Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Hebe Kohlbruge (102) overleden

Verzetsheldin over haar keuzes: "Ik kon het niet laten"

De inspirerende theologe en verzetsheldin Hebe Kohlbrugge is vannacht op 102-jarige leeftijd in haar slaap overleden. In de Tweede Wereldoorlog verzette zij zich met woord en daad tegen het Nazi-regime. Na de oorlog zocht zij de verbinding met christenen die in Oost-Europa onder het communisme leefden. Ondanks haar hoge leeftijd bleef zij spreken en inspireren. In 2015 was zij een van de sprekers op het 'Geestdriftfestival' in Utrecht.

Bijbels smokkelen
Hebe overleeft de oorlog en een gevangenschap van 9 maanden. Na de oorlog verzet ze zich tegen het communisme. Ze richt zich op kerken in Oost-Europa en  smokkelt bijbels naar communistische landen als Hongarije, Tsjechië en Roemenië. Voor haar moedige daden in de oorlog en daarna ontvangt Hebe later vele hoge onderscheidingen.                            

Drijfveer
Hebe spreekt op het Geestdriftfestival in 2015: "Ik kon het niet laten. Niemand mocht iets en dat is vreselijk. Je kunt dan niet niks doen. Je weet ook niet of je het goede doet, maar je doet het."  Verzet is niet altijd een keuze. In ieders leven komen er dingen op je af waar je je tegen moet verzetten. Bij Hebe was dit overduidelijk.

Geloof
Op de vraag wat nou de kracht is van het christelijke geloof antwoordt Kohlbrugge: "Dat je weet dat het leven waard is om geleefd te worden. Dat er een toekomst is. Voor de communisten was dat er niet. Het was een toekomst van schijn. Dat bleek. De toekomst is geen leugen, dat is geweldig!" Een prachtige boodschap van Hebe Kohlbrugge, die dit aan den lijve heeft ervaren.

Autobiografie
Al vijftien jaar geleden verscheen de autobiografie van Hebe Kohlbrugge: 'Tweemaal twee is vijf'. Het is het verhaal van ruim een halve eeuw kerkelijk verzet in Europa. Betrokken bij de Belijdende Kerk werd zij uitgewezen uit Hitler-Duitsland, opgepakt in het verzet en naar Ravensbruck getransporteerd en later wegens haar contacten met dissidenten de toegang ontzegd tot verschillende Oost-Europese landen.
Kohlbrugge werkte onder meer bij de Nederlandse Hervormde Kerk. Zij heeft haar leven gewijd aan de strijd voor vrijheid en waarheid. Daarbij streed zij niet alleen voor de vrijheid van meningsuiting, maar moedigde zij mensen aan om de waarheid te spreken, tegen alle leugen in.

Verzet
Voor de oorlog ging ze naar Berlijn om er te studeren. Zij kwam er in contact met de Belijdende Kerk, dat deel van de Duitse protestantse kerk dat zich tegen het nationaal-socialisme verzette. Kohlbrugge haalde een Hitlervlag van een kerkelijk gebouw, groette met 'Guten Morgen' in plaats van met Heil Hitler, waarmee ze haar lot bezegelde. Ze kreeg een uitwijzingsbevel. In de oorlog verspreidde ze illegale brochures, reisde illegaal door bezet Belgie en Frankrijk naar Zwitserland om er contacten te leggen en werd met een onecht persoonsbewijs opgepakt, vlak voordat ze met microrolletjes naar Engeland zou afreizen. Via het Oranjehotel in Scheveningen en kamp Vught kwam ze in Ravensbruck, waar ze op 24 april 1945 uit de ziekenbarak werd vrijgelaten. 

Verzoening
Na de oorlog ging ze als secretaris van de Duitsland-Commissie van de Hervormde Kerk terug naar Duitsland. Zij had meegewerkt met de Belijdende Kerk en in een concentratiekamp gezeten, kortom: uitermate geschikt voor de verzoening. De eerste die ze bezocht, was de toenmalige burgemeester van Essen, Gustav Heinemann, de latere Bondspresident. Toen haar in 1975 in Munster de Joost van de Vondel-prijs voor grensoverschrijdend handelen werd uitgereikt, hield Heinemann de laudatio (lofrede).

IJzeren Gordijn
Vanuit de Hervormde kerk heeft Kohlbrugge regelmatig kerken achter het 'IJzeren Gordijn' bezocht. Hoewel ze keer op keer werd geconfronteerd met de leugenachtigheid van de communistische regimes, is Kohlbrugge nooit rechts geworden. Ze studeerde bij Barth, ging naar de bijbelavonden van Martin Niemoller, was bevriend met Heinemann en die linkse koers heeft ze nooit verlaten. 

  • In 2015 was Hebe Kohlbrugge te zien in EO-programma 'De Kist'. Kijk de aflevering hier terug.

Foto: Geert de Jong

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.