Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

‘Gelukkig zien ze ons niet meer als een sekte’

Protestant zijn in België

Nee, in het overwegend katholieke België struikel je bepaald niet over de protestanten. Volgens de meest positieve telling vormen zij hooguit drie procent van de totale bevolking (11 miljoen inwoners). “Als protestanten proberen wij lichtdragers in onze omgeving te zijn.”

In Brussel, Antwerpen, Gent en andere grote steden kun je ze tegenkomen op oude pakhuizen en voormalige winkelpanden: gevelborden en opschriften van migrantenkerken. Hoeveel België er precies telt, weet niemand. Maar het zijn er honderden, en hun aantal groeit nog steeds. “Tel je de migrantenkerken mee, dan bedraagt het totale aantal pro- testanten in onze grootste steden wel vijf tot tien procent van de inwoners,” schat de Belgische kerkhistoricus dr. Aaldert Prins, onder meer verbonden aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven.

Progressieve koers “Dat is een opmerkelijke trend,” vervolgt hij. “Migrantenkerken schieten hier als paddenstoelen uit de grond, net als in Nederland.” In dit verband noemt hij
een andere opvallende ontwikkeling: de recente oprichting van de Unio Reformata. Dit is een behoudend orgaan binnen de brede Verenigde Protestantse Kerk in België, kortweg VPKB. “Predikanten en gemeenten die zich met deze unie verwant weten, willen zo meer zichtbaar zijn binnen het grootste protestantse kerkgenootschap van België. Het zijn meestal de meer liberale geluiden vanuit de VPKB die je doorgaans in de Vlaamse media hoort. De Unio wil zich er sterk voor maken dat het evangelie binnen dit kerkgenootschap zuiver blijft klinken.” 

‘Migranten-kerken schieten hier als paddenstoelen uit de grond’

‘Ketterjacht’ op protestanten
Ooit telde België verhoudingsgewijs veel meer protestanten dan nu. Volgens de website Refo2017.be werd hun aantal in 1566 op driehonderdduizend geschat:
maar liefst twintig procent van de toenmalige bevolking. Maar de katholieke ‘ketterjacht’ op protestanten zorgde ervoor dat velen als martelaar stierven, of naar veiliger oorden vluchtten. Daarna bleven de verhoudingen gespannen. Zo kwam het tot in de jaren negentig van de vorige eeuw nog voor dat Belgische pastoors hun parochianen de verkoop van grond
of woningen aan protestanten afraadden. Die tijden zijn voorgoed voorbij, zegt de
in Zeebrugge woonachtige kerkhistoricus. “Men ziet ons gelukkig niet meer als een sekte. Wist je trouwens dat de eerste Belgische koning, Leopold 1, een protestant was? Heel bijzonder: een uitgesproken katholiek land kreeg een protestantse vorst, die het opnam voor religieuze minderheden. Daarmee was al een stuk religieuze verdraagzaamheid in onze grondwet en politiek verankerd. Leopold 1 kan ons hopelijk ook vandaag inspireren, nu we steeds meer te maken krijgen met andere religieuze minderheden. Ik denk dat Belgische protestanten zich heel bewust zijn van hun eigen identiteit, hun ‘anders zijn’. Daarom is er bij hen bijvoorbeeld ook een grote solidariteit met vluchtelingen die hierheen komen. Protestanten hebben zelf in het verleden met vervolging te maken gehad, en weten wat het is om een minderheid te zijn.”

Pakweg tien mensen
Je hoeft geen Nederlander te zijn om het op je klompen aan te voelen: dat het protestantisme in België klein is, heeft allerlei praktische consequenties. Zo is het vaak lastig om ambtsdragers en jeugdleiders te vinden. De financiën zijn in veel kerken een hoofdpijndossier. Bovendien zijn de afstanden tussen de diverse gemeenten meestal groot, wat onderlinge contacten bemoeilijkt.

Tanja De Poorter uit Geraardsbergen (Oost-Vlaanderen) kan erover meepraten. Jarenlang zat zij in een kleine evangelische gemeente. Maar die scheurde. Daarna werd ze lid van een – nog veel kleinere – huisgemeente, die zo’n tien mensen telt. “En,” vult ze lachend aan, “hoe kom je als protestantse vrijgezelle vrouw aan een protestantse man, als de spoeling zo dun is?” Op advies van een Belgische vriendin meldde Tanja zich aan bij een christelijke datingsite in Nederland. Zo kwam ze in contact met de Nederlandse Laurens. Begin juli zijn ze getrouwd, en verhuisde Tanja naar Piershil in de Hoeksche Waard. “Ik ken veel vriendinnen die op dezelfde manier hun man hebben leren kennen. In België ken ik één christelijke datingsite, maar daar zitten slechts 35 mensen op. Christelijke datingsites in Nederland heb- ben véél meer geschikte profielen.”

Wel gezellig
Ook beroepsmatig werd Tanja in België met haar neus op het feit gedrukt dat ze deel uitmaakte van een kleine minderheid. Tijdens de lessen ‘protestantse godsdienst’ die ze tot voor kort parttime op een openbare school in Dilbeek (bij Brussel) gaf, zat ze vaak met slechts één leerling om de tafel. “In België kunnen leerlingen in het ‘officieel onderwijs’, zoals wij dat noemen, zelf kiezen welk levensbeschouwelijk vak ze willen volgen,” legt ze uit. “Het gaat om twee uurtjes per week. Bijvoorbeeld katholieke godsdienst, islam of niet-confessionele zedenleer. Als ze protestantse godsdienst kiezen, kwamen ze bij mij. Meestal ging het maar om één of twee leerlingen. Weinig, ja. Dat was natuurlijk jammer. Maar tegelijk vond ik het wel gezellig, want hierdoor had ik echt persoonlijk contact. Vaak waren het bij mij trouwens protestantse kinderen, uit migrantengezinnen.”

‘Alsof alles in Nederland beter is!’
Iets wat aan onze kant van de grens evenmin erg bekend is, is dat er decennialang heel wat Nederlanders actief zijn in protestantse kerken en organisaties in België. Sinds ruim een jaar geldt dat ook voor ds. Anne van Olst, die vanuit Utrecht een beroep aannam naar Antwerpen. Daar bevindt zich het Evangelisch Centrum Antwerpen-Deurne, een Belgische gemeente die is gesticht vanuit de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. 

‘Als Belgische protestanten zoiets lezen, krijgen ze daar echt jeuk van’

Ds. van Olst heeft gemerkt dat vergelijkingen tussen Nederland en België gevoelig liggen bij de Vlamingen. “Nederlanders worden hier, en niet altijd ten onrechte, toch een beetje gezien als betweters. In Nederland is het protestantisme natuurlijk veel breder doorgedrongen. Dus kun je als Nederlander al snel een beetje meewarig doen over het ‘zwakke’ protestantisme hier. Ik herinner me een artikel in een christelijk tijdschrift uit Nederland over de situatie in België, waarbij behoorlijk droefgeestig werd gedaan over het Belgische protestantisme. Als protestanten hier zoiets lezen, krijgen ze daar echt jeuk van. Alsof alles in Nederland beter is! De kerk is nóóit een droefgeestig verhaal, ook hier in België niet. Op zo veel plekken in deze we- reld is de kerk klein. Maar ook een kleine kerk kan heel vitaal zijn. Als protestanten proberen wij lichtdragers in onze omgeving te zijn.”

Wederzijds respect
Gebruikt hij de term ‘protestant’ vaker nu hij in België woont? “Ik denk het wel, ja. Dat komt omdat het hier toch meer een soort label is. Een verzamelnaam voor alles wat probeert kerk te zijn maar niet rooms- katholiek is. In Nederland werk je al snel met termen als gereformeerd, reformatorisch of evangelisch, maar die woorden zijn hier veel minder bekend.”

Hij signaleert dat de van oudsher gespannen verhoudingen tussen de grote katholieke meerderheid en de protestanten inmiddels tot het verleden behoren. “Van mijn voorganger hier, ds. Kommer Groene- veld, heb ik begrepen dat er aanvankelijk sterke weerstand was tegen het evangelisatiewerk vanuit ons Evangelisch Centrum. Katholieken vonden dat maar niks. Maar tegenwoordig? De secularisatie is zo sterk dat er eerder sprake is van wederzijds respect. Katholieken en protestanten leggen nu soms meer nadruk op overeenkomsten dan op verschillen.”

In België is de kerk (“waarbij de gemiddelde Vlaming direct aan de Katholieke Kerk denkt”) het meest gewantrouwde instituut. “Kun je nagaan: we zijn slechts twee generaties verwijderd van de bijna- alomtegenwoordigheid van de Rooms-Katholieke Kerk. Zo snel kan het kennelijk gaan.” Tegelijk weet hij zich helemaal op z’n plek bij onze zuiderburen. “God gaat door met Zijn werk – óók hier in België.”


Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: Pluis

Dit interview is afkomstig uit EO Visie.

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.