Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

‘Deze paus heeft mij heel erg in verwarring gebracht’

Andries Knevel presenteert 'In de ban van de Paus'

Om het geheim van paus Franciscus te ontrafelen, doorkruist Andries Knevel Italië. “Tijdens de opnames van In de ban van de paus ben ik – voor het eerst van mijn leven – op m’n knieën gegaan in een katholieke kerk.”

“Ik hoop de paus persoonlijk te spreken, maar reken daar niet op,” zei Andries een poosje geleden in de Volkskrant. “Een handdruk zou al bijzonder mooi zijn.”

Beide wensen zijn niet vervuld. Ben je teleurgesteld?

“Nee,” zegt hij in zijn werkkamer op de eerste verdieping van het EO-gebouw. “Want het is een prachtige tv-serie geworden, met schitterende beelden en boeiende ontmoetingen. En: ik heb de paus in de ogen gekeken. Op het Sint Pietersplein, toen hij op zo’n vijf meter langs me reed.”

Wat dacht je op dat moment?
“Zal ik even knikken, in de hoop dat hij terug knikt? Maar tegelijkertijd: hij weet waarschijnlijk niet wie ik ben. We keken elkaar recht in de ogen. Ik zag hem, hij mij – en toen was het weer voorbij.”

Onder vuur
Paus Franciscus (1936) haalt de bezem door het Vaticaan, rekent keihard af met corruptie en zelfverrijking, en strijdt onvermoeibaar tegen armoede en onrecht. Wie is deze innemende Argentijn, Jorge Mario Bergoglio? Wat drijft hem? En hoe heeft Franciscus van Assisi hem beïnvloed? In de vierdelige EO-documentaireserie In de ban van de paus zoekt Andries het antwoord. “Hoe is het mogelijk dat één man weer een positieve impuls kan geven aan een instituut dat – vanwege alle misbruik- en corruptieschandalen – zó onder vuur ligt? Die vraag vormde het vertrekpunt van mijn spirituele zoektocht.”

‘De Paus en ik keken elkaar recht in de ogen’

Was het vooral fascinatie, of verwondering die je dreef?

“Het was fascinatie. Het werd verwondering. En daarna kwam de verwarring...”

Verwarring?
“Jazeker. Bergoglio is de paus van de genade; lees De naam van God is genade, zijn prachtige boekje over wie Jezus is, over geloven, over zonde en genade. En hij is de paus van de armoede en de duurzaamheid, de eerste paus ook die maffiosi durfde te excommuniceren. Maar er is een andere kant. Deze paus zegt: moslims en christenen vereren dezelfde God en zijn – in theologische zin – broeders. Boeddhisten en hindoes? Ook broeders. Met zulke uitspraken heeft hij mij heel erg in verwarring gebracht.”

Ben je boos geweest over deze paus?
“Zeker! Eind mei opnieuw. In een interview met de Franse krant La Croix beweerde hij, verwijzend naar de zendingsopdracht in Matteüs 28, dat niet alleen de islam, maar ook het christendom gebaseerd is op ‘een idee van verovering’. Toen dacht ik: hallo Bergoglio, wat zeg je nu toch weer? De islam is in de begintijd verbreid met het zwáárd! Ik schrijf een boek, dat in september uitkomt: Het geheim van Franciscus. Toen ik dit hoorde, heb ik serieus overwogen het bijltje erbij neer te gooien. De verwarring zit bij mij in het – ogenschijnlijke – religieuze pluralisme en universalisme van deze paus.”

Simpeler gezegd: wat je ook gelooft, je komt bij God uit? “Ik zou het wénsen, maar ik denk dat de Bijbel daar anders over spreekt. In de tv-serie komt dit niet zo naar voren, maar in mijn boek kraak ik een forse kritische noot. Wat blijft er zo over van de uniekheid van Jezus Christus als Verlosser, waar hij zo mooi over spreekt en schrijft? Vooral in mijn boek probeer ik heel ver te gaan in het begrijpen van de katholieke theologie.”

‘Hoe is het mogelijk dat één man weer een positieve impuls kan geven aan een instituut dat zó onder vuur ligt?'

‘De hartenklop van mijn geloof’
Ondanks dit stevige kritiekpunt laat Andries zich overwegend positief uit over papa Francesco. Klopt zijn protestantse hart misschien toch wat zwakker in zijn borst dan in vroeger jaren? “De reformatorische traditie is mij juist steeds dierbaarder geworden,” reageert hij. “De hartenklop van mijn geloof is Zondag 23 van de Catechismus. ‘Hoe ben ik rechtvaardig voor God? Alleen door een waar geloof in Jezus Christus.’ Maar weet je wat nu zo mooi is? In 1999 hebben lutherse en roomse theologen een gemeenschappelijke verklaring getekend over de rechtvaardiging: ‘Het is uit genade alléén dat wij zalig worden, niet uit de werken.’ Afgelopen mei deed de World Council of Reformed Churches hetzelfde. De gereformeerden en katholieken zijn het eens op het kardinale punt van de rechtvaardiging. Dat was hét grote geding tussen Rome en reformatie.”

Andere geschilpunten blijven, zoals de Maria-dogma’s...
“En de onfeilbaarheid van de paus, de idee van de kerk als sacrament, de eucharistie...”

En toch: deze paus zou zijn handtekening onder Zondag 23 zetten?
“Ja.” Glimlachend: “Als ik tóch nog eens naar hem toega, zal ik Zondag 23 meenemen!”

Wat heeft deze tv-serie jou opgeleverd?
Na een korte stilte: “Ik heb geleerd meer woorden te geven aan begrippen als verwondering en verbeelding. Het heilige van God, het mysterie van het geloof: katholieken hebben er gewoonweg meer gevoel voor.”

Gaan wij daar als kijkers iets van proeven?
“Absoluut. In Italië heb ik een aantal ‘heilige momenten’ ervaren. Op zoek naar de inspiratiebronnen van de paus, bezocht ik de plek waar zijn naamgenoot, Franciscus van Assisi, is overleden. Ik voelde zo veel verering voor God, dat ik daar – voor het eerst van mijn leven – in een katholieke kerk op m’n knieën ging. En ik denk bijvoorbeeld terug aan een heuveltop in Umbrië, bij het hooggelegen klooster van La Verna. In de vallende sneeuw stond ik daar oog in oog met een enorm kruis. Onvergetelijk.”

Bekijk In de ban van de Paus vanaf dinsdag 9 augustus om 21.20 uur op NPO 2.

Tekst: Gert-Jan Schaap

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.