Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Goochelt Zijlstra het salafisme weg?

“Het is onnozel om een verzamelnaam uit te bannen.”

Halbe Zijlstra meent een oplossing gevonden te hebben voor het problematische salafisme. Hij werpt zich op als een bevlogen goochelaar. Gelukkig trapt het kabinet niet in zijn truc. Want het is maar de vraag wat hij nog meer weg zou toveren…

In zijn nogal opzichtige poging om PVV-eriger dan de PVV te klinken, pleitte VVD-fractieleider Halbe Zijlstra onlangs nog maar eens voor een wettelijk verbod op het salafisme. Preciezer: hij wil de clausules die in de wet staan ter bescherming van religieuze minderheden schrappen.

Liberalen en hun vrijheidsbegrip – wie snapt ze nog? Hoe potsierlijker zij zich opwerpen als hoeders van de vrijheid, hoe onbeschaamder zij ervoor pleiten om anderen allerlei vrijheden af te pakken. En hoewel zij zichzelf uitermate modern en rationeel vinden, koesteren ze een haast magische bijgelovigheid als het gaat om de werkdadigheid van wetten en regels. We constateren een probleem, we maken of veranderen een wet, hokus pokus pilatus pas – en poef! Foetsie is ons probleem!

Over het probleem dat Zijlstra schetst kunnen we het in grote lijnen wel eens zijn, dat is het punt niet. Maar zijn oplossing lijkt me naïef, om niet te zeggen: gevaarlijk.

Is verbieden realistisch?

Want waar hebben we het eigenlijk over? Niet lang geleden interviewde ik voor het tijdschrift Volzin de Belgische islamkenner Jonas Slaats.  Toen ik met hem kwam te spreken over de Nederlandse discussie over het verbieden van salafisme, schudde hij meewarig het hoofd. Onbegrijpelijk vond hij dat, een totaal gebrek aan realiteitszin.

Salafisme, wat is dat?

Salafisme is een containerbegrip, zo legde hij mij uit, een verzamelnaam voor een veelheid van stromingen die zo ongeveer in het midden van de negentiende eeuw in moslimlanden ontstonden als reactie op het toenmalige koloniaal bewind. Sommige van die stromingen waren uitgesproken progressief en modernistisch, gericht op de emancipatie van moslims, andere zeer conservatief en reactionair. Wat ze deelden was een gerichtheid op de ‘zuivere’ islam van de eerste generatie, de salaf, wat zoiets als ‘voorvaderen’ betekent. Eenzelfde trek vind je ook in het christendom: ook wij kennen verder heel diverse stromingen die de vroege kerk van de vaderen idealiseren als een tijd van ‘zuiver’ en eensgezind christendom (en die dus overduidelijk de brieven van Paulus slecht gelezen hebben, maar dat terzijde).

Voor de helderheid: dat zijn dus géén traditionele gelovigen, maar juist fel anti-traditionele gelovigen: het proces van traditievorming zien zij nu juist als ‘uitwas’, als oneigenlijke toevoeging, als wegdrijven van een soort onversneden oer ideaal. Ik zeg dit maar, omdat in het gangbare taalgebruik ‘fundamentalistische’ en ‘traditionele’ gelovigen, als het gaat over zowel moslims als christenen, vaak door elkaar worden gebruikt. Het is goed te beseffen dat zij zo ongeveer elkaars religieuze tegenvoeters zijn.

"Reactionaire salafisten bepalen de toon."

Daarmee is niet gezegd dat het salafisme een onschuldige vorm van religieuze nostalgie is. Het lijkt me veilig om te stellen dat het fundamentalisme binnen de islam een omvangrijker probleem is dan binnen het christendom. Inmiddels zijn het zeker de reactionaire salafisten die de toon bepalen, die zich agressief manifesteren als de ‘ware’ islam. Van het oorspronkelijke apolitieke en geweldloze karakter is ook al niets meer over. Dus zeker, het salafisme is een gevaar, op de eerste plaats ook voor de islamitische wereld zélf.

Maar hoe realistisch en effectief is het om het per wet te verbieden? Kun je een vage verzamelterm verbieden? Is dat niet even onnozel als zeggen: ‘christendom is verder oké, maar het christelijke fundamentalisme is vanaf vandaag verboden’. Wie zal zich aangesproken voelen? Naar wie wijzen wij? De één zal zeggen: ‘die kliek in het Vaticaan, dat zijn fundamentalisten’, de ander wijst naar evangelicalen, weer een ander naar de gereformeerden. Er is, noch binnen christendom, noch binnen islam, een instituut met een postadres dat zich als officiële spreekbuis van het fundamentalisme afficheert.

Scheiding van kerk en staat?

Het enige wat je dan als wetgever en -handhaver nog kan doen is kijken naar de theologische denkbeelden van individuen en bewegingen, en vervolgens zeggen: dit kan wel en dit kan niet door de beugel. Maar juist een liberaal als Halbe Zijlstra zou de absurditeit hiervan moeten inzien. De scheiding van kerk en staat – juist liberalen gaan nogal prat op dat principe – betekent immers niet alleen ‘geen religieuze inmenging in staatszaken’, maar óók en vooral ‘geen staatsinmenging in religieuze zaken’ (iets wat in onze tijd een veel groter gevaar is). Zijlstra’s pleidooi om zich als staat te mengen in theologische debatten is kortom een regelrechte aanval op één van die ‘westerse waarden en verworvenheden’ die hij zegt te willen verdedigen.

effectief = effectief

Gelukkig heeft het kabinet inmiddels bij monde van minister Asscher laten weten, dat het niet van plan is het salafisme te verbieden. Terecht. Onze wet is helder en effectief genoeg: je mag geen geweld plegen, en ook niet oproepen tot geweld, punt uit. De staatscontrole op theologische inhouden is dus – óók vanuit een werkelijk liberaal oogpunt – onnodig en onwenselijk. Christenen die uit deels zeker begrijpelijke en terechte zorgen over de donkere kanten van de islam applaudisseren voor dit soort simplistisch PVV-gezwets, schieten uiteindelijk ook zichzelf in de voet. Want als de staat eenmaal de smaak van het censureren en verbieden te pakken heeft, zullen ook de theologische denkbeelden van de christelijke kerken gewogen en geoordeeld worden. Hokus pokus pilatus pas – en poef! Foetsie is onze godsdienstvrijheid.

 

Blog: Anton de Wit

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.