Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Zo ziet geloof eruit in 2016

De toekomst van de kerk en het geloof

Trends komen en gaan, zo ook in christelijk Nederland. Volgens Michiel Gouman dreigt de kerk in het Nederlandse klimaat een fossiel te worden. Welke ontwikkelingen kunnen we volgens Gouman in 2016 verwachten?

1. Meer ongelovigen dan gelovigen

Nederland telt vanaf 2015 voor het eerst meer ongelovigen dan gelovigen. Iets meer dan 25 procent van de bevolking is atheïst, terwijl 17 procent gelooft in het bestaan van God. Het gros, zo'n 60 procent, zit tussen godsgeloof en ongeloof in. Onderzoeksbureau Kaski schat dat er in 2030 nog maar 60.000 katholieken een kerkdienst zullen bezoeken. Het centraliseren van kerkdiensten gaat niet helpen. Ook Plaisier (PKN) ziet kerken definitief verdwijnen uit dorpen.

Conclusie: Het aantal gelovigen in Nederland neemt snel af en dat werkt door in het afnemende kerkbezoek.

2. De Bible Belt rafelt

‘Winkelen op zondag is een heikele kwestie die opspeelt in veel gemeenten in de Bijbelgordel,’ aldus Trouw. Hoewel de meerderheid van de referendumkiezers tegen stemt gaat de Edese gemeenteraad, ondanks fel verzet van de christelijke partijen, toch akkoord met 52 koopzondagen per jaar. Commercie wint van kerk. Zelfs in de Bible Belt verliezen christenen de meerderheid. Veel supermarkten zijn open op 1e kerstdag. De Jumbo is een olifant in een kerststal. En iedereen is zondag welkom bij de AH-dienst voor ontmoeting, koffie en de boodschap.

Conclusie: Winkels open op zondag wordt de norm.

3. God is niet meer van de gelovigen

Het is even wennen maar de ontkerkelijking heeft God en geloof definitief losgezongen van de cultuur. Nu christenen in de maatschappelijke marge terechtgekomen zijn heeft de post-seculiere samenleving geen gepolariseerde positie meer ten aanzien van het christendom. Maar dus ook geen boodschap aan wat wij als kerk en christen over God te melden hebben. Zij bepalen zelf wel óf en hoe zij zich met God willen bezighouden. Een aantal voorbeelden:

  • Seculiere regisseurs werpen zich op Bijbelverhalen
    'Noah' was vorig jaar een kaskraker. Het thema raakt de seculiere kijker, want onze huidige wereld wordt ook bedreigd: ondergang, hoop, redding. Het Bijbelverhaal is inspiratie maar wordt flink gedramatiseerd en aangepast.
  • Dat geldt ook voor ‘Exodus: Gods and Kings’. Het verhaal draait om broers die uit elkaar gedreven worden. De regisseur legt de nadruk vooral op hoe Mozes (Christian Bale) en Farao Ramses II (Joel Edgerton) opgroeien als broers, maar langzamerhand lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.
  • Genesis
    Niet alleen internationaal gezien worden Bijbelverhalen als inspiratie gezien. In Nederland bijvoorbeeld werd Genesis uitgevoerd als toneelstuk. NRC schrijft: ‘Vijftig hoofdstukken van het eerste Bijbelboek, bewerkt tot zes uur toneel, waarin tien acteurs meer dan vijftig rollen spelen. ‘Genesis’ van het Nationale Toneel grijpt je bij de lurven en laat je niet meer los.’
  • De Jezus Glossy
    Het succes van de ‘Jezus glossy’ kent dezelfde dynamiek: een geloofwaardige hoofdredacteur, Arthur Japin en een niet-verkondigende literair-journalistieke aanpak.
  • Getuigen op de NRC voorpagina
    Maar ook christenen, die ‘Jezus doen’ worden herkend als relevant in de seculiere media. Ze mogen bijvoorbeeld hun verhaal doen in een liberaal-seculiere krant: Lijden op zo’n grote schaal brengt verlegenheid met zich mee. Persoonlijke, geloofsgedreven, acties zijn aanstekelijk hoopgevend.

Conclusie: er is in de 'buitenwereld' meer dan genoeg interesse in God en geloof.

4. God moet weer incarneren in de leefwereld van christenen

Mees te Velde zei in zijn afscheidsrede bij de TU Kampen: "Naar mijn waarneming staat de doorsnee kerk toch vooral voor het sacrale en veel minder voor het seculiere. Hoeveel spiegelen de zondagse samenkomsten van de gemeente het echte seculiere leven, het economische, politieke, technische, de huizenmarkt, de struggle in huwelijk en gezin en noem maar op? (..) De communicatie in de gemeente (formulieren, preken) is sterk gericht op de soteriologie, op de rechtvaardiging, op het kind van God zijn dankzij de Here Jezus, op de redding van de zonden door Zijn offer aan het kruis, op de bemoedigende verzekering dat God je God wil zijn en dat hij in zijn voorzienigheid voor je zorgt."

Conclusie: Voor christenen zelf moet de boodschap relevant worden in hun eigen leefwereld, zodat zij weer een geloofwaardige gesprekspartner binnen de Nederlandse samenleving kunnen worden.


Daarom moet je in elk geval:

5. (Kerk)diensten innoveren

Zelfs de tien procent gelovigen die nog wel wekelijks ter kerke gaan zijn kritisch op de PKN diensten, blijkt uit een grote PKN enquête. De behoefte aan verandering is groot en de kerkdiensten scoren daarbij het hoogst. ‘Kerkdienst moet anders vinden leden Protestantse kerk’ kopte Trouw. Ook Arjan Plaisier, de hoogste PKN baas, vindt kerkdiensten een onbegrijpelijk Chinees schimmenspel.

Conclusie: Als de meerderheid van je hardcore fans vindt dat de samenkomsten anders moeten en geen taken in de nabije toekomst op zich willen nemen, en als driekwart van de gelovigen nooit naar een kerkdienst komen, dan is dat een symptoom van een mismatch tussen vorm, inhoud, presentatie van God en geloof en het individuele geloofsleven van de leden.

Ik durf de stelling aan dat deze ‘mismatch tussen vorm, inhoud, presentatie van God en geloof en het individuele geloofsleven van de leden’ niet alleen een PKN probleem is maar ook geldt voor de meeste gemeentes van ‘evangelische’ signatuur.

Auteur: Michiel Gouman

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.