Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

BLOG | Een lied van liefde en dood

Blog van Johan Snel

Laat ik voor één keer een boek aanbevelen. 'Oorlog en terpentijn' van Stefan Hertmans won donderdagavond met een ‘grote meerderheid van stemmen’ de AKO Literatuurprijs. En dat is de spijker op z’n kop.

Live in Nieuwsuur reageert de Vlaamse schrijver op de hoofdprijs. Ingetogen en waardig, waardoor zijn woorden extra blijven hangen. De huiveringwekkende lotgevallen van zijn grootvader in- en rond de Eerste Wereldoorlog zijn naar waarheid beschreven, bevestigt hij. Maar meer nog is het hem te doen om de waarachtigheid van het verhaal.

Onwrikbaar

Het boek is een monument voor de Grote Oorlog en de levenslange verwerking ervan. Op zijn oude dag zal zijn grootvader zijn herinneringen pijnlijk nauwkeurig boekstaven, een fascinerend verhaal op zich.

Daarvoor heeft hij alles al uitgedrukt in tekeningen en schilderingen, de oorlog van zich af geschilderd.

Pas tientallen jaren na zijn dood is zijn kleinzoon zover dat hij alles een plaats kan geven. Het hele leven van zijn verre grootvader ontrolt zich en alle verre sporen reist hij na.

Daarbij is grootvader te midden van alle gruwelen en armoe onwrikbaar katholiek, vertrouwend op God, ondanks alles. De kleinzoon staat ver van zijn wereld – en toch ook niet.

Waarachtigheid

Live reagerend op de prijs dankt Hertmans voor ‘de harmonie die ik gevonden heb in het schrijven van dit boek’. Voor mij zit daarin het bijzondere.

Oorlog en terpentijn handelt over het enige waarover een roman kan gaan, volgens Gerard Reve: de liefde en de dood. En dat beide ten volle, in alle leugen en waarheid, schuld en boete.

De kleinzoon deelt misschien niet het Godsvertrouwen van de grootvader (of Reve). Maar wel de liefde, de eerlijkheid en waarachtigheid.

Meer dan zijn Nederlandse tegenhangers – de befaamde babyboomers, de generatie van 1968 – is Hertmans er zelf doorheen gegaan. En is hij het grote relativisme en de teleurstelling die er onherroepelijk op volgde, voorbij. 

Wonder

De Grote Oorlog sloeg geweldige gaten. Niet alleen in het landschap, maar ook in de mensen. De godsverlorenheid van Nietzsche werd in een keer werkelijkheid. Wij zijn er allemaal de verre uitkomst van.

Oorlog en terpentijn ademt een weldadige, hervonden harmonie. De nauwgezette liefde waarmee Hertmans zich rekenschap geeft van het leven van zijn verre grootvader, is een wonder. Het is een lied dat ontroert. Van liefde en trouw, ondanks alles.

(Dus als er van Sint nog iets op het verlanglijstje mag: zou ik het wel weten.) 

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.