekt werden.

Praalzucht
Dit raar maar ware verhaal somt voor velen op wat er allemaal mis is met de kerk van Rome: de ijdelheid, de praalzucht, de verspilling… De hervormers van de 16e eeuw grepen het verhaal van Annone dan ook graag aan om op de rotheid van Rome te wijzen.
Wat is er dan veel veranderd in een half millennium. Precies 500 jaar na paus Leo nam paus Franciscus plaats op de zetel van Petrus. De paus van de armen, die uiterlijk vertoon hekelt, kiest voor eenvoud. Eén van Neerlands bekendste erfgenamen van de hervormers, Andries Knevel, komt aan de vooravond van de 500e verjaardag van de Reformatie zelfs met verwonderde belangstelling in Rome kijken…

Bodar
Maar Knevel kan toch ook niet om de olifant in de Vaticaanse kamer heen: die andere, meer protserige kant van de katholieke kerk is er toch óók nog steeds? Hij ontmoet in de eerste aflevering van ‘In de ban van de paus’ priester Antoine Bodar in Rome, die er zelfs de voorkeur aan lijkt te geven: fijntjes wijst hij erop dat opzichtig in een bescheiden automobiel gaan rijden, zoals paus Franciscus doet, niet bepaald getuigt van bescheidenheid.

Paradox
Vele interessante mensen ontmoet Knevel in deze eerste aflevering. Maar op twee ontmoetingen wil ik nog even bijzonder wijzen, omdat ze de kern van de katholieke paradox raken. De eerste is met de kleermaker van de paus. Een keurig Romeins bedrijf, al generaties lang hofleverancier van fijne pauselijke gewaden. Ja, de huidige paus kleedt zich iets soberder dan zijn voorgangers, zo veel wil de onkreukbare kleermaker nog wel toegeven, maar nee: van een echte stijlbreuk is geen sprake, nog steeds is zijn kleding zeer pauselijk.
De tweede boeiende ontmoeting is met een houtbewerker op Lampedusa. Een kunstenaar, een activist, “timmerman van de armen” wordt hij genoemd, die crucifixen en zelfs altaars maakt van het wrakhout van vluchtelingenbootjes. Ook hij mag de paus tot zijn clientèle rekenen, voelt zich door hem gesteund.

Intrigerend
De kleermaker en de timmerman: beide ambachtslieden met de paus als klant, maar verder kon het contrast tussen de twee niet groter zijn. Welke van de twee is het meest katholiek? Het antwoord is natuurlijk: ze zijn allebei even katholiek, allebei zijn ze een product van diezelfde veelkleurige wereldkerk. Zowel de uiterlijkheid als de kritiek daarop horen erbij. Dat maakt de katholieke kerk soms onbegrijpelijk, ergerniswekkend, maar ook zo eindeloos intrigerend.

Wie iets van de paus en zijn maffe, paradoxale kerk wil begrijpen, moet kortom óók iets van Annone de Vaticaanse olifant begrijpen. De grootsheid, de absurditeit, ook de humor van dat verhaal inzien: dáár begint de oprechte fascinatie voor de paus en zijn kerk.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.