Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

"Christenen te bescheiden in euthanasiedebat"

Ethicus: herbeoordeling 'Huppakee'-euthanasie door OM

Ethicus Theo Boer vindt het jammer dat christenen zich zo weinig roeren in het recente euthanasie-debat. “Als het gaat over euthanasie, zeggen velen inmiddels: ‘Wie ben ik dat ik mijn visie aan anderen zou opleggen?’ Die bescheidenheid neemt inmiddels epidemische vormen aan en dat vind ik een gemiste kans.

"Christenen moeten zich realiseren dat wat er op het terrein van euthanasie gebeurt, hen wel degelijk aangaat. Bovendien hebben zij waardevolle inzichten in te brengen.”

Documentaire
Het euthanasie-debat laaide de afgelopen week flink op naar aanleiding van de NTR-documentaire Levenseindekliniek die maandag op NPO2 werd uitgezonden. Theo Boer vindt dat in de documentaire een juridische grens is overschreden: “Ik bepleit dat het Openbaar Ministerie een herbeoordeling van de casus van de demente vrouw onderneemt.” Ook vindt hij het hoog tijd om de maatschappelijke beeldvorming over verpleeghuizen te herzien. In de documentaire, die veel stof deed opwaaien, is te zien hoe drie patiënten – een vrouw met dementie, een 100-jarige vrouw en een psychiatrische patiënt – euthanasie kregen. Bij één patiënt, de vrouw met dementie, was de kijker zelfs getuige van haar sterven.

Geen ondraaglijk lijden
Hoogleraar cognitieve neurowetenschap Victor Lamme schreef naar aanleiding van deze documentaire in de Volkskrant dat de Nederlandse euthanasiepraktijk op een hellend vlak is beland. Boer is dit met hem eens. “Ik acht het inmiddels inderdaad bewezen dat we in Nederland op een hellend vlak zitten. De wet is in de jaren negentig ontstaan als antwoord voor mensen die ondraaglijk lijden en terminaal zijn. Bij alle drie de patiënten in deze documentaire gaat het om mensen die niet terminaal waren, en bij minstens twee van hen heb ik twijfels of zij met een hoop inspanning van henzelf of anderen toch geen zinvol leven hadden kunnen hebben. In het geval van de dementiepatiënt zag ik een vrouw die het regelmatig behoorlijk moeilijk heeft. Maar ik zag geen vrouw die geen enkele kwaliteit van leven meer heeft of ondraaglijk lijdt. Ik bepleit daarom een herbeoordeling van deze casus door het Openbaar Ministerie. Minister Schippers zei twee jaar geleden: ‘Als er nieuwe feiten op tafel komen, is het OM daartoe gerechtigd.’ Wat mij betreft levert de documentaire nieuwe feiten over het lijden en de wilsbekwaamheid van deze vrouw.”

Naar aanleiding van deze documentaire twitterde u: ‘Ik zie een land in doodsnood.’ Is dat inderdaad uw conclusie?
“Wat ik zie, is dat we momenteel alom zijn gefixeerd op de dood als oplossing voor ernstig lijden. Zeer dikwijls komt dan vroeg of laat de mogelijkheid van euthanasie ter tafel. Maar een ‘samenleving’ zijn – letterlijk – betekent dat je het leven beschermt en de dood op een gezonde afstand houdt.”

Voor wie gelooft dat het met de dood is afgelopen, is het waarschijnlijk heel logisch om de dood als oplossing te zien.
“Dat hoor ik vaker. Maar het is omgekeerd. Als het leven het enige is wat je hebt, is er juist alle reden het te koesteren. De theoloog Maarten Luther zei: ‘Als ik wist dat Christus morgen zou terugkomen, zou ik vandaag nog een boom planten.’ Ik interpreteer dat zo: leef het leven dat je hier hebt zó, alsof er geen hiernamaals is.”

Voor een patiënt met ernstige psychiatrische problemen is er geen reden om het leven te koesteren.
“Ik vond daarom in de documentaire de man met psychiatrische problemen het meest overtuigend en zijn lijden het meest invoelbaar. Toch is het ook dan de vraag of we psychiatrische patiënten hulp bij zelfdoding moeten aanbieden. Een psychiatrische ziekte impliceert bijna per definitie dat iemand somber is over het leven. Op het moment dat euthanasie een behandelaanbod wordt, zullen veel psychiatrische patiënten op voorhand voor die mogelijkheid gaan. Dat is een reden waarom veel psychiaters weigeren eraan mee te werken.”

U twitterde ook: ‘Ik zie een arts (anesthesist) zonder specialistische kennis van semantische dementie.’ Laat deze documentaire zien dat de zorg tekortschiet?
“Laten we wel wezen: de ouderenzorg in Nederland is over het algemeen uitstekend. Maar we hebben een ander probleem: de maatschappelijke beeldvorming over verpleeghuizen is op een dieptepunt beland. Talloze mensen schrijven in een wilsverklaring dat ze dood willen als ze een verpleeghuisindicatie krijgen. Terwijl veel verpleeghuizen voortreffelijke zorg bieden; we staan er in Nederland internationaal gezien heel goed voor. Als het zo is dat verpleeghuiszorg inderdaad niet deugt, dan moeten we dáár wat aan doen.”

Veel kijkers reageerden op fora in de trant van: ‘Ik beslis toch zeker zelf over mijn eigen leven!’ Hebben zij een punt?
“Ja, maar laten we autonomie dan ook echt serieus nemen. Autonomie betekent dat je mag doen wat je wilt, jazeker, maar vooral in de zin dat jíj mag doen wat je wilt. Waar we het nu over hebben, is dat mensen op basis van hun autonomie de arts verzoeken de klus voor ze op te knappen. Dat noem ik autonomie van de jaren tachtig: ‘wij patiënten eisen’. Autonomie anno 2016 betekent je realiseren dat met autonomie ook de verantwoordelijkheid komt om vooral zelf te handelen.”

Moeten mensen zich dan maar voor de trein werpen of van een flat af springen?
“Het is droevig dat de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) er nog altijd in slaagt ons te doen geloven dat het alternatief voor een liberale euthanasiewet de trein of het touw is. Wie zich erin verdiept, weet dat er humane en heel autonome alternatieven zijn. Stoppen met eten en drinken is er één van. Geen enkele arts zal zo’n patiënt niet de nodige begeleiding geven. Laat de overheid zich richten op de bescherming van het leven en het verlichten van lijden en laten we haar vooral niet opdragen de dood van haar burgers te regelen.”

Theo Boer is Lindeboom hoogleraar Ethiek van de Zorg te Kampen en universitair docent ethiek bij de PThU te Groningen.

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.