Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Het nut van clichés en jargon

Waarom schaffen we niet alle kerktaal af?

"Ik erger me enorm aan die kerktaal. Rechtvaardiging, zegening, het bloed van het Lam – ik snáp het vaak gewoon niet. Ik ben later tot geloof gekomen, maar loop toch al jaren mee. Waarom gooien we al die clichés niet gewoon weg?" Spreker en schrijver Reinier Sonneveld probeert een antwoord te geven op deze vraag van een lezeres.

Weet je, wat je zegt is me uit het hart gegrepen. Ik moest eens preken in een wat grotere evangelische gemeente en in het half uur voordat ik "op" moest, ging het voortdurend over "in de overwinning staan". Ik wist nauwelijks wat ze bedoelden en werd met de minuut onzekerder. Verwachtten ze van mij nu ook dat soort taal? Dachten ze dat je alleen oké-christelijk bent, als je dat soort dingen roept?

Mijn ervaring is dat mensen het zelf zelden doorhebben. Toen ik het bij die bewuste gemeente het er naderhand over had, keken ze me met grote ogen aan. "Sorry sorry sorry", was hun reactie, "dat was niet de bedoeling, we willen juist gastvrij zijn, voor iedereen." Maar dat lukte in dit geval dus zelfs niet bij degene die zou preken.

Je ziet aan dit voorbeeld al meteen dé twee problemen van jargon en clichés: ik snapte het niet en ik voelde me buitengesloten. Dat lijken me twee uitstekende redenen om ze tot het minimum te beperken. Je kunt Paulus’ advies over tongentaal hier wel op toepassen, lijkt me:

"Het is als met een instrument, bijvoorbeeld een fluit of citer. Als er geen verschil tussen de tonen is, hoe kan men dan horen welke melodie er wordt gespeeld? En als een trompet een onduidelijk signaal geeft, wie maakt zich dan gereed voor de strijd? Voor u geldt hetzelfde: hoe moet men u begrijpen als u in onverstaanbare klanken spreekt? Uw woorden verdwijnen in het niets. Er zijn ik weet niet hoeveel talen in de wereld en ze hebben allemaal betekenis. Als ik de taal van iemand die tot mij spreekt niet ken, blijven we vreemdelingen voor elkaar." 

Dat gebeurt maar al te vaak in kerken: het zijn "onverstaanbare klanken" die "verdwijnen in het niets".

Toch ben ik in de loop der jaren wel wat begrip voor jargon en clichés gaan opbrengen. Het zijn namelijk manieren om efficiënt te communiceren. Onder vrienden en geliefden doen we dat al, dan heb je "aan een half woord genoeg". In feite gebruik je dan een soort onderling jargon. Als een of andere IT’er het heeft over – ik zeg maar wat – "we gaan deze noob even muten", klappert iedere buitenstaander met de oren. Maar de IT'ers weten onderling precies waar het over gaat. Nog extremer zijn die oude sms-afkortingen: je moet tamelijk ingewijd zijn om een berichtje met deze tekens te begrijpen: P4GM.

Jargon is een taalkundige Swiffer: er blijft van alles aan hangen.

In feite doen we in kerken precies hetzelfde: frases als "in de overwinning staan" en "het bloed van het lam wast mij schoon" zijn een soort religieuze turbotaal. Ze zeggen heel kort iets veel groters. Er gaat een enorme wereld van ideeën, associaties en beelden achter schuil, die de meeste kerkgangers wel kunnen oproepen. Heel handig. Dat hoef je dan namelijk allemaal niet uit te leggen. Jargon is een taalkundige Swiffer: er blijft van alles aan hangen.

Daardoor voel je ook dat je erbij hoort. Dat is de sociale functie van dit slag woorden en uitdrukkingen. Je beseft dat je ingewijde bent, dat je bij de "wij" hoort. Daarin zit iets gezonds: er is inderdaad zoiets als een groep die anders is dan wat daarbuiten gebeurt en er is zoiets als bij die groep horen, welke dan ook. Daar hoort automatisch bij dat anderen zich buitengesloten kunnen voelen – zoals ik in die anekdote die ik hierboven vertelde – maar dat is onvermijdelijk. Je kunt je best doen het te minimaliseren, maar als er zoiets is als bij een groep horen, dan is er ook zoiets als er niet bij horen.

Jargon en clichés ontstaan overal waar mensen zich groeperen. Als je ze afschaft, zijn ze binnen een paar dagen alweer opgeschoten. Het enige wat die groepen kunnen doen, is zich daarvan bewust zijn, zo nu en dan in dat jargon en die clichés te "wieden", en hier en daar het uit te leggen. 

Wat denk jij? Wat is de ergste kerktaal-uitdrukking die jij kent? Hoe zou het minder kunnen? Moet het wel minder?

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.