Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

De Bijbel op één? Nee dank je!

Waarom de Heilige Schrift niet met literaire klassiekers kan concurreren

Moeten we wel zo blij zijn dat de Bijbel is gekozen tot het belangrijkste boek? Nee, zegt Anton de Wit, het doet de literatuur én de Bijbel tekort.

De Bijbel verslaat Tolkien en Anne Frank! Met nauw verholen tevredenheid berichtten de christelijke media er kort geleden over. Her en der klonk wel gemopper dat christenen de uitslag van de verkiezing van het belangrijkste boek gemanipuleerd hadden met doelgerichte stemmenronselarij. Maar hé, dat is toch niet verboden, en daarbij: iedereen, gelovig of ongelovig, móet toch toegeven dat de Bijbel van enorm historisch belang is voor onze natie, nietwaar?

Zeker, maar toch: ik juich niet om de uitslag. Nu niet om de zuurpruim uit te hangen hoor, maar ben ik nou de enige die het een beetje ongepast vindt? Ik kan ook wel een campagne op touw zetten om een prachtig gregoriaans Magnificat de Top 2000 in te stemmen, zodat we eindelijk verlost zijn van die uitgekauwde ‘Bohemian Rhapsody’ en ‘Hotel California’. Geef me een stoel en een glas wijn, en ik kan je ook haarfijn uitleggen waarom oude religieuze muziek vele malen beter is dan Queen en The Eagles. Maar daar gaat het niet om: een gregoriaanse hymne zou volkomen misplaatst zijn op een poplijst. Om vergelijkbare redenen hoort de Bijbel niet thuis in de literaire hitparade.

Grootmeesters
Nu is zo’n beste-boekverkiezing nog tamelijk onschuldig, maar recente berichten uit Rusland laten zien dat er meer op het spel staat. Daar gaan momenteel stemmen op om literaire grootmeesters als Tolstoj en Dostojevski van de lijst van verplichte schoolliteratuur af te halen, en in plaats daarvan de Bijbel als verplichte kost in te voeren. De Bijbel op één ten koste van andere boeken. Zelfs, of nee: juist ook christenen zouden zo’n pleidooi met grote argwaan moeten bezien. Prima natuurlijk dat Russische schoolkinderen ook de Bijbel te lezen krijgen, maar in plaats van de literaire klassiekers? Alarmfase rood: niets is zo’n duidelijk signaal van een nakend totalitarisme als het vergeten van de eigen literaire en anderszins artistieke tradities.

Luister naar wat het hoofd van de Russische Academie van Onderwijs zei over de monumentale (en trouwens ook tot op het bot christelijke) romans van Tolstoj en Dostojevski: “Dit zijn diep filosofische werken, met serieuze discussies over verschillende onderwerpen. En kind kan de diepgang daarvan niet begrijpen.” Om meerdere redenen krijg ik de koude rillingen van zo’n redenatie. Om hoe het kinderen onderschat, om hoe het grote literatuur als ‘te moeilijk’ in de kachel smijt. Maar bovendien: geldt precies hetzelfde soms niet voor de Bijbel? Ook dat is een verzameling diep filosofische teksten over verschillende onderwerpen, die kinderen heus niet zonder tekst en uitleg op waarde kunnen schatten.

Alleen de Bijbel?
Sola Scriptura’, riepen de reformatoren vijfhonderd jaar geleden, de Bijbel alléén! Dit in reactie op de katholieken, die naast de Bijbel ook de traditie een gezaghebbende stem gaven. Ik heb dat ‘Sola Scriptura’ altijd curieus gevonden, het lijkt me een hoogst on-Bijbels principe. We hebben nu net traditie nodig om de noodzakelijke tekst en uitleg te geven; daar hebben we onderwijzers en opvoeders voor, predikers en theologen, en ja, ook schrijvers en kunstenaars.

Maar als ik het ‘Sola Scriptura’ iets anders versta, kan ik me er ook als katholiek prima mee verzoenen: namelijk dat de Bijbel principieel enig in zijn soort is, van een compleet andere orde dan andere boeken. Het is niet een boek tussen de vele, het is hét Boek, een Heilig Boek. Precies dat gaat verloren als we het naast of boven andere boeken gaan plaatsen op onze favorietenlijstjes.

Bewieroken
Wij katholieken knielen voor de Bijbel, we bewieroken het boek (letterlijk), we staan op zodra er uit voorgelezen wordt. Wanneer volgend jaar Tolkien de Bijbel zou verslaan in de belangrijkste-boekverkiezing, zou ik dat van harte toejuichen. Maar ik zal niet knielen voor In de ban van de ring, noch het bewieroken, noch ervoor opstaan. Dat is het verschil.

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.