Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

‘EO met nieuwe taak onverminderd missionair’

Directie over de waarde van ontmoeting

Er verandert zoveel in de mediawereld, dat het tijd is om bij te praten met EO-directeuren Jaap Kooij en Arjan Lock. Het werd een gesprek over schapen zonder hekken. En over het onverminderde verlangen om ook in deze tijd voluit missionair te zijn.

In de schaduw van een omvangrijke notenboom op de EO-binnenplaats schuiven we drie stoelen bij elkaar. Het is een van de laatste warme zomerdagen. Volgens het blauwe bordje aan de muur zitten we op het ds. Arie van der Veerplein. Zijn naam zal straks nog vallen in dit gesprek met EO-directeuren Jaap Kooij en Arjan Lock. De takken van de decennia oude boom hangen stil; er staat geen zuchtje wind. Tijdens de oprichting van de EO, bijna vijftig jaar geleden, stond hij er al. Nu strekt hij zijn grote takken uit, alsof hij nieuwsgierig meeluistert met ons gesprek.

Arjan, bij je aantreden als directeur in 2008 zei je in Visie ‘Het is toch prachtig om in een organisatie te werken waarin mensen allemaal dezelfde drijfveer hebben: het Evangelie van Jezus Christus handen en voeten geven?!’ Hoe kijk je nu naar de uitspraak?
Hij raapt een uit de boom gevallen nootje van de grond, laat het even in zijn hand rollen en gooit het dan weer weg. “Ik zou nu precies hetzelfde zeggen, al is er sinds die tijd veel veranderd. Deze uitspraak was van voor alle fusies, voor de forse bezuinigingen en voor het afschaffen van de kleine levensbeschouwelijke omroepen. Maar de missie van de EO is nog precies hetzelfde als hoe ik hem toen verwoordde.”

Jaap, jij wilde – vertelde je in datzelfde artikel – ‘mensen inwijden in het goede leven van het Koninkrijk van God’ Je noemde de Bergrede als voorbeeld. Hoe zie je dat nu?
“Mooi dat je dat hebt opgezocht,” zegt Jaap glimlachend. “Ik zou het nu niet mooier kunnen zeggen. Volgens mij zitten er in de Bergrede heel mooie begrippen, die we ook vandaag de dag aandacht kunnen geven.”

Wat spreekt jou concreet aan in de Bergrede?
“De mensen die niet vanzelfsprekend op de voorgrond staan, aandacht geven; mensen die in de verdrukking zitten. Arjan is net terug van een reis naar de Filippijnen voor de actieweek tegen kinderslavernij, die we als EO eind oktober organiseren. Ik vind het ontzettend mooi en passend bij wat Jezus zegt in de Bergrede dat we daar aandacht voor vragen.”

‘Jezus is de reden dat ik bij de EO werk’

Er is de laatste tijd onrust merkbaar rondom de EO, in de media maar ook bij leden. Hoe komt dat?
‘Voor veel christenen is de EO een veilig baken in een woelige zee,” antwoordt Arjan. “Als er in de krant staat dat de EO van koers verandert, snap ik goed dat mensen denken: wat zijn ze precies aan het doen? Ik las zelfs ergens dat het bij de EO niet meer om Jezus zou gaan. Nou, alles in mij verzet zich daartegen, want dat is juist mijn drijfveer om bij de EO te werken.” 

Leden maken zich zorgen. Bijvoorbeeld over Tom Mikkers, tot voor kort voorman van de Remonstranten, die bij de EO gaat werken. Hoe zit dat?
Jaap: “Over de komst van Tom hadden we in de communicatie zorgvuldiger moeten zijn, dat hebben we niet goed gedaan. In het verleden was hij inderdaad al bij de IKON betrokken en nu leek het alsof hij dat gewoon bij de EO kan voortzetten. Dat is niet zo. Hij krijgt een andere rol vanuit een ander dienstverband. Dat is noodzakelijk om de breedte van de kerken goed te kunnen representeren.”
Arjan: “Er zijn in Nederland veel religieuze stromingen, die tot eind vorig jaar een eigen, kleine omroep hadden. De overheid heeft die kleine, levensbeschouwelijke omroepen inmiddels afgeschaft. De Joodse Omroep bijvoorbeeld, maar ook Zendtijd voor Kerken en IKON, waarin de protestantse kerken vertegenwoordigd waren. De kerken hebben ervoor gekozen hun geluid bij de EO onder te brengen, omdat ze zich het beste thuis voelen bij de manier waarop Jezus bij ons centraal staat. Het is onze taak om ervoor te zorgen dat het geluid van de protestantse kerken op een goede manier terug te horen is binnen het publieke bestel. Dat geldt ook voor de joodse traditie; ook die programma’s nemen we nu voor onze rekening.”
Jaap: “De EO heeft er twee jaar geleden dus een nieuwe taak bij gekregen, namelijk het representeren van het joodse geluid en van de protestantse kerken binnen het publieke bestel. Voor laatstgenoemde taak gaat Tom Mikkers aan de slag, samen met enkele andere collega’s.”

Wat betekent het precies, die representatie van kerken? 
Arjan: “Het gaat om de volledige breedte van de protestantse kerk, dus van de Protestantse Kerk en de kleine gereformeerde kerken tot aan de baptisten, remonstranten en oudkatholieken. We vonden het bijzonder dat de kerken ons de vraag stelden of hun geluid bij ons kon worden ondergebracht. Het is tegelijk ook een moeilijke, bijna onmogelijke taak; alle kerken vertegenwoordigen in het omroepbestel is best ingewikkeld. Maar we geloven dat ondanks de grote mate van secularisatie, de kerken in onze samenleving een stem horen te hebben. De kerk is het lichaam van Christus, ook in deze tijd.”
Jaap: “Het is wel belangrijk te benadrukken dat die taak erbij komt en dus niet in de plaats is gekomen van de missie die we als EO hebben. Wat we als EO maken, blijft voluit gaan om de kern van onze missie. We zijn ons er wel van bewust dat onze EO-missie en de taak om de kerken te laten horen inhoudelijk soms op spanning kunnen staan.”
Arjan: “Tegelijkertijd is het vertegenwoordigen van protestants Nederland maar een klein deel van de verantwoordelijkheid die we hebben.”

‘Leven met Jezus is echt heel anders dan zonder Hem’

Luxe van het verleden
Jaap vertelt dat er in het speelveld waarbinnen de EO zijn werk moet doen de laatste jaren veel is veranderd. Vaak is dat moeilijk om uit te leggen. “We zijn dankbaar voor de mogelijkheden die we nog steeds hebben om als christenen een stem te hebben in de publieke mediaomgeving. Met de EO hebben we als christenen een unieke positie in het omroepbestel. Maar de situatie waarbinnen we dat kunnen doen, was enkele jaren geleden wel heel anders.”
“Ja,” beaamt Arjan, “Als je vanuit de luxe van het verleden kijkt naar nu, dan is het al heel snel te weinig, te min, en minder dan vroeger.”

Vroeger kreeg je gewoon een zak geld, een uitzendavond en mocht je doen wat je wilde?
Arjan: “Zo simpel is het nooit gegaan, al is dat wel vaak het beeld dat bestaat. Maar het is allang niet meer zo dat we als EO helemaal zelf kunnen bepalen wat we doen.”
“De publieke omroep als geheel heeft een stevige rol gekregen in wat we maken,” vult Jaap aan. “Maar er zijn nog steeds kansen. Ik sprak vandaag nog een nieuwe medewerker die zich erover verbaasde dat ons programma Geloof en een Hoop Liefde volledig wordt betaald met belastinggeld, door de NPO. De unieke positie die we hebben om vijf dagen per week een programma te maken dat voluit gaat over het geloof en het volgen van Jezus én dat compleet wordt betaald met belastingcenten. Nou, ik zou zeggen…”
”Tel je zegeningen,” zeggen de directeuren bijna gelijktijdig.
Arjan: “Onze primaire opdracht is en blijft dat we mensen willen bereiken die Jezus nog niet kennen. Het is mooi dat we ook programma’s kunnen maken waarin christenen zich herkennen, maar de kern van onze missie is dat we juist uitzendingen maken voor mensen met een heel andere achtergrond, in hún taal en cultuur.”

En toch voel je een spanning: hoe combineer je de missionaire taak die de EO van oudsher heeft met de representatie van al die kerken met hun eigen opvattingen?
“Er zitten allerlei kleuren in de kerk die bovendien soms moeilijk mengen,” zegt Jaap. “Ik denk dat het helpt om te erkennen dat er inderdaad een spanning is gekomen tussen de representatietaak en onze missionaire opdracht.”
Arjan: “Die spanning zat natuurlijk altijd al in de EO. De breedte van de EO, met christenen van allerlei pluimage, werd sinds de oprichting van de EO geregeld als spagaat ervaren. In het verleden was er bijvoorbeeld tussen christenen van reformatorische en evangelische huize spanning over de koers die de EO moest varen. Gelukkig heeft de EO een rol kunnen spelen in het bij elkaar brengen van christenen door over kerkmuren heen te kijken. Ik denk dat het juist in deze tijd noodzakelijk is om ook met delen van de kerk die botsen met je eigen geloof, het gesprek te voeren. Dat levert spanning op, soms onoverbrugbaar. Dat moeten we eerlijk benoemen. Maar ik merk ook dat er in de ontmoeting verrassend mooie dingen gebeuren.”

‘Ik ben meer van de bron dan van de grens’

In het verleden waren er weliswaar kerkelijke verschillen, maar we vonden elkaar in de kern, bij Jezus, bij het kruis.
Arjan: “De woorden die je kiest zijn voor mij de waarheid en ik geloof er van harte in. Ik heb ook geleerd dat je door taal heen moet kunnen luisteren om bij het hart van een ander terecht te komen. Als je het beeld wat je van iemand hebt, durft los te laten, kan er ook iets van God zichtbaar worden. Dat is wat we proberen te doen, zonder daarmee de fundamentele verschillen weg te poetsen, want die zijn er.”
Jaap: “Als we het evangelie in twee zinnen proberen samen te vatten, kleuren we niet de complete kerkelijke kaart. Je loopt het gevaar je eigen theologische werkelijkheid op Gods woord te leggen. Volgens mij is de betekenis van Jezus Christus voor elke christen relevant, of je nu Remonstrants bent of van de Gereformeerde Gemeente. Ja, de woorden en inhoud die daaraan gegeven worden, zijn verschillend. Dat moet je dus ook niet verdoezelen. Het is zaak binnen de nieuwe taak om aan al die geluiden een stem te geven.”
Arjan: “Vanuit de taak die we hebben om de kerken te vertegenwoordigen.”
”Precies,” beaamt Jaap.
Arjan: “Vanuit de missie van de EO zullen we onverkort programma’s blijven maken over het volgen van Jezus, inclusief het kruis en de opstanding. En ook in een taal die past bij de traditie waaruit wij komen.”

‘In de ontmoeting gebeuren verrassend mooie dingen’

Linkerbovenhoek
Een zachte windvlaag blaast over het binnenplein, waardoor verdroogde bladeren ritselend over de grond worden voortgejaagd. De bries geeft nauwelijks verkoeling op deze snikhete dag.

Denk je dat mensen onderscheid kunnen maken tussen programma’s die we vanuit representatie maken en vanuit de missie?
Arjan: “Ja, want dat maken we zichtbaar. Als de inhoud van een programma op spanning staat met waar we als EO voor staan, dan is in de linkerbovenhoek geen EO-logo te zien. In de aftiteling vermelden we dan dat het een programma was die is gemaakt vanuit de vertegenwoordiging van het geluid van de kerken of de joodse gemeenschap.”

Uit reacties blijkt dat mensen bang zijn dat we met IKON en Mikkers een soort paard van Troje hebben binnengehaald; dat het belang van Jezus zal verflauwen. 
Arjan: “Ik zou zeggen: beoordeel ons op wat we doen. Je begon met citaten van acht jaar geleden, daar herken ik me nog steeds in.”

Waar trek je de grens in de manier waarop over God en Jezus wordt gesproken, ook aan de representatiekant?
Jaap: “Ik ben meer van de bron, dan van de grens. Als de bron Jezus Christus is, zoals Hij zich in de Bijbel heeft bekendgemaakt… Laat ik het zo zeggen: ik wil heel graag met mensen die uit die bron willen putten in ontmoeting blijven en daar programma’s mee maken. Arie van der Veer haalde in het verleden vaak de gelijkenis van het verloren schaap aan. Daarin laat de herder zijn schapen achter om op zoek te gaan naar dat ene schaap dat ergens in de wildernis is. Dat zit in onze genen, maar de situatie is nu wel anders.” 
Arjan: “In Nederland hebben we schapen in een weiland. Het is jouw weiland, jouw kudde, begrensd door een slootje of een hek. Zonder dat je het doorhebt, denk je daardoor heel erg vanuit de grens. In bijvoorbeeld Australië werkt dat niet. Dat land is veel te groot voor hekken en er zijn geen slootjes. Wat de boer daar doet is gewoon de voerbak in het midden plaatsen en vroeg of laat komen de schapen daarheen. Sommige dieren zitten er de hele dag bij en andere staan veel verder weg. Maar uiteindelijk komen ze naar diezelfde voederbak toe om gevoed te worden. Dat is waar de EO voor staat. Wij zetten een voederbak in het midden, die heet in onze traditie een kribbe, en daar willen we het gesprek over voeren, daar willen we mensen over na laten denken. Soms komen er schapen langs die maar eens in de zoveel tijd daar wat uit halen, terwijl andere schapen het gewend zijn om dat om de tien minuten te doen. Maar de ontmoeting bij de voederbak maakt dat je kan groeien in wat je gelooft. In deze tijd hebben we volgens mij niet meer de luxe om het over grenzen te hebben of wat ons van elkaar scheidt, maar we moeten op zoek naar het hart, naar wat ons bindt en dat zit volgens mij bij Jezus.” 
Jaap: “Zonder de verschillen te willen verdoezelen. Er is een grote verscheidenheid in die eenheid. En die verscheidenheid, dat moet je ook benoemen.”

‘De EO heeft er een taak bijgekregen’

Als je naar het hele palet kijkt van wat we als EO doen, wat hoop je dan dat mensen er als kern uithalen?
“Ik hoop dat we iets van de grote liefde van Jezus voor deze wereld zichtbaar maken, Zijn liefde voor gewone mensen,” zegt Arjan. “Dat het leven met Hem de moeite waard is en een fundament onder je leven biedt. Niet dat het je leven perse makkelijker maakt, maar wel dat je een Vader in de hemel hebt van wie je op aan kan, door alles heen. Dat is wat ik heel graag wil laten zien.”
Jaap: “Ik zou het mooi vinden als we zichtbaar kunnen maken dat God wil aansluiten bij de werkelijkheid waarin we leven, in jouw persoonlijke omstandigheden. God zoekt me op waar ik ben. Een tollenaar, een Samaritaanse vrouw bij de put… Jezus had voor iedereen een heel eigen benadering en ik hoop dat we in deze tijd iets van die benadering laten zien. Ik hoop dat de mensen die zich verwant weten met de mensen die wij in beeld brengen, daardoor ook het verlangen krijgen iets met het verhaal van Jezus te doen.”

‘Iets met het verhaal doen’, dat klinkt best vaag. Wat hoop je dat er dan gebeurt?
Jaap: “Ik hoop dat het levensveranderend is, dat mensen ontdekken dat leven met Jezus echt anders is dan leven zonder Hem.” 
Arjan: “In deze tijd moet je wel door heel veel weerstanden heen en door heel veel onwetendheid…”
“Ja, we moeten de ander dus echt opzoeken in zijn eigen omstandigheden,” valt Jaap in.“

Lukt dat, ook in de komende jaren?
Arjan: “God gaat daar zijn eigen weg wel in, daar vertrouw ik op. We hebben ons in de bijna vijftig jaar dat de EO bestaat zo vaak afgevraagd welke kansen we nog hebben. Steeds weer ontstaan nieuwe mogelijkheden, waardoor we de kans krijgen om iets van God zichtbaar te maken. We ontplooien bijvoorbeeld op internet allerlei initiatieven, waardoor we ook met jonge generaties gelovigen het gesprek voeren over hoe je in deze tijd christen kunt zijn. Dat is mooi om te zien en stimuleert mij enorm.” 
Jaap: “We lopen als EO voorop om de cultuur aan te voelen en hoe we mensen daarin kunnen bereiken. Dat geeft altijd spanning. Dat was in het verleden zo en dat zal ongetwijfeld zo blijven. Het hoort bij onze opdracht om ook vandaag en morgen het geloof in Jezus zichtbaar te maken. Zolang we die kansen krijgen hebben we de heilige plicht om dat te doen.”
Arjan: “Ik hoop van harte dat christenen biddend achter het werk van de EO blijven staan. Ik wil graag pleiten voor mildheid en openheid voor de ander, ook als je dat best spannend vindt, omdat iemand zijn geloof anders inkleurt dan jij. Probeer door achtergronden en tradities heen te luisteren naar waar God zichtbaar wordt. Mensen die het verlangen delen om Jezus zichtbaar te maken in deze tijd, hebben elkaar ongelofelijk hard nodig.” 

Tekst: Marco van der Straten
Beeld: Jacqueline de Haas

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.