Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Eindelijk geloofwaardige bekeringsverhalen

“De worsteling wordt serieus genomen.”

Bekeringsverhalen zijn van elke tijd. Van het patroon dat deze verhalen volgen zou je dat haast ook zeggen. Hoe aansprekend is dat nog? Anton de Wit vond twee bekeringsverhalen die meer meegaven dan de gebruikelijke verhaallijn.

Ik hou niet van bekeringsverhalen. Na dat van de heilige Augustinus in het jaar 398, is het genre zienderogen achteruitgebolderd. Tegenwoordig kun je de verhalen (in veelal autobiografische boeken of films) uittekenen: in de jeugdjaren kent de hoofdpersoon een vanzelfsprekend, lauwwarm geloof, dan zijn er de jaren van rebellie – het liefst zo zwart mogelijk, met drank en drugs en geweld en allerhande dwalingen, of liefst een combinatie van dat alles – en ten slotte is er de grote loutering, de bevrijdende bekering, vaak in gang gezet door een ingrijpende gebeurtenis – een sterfgeval, overdosis, ernstige ziekte, verzin het maar. En dan is de hoofdpersoon ineens ‘in de Heere’, halleluja.

Grote literatuur levert het zelden op, pulp en sentimentele kitsch des te meer, maar dat hindert de liefhebbers niets. De christelijke lezertjes kunnen de boeken weer tevreden op het nachtkastje leggen en het licht uitdoen, God prijzend omdat Hij in zijn oneindige goedertieren wéér een zondaar gered heeft.

Geleidelijk van het paard afgestapt
Dank je de koekoek, geef mijn portie maar aan de hond. En dat terwijl (of misschien juist omdat) ik zélf een bekeringsgeschiedenis heb doorgemaakt, die door de oogharen dat stramien min of meer volgde. Maar het was in mijn geval allemaal niet zo simplistisch, niet zo zwart-wit, en ook helemaal niet zo spectaculair. Geen diepe dalen dan de afgronden van mijn eigen denken, geen groots verblindend licht dat mij als Paulus van het paard van mijn zelfgenoegzaamheid wierp. Ik ben eerder geleidelijk van dat paard afgestapt, aarzelend, tastend in het halfduister, redetwistend met mezelf en mijn omgeving. Als ik er christenen die wél van bekeringsverhalen houden over vertel, dan reageren ze doorgaans een beetje teleurgesteld. Is dat alles? Is jouw geloof dan niet erg cerebraal, intellectualistisch? Nee, het is niet louter een verstandskwestie, maar ja, de rede, het intellect, de geestelijke fijnzinnigheid mogen – nee, móeten een plek hebben in waarachtig geloof.

Verademing
Onlangs verschenen twee boeken die ik wat dat betreft een verademing vond: Mintijteer van Esther Maria Magnis en Mijn heldere afgrond van Christian Wiman. Ja, je kunt ze lezen als bekeringsverhalen, die – eveneens door de oogharen – het genoemde stramien volgen.

Lauwwarm geloof in de jeugdjaren, check: het gezapig kleinburgerlijk christendom van een oecumenisch Duits gezin in het geval van Magnis, bij Wiman een gezandstraald Texaans baptistenstadje met “jaknikkers en pick-up trucks” (“Deze plek ‘overwegend christelijk’ noemen, is zoiets als de Sahara overwegend zanderig noemen”, merkt Wiman op). Een tijd van rebellie, check: in de autobiografische roman Mintijteer verzinkt de hoofdpersoon in het verveelde nihilisme van de jaren negentig, in de poëtisch-essayistische bundel Mijn heldere afgrond ontwikkelt de auteur een snobistisch boekenatheïsme in zijn studententijd. En tot slot, check, een ingrijpende gebeurtenis die de geloofscrisis aanvankelijk verdiept, maar uiteindelijk tot herwonnen geloof leidt: bij Magnis de ziekte en het sterven van haar vader, bij Wiman zijn eigen worsteling met kanker.

Toch: beide boeken zijn verfrissend wars van alle clichématigheid en sentimentaliteit, beide boeken zijn eerder rauwe, ontnuchterende worstelingen met God in een goede oudtestamentische traditie, als Jacob bij Peniël, of Jona of meer nog Job. Hier zijn geen schrijvers aan het woord die eerst in het duister verkeerden en plots – hosanna! – het licht zien, maar schrijvers die in de duisternis langzaam vormen en kleurtinten en nuances beginnen te onderscheiden.

Nu al een klassieker?
Het boek van Christian Wiman (ijzersterk vertaald door Willem Jan Otten) slaagt daar het beste in. Het is een wonderlijk mozaïek van filosofische aforismen, persoonlijke anekdotes en flarden van zijn eigen en andermans poëzie. Volgens de flaptekst is dit boek “bij verschijnen al een spirituele klassieker”, en hoezeer je dergelijke uitgeverseuforie ook met een korrel zout moet nemen: ik vermoed dat het ditmaal waar is. Dit boek doet niet onder voor bijvoorbeeld Thomas Mertons Louteringsberg, een andere moderne klassieker van het intelligente, wel-te-pruimen bekeringsgenre.

Mix van stijlen
Ook in Mintijteer worden de literaire genres wat door elkaar gegooid: soms wil het een roman zijn, dan weer een pamflet tegen een kleinburgerlijk christendom. En hoewel Esther Maria Magnis in beide genres zeer bedreven is, was het dit boek ten goede gekomen wanneer ze een keuze had gemaakt. Waar de veelvormigheid en onafheid bij Wiman een kracht is, is het bij Magnis een zwakte. Je voelt al lezend: deze Berlijnse kan absoluut prachtig schrijven, maar een beetje meer schaven en uitwerken had haar talent nog veel meer kunnen doen schijnen, en de zeggingskracht van haar bekeringsverhaal nog vergroot.

Hoogwaardig en geloofwaardig
Dat laat onverlet dat het beide zeer lezenswaardige boeken zijn. Cerebraal, intellectualistisch? Als dat betekent dat de gedachten niet licht verteerbaar zijn, dat je er geduldig op moet kauwen, ja. Maar het christendom ís niet licht verteerbaar, onze hele tijdgewricht worstelt ermee. Deze boeken nemen die worsteling serieus, doordenken en doorleven die tot het uiterste. Daarmee zijn het – eindelijk – hoogwaardige en geloofwaardige bekeringsverhalen voor deze tijd.

 

Tekst: Anton de Wit

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.