Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Hoe Bijbelse kunst nog steeds choqueert

Anton de Wit: de Bijbel is rauw, eerlijk, ja vaak verschrikkelijk

“We leven in religieus preutse tijden, wanneer een Bijbelverhaal schokkender wordt gevonden dan een metershoge piemel of anus.” Anton de Wit verwondert zich over de ophef die in Brussel ontstond over een muurschildering van een religieus tafereel.

Als ik zeg: ‘17e-eeuwse religieuze kunst’, dan denk je vermoedelijk niet direct aan politieke controverses, ophef in de kranten en op social media, of verhitte discussies op straat. Maar toch: in Brussel is inderdaad ophef ontstaan over een kunstwerk met wortels in de Baroktijd.

Onthoofding
Het is in de Belgische hoofdstad de laatste tijd vaker voorgekomen dat een anonieme kunstenaar clandestien levensgrote schilderingen aanbracht op gebouwen. Eerder betrof het vooral geslachtsdelen, dus de ophef was voorspelbaar. Ditmaal betrof het echter een indringende voorstelling van een man die met geweld een mes op de keel gedrukt krijgt. Ook ditmaal was Brussel ‘not amused’: verontwaardigde toeschouwers legden direct een link met de gruwelen van terreurgroep IS.

'Het offer van Isaak' van Caravaggio

Schokkend
Je hoeft echter geen kunstgeschiedenis te hebben gestudeerd om de muurschildering thuis te kunnen brengen. Die is namelijk duidelijk gebaseerd op het bekende werk Het offer van Isaak uit 1603, van de Italiaanse schilder Caravaggio. Dat werk hangt in een museum in Florence, en het heeft ook tal van posters, kalenders en boekomslagen enzovoort gesierd. Daar neemt niemand er aanstoot aan. Maar zodra dit oude meesterwerk ‘street art’ wordt, dringt het blijkbaar pas tot velen door hoe schokkend het inderdaad is.

Meer nog dan op de graffity-versie, kijkt Isaak je vanaf het origineel indringend in de ogen. Caravaggio maakt je zo deelgenoot van het tafereel, medeplichtig zelfs aan het gruwelijke offer van Abraham. Je bent geen machteloze passant meer, het slachtoffer heeft jou recht in de ogen gekeken, een beroep op je gedaan: doe wat! Grijp in!

,,We leven in religieus preutse tijden''

Preuts
Wat de Brusselse controverse extra saillant maakt, is dat het ditmaal dus geen pornografische afbeelding betreft, maar een Bijbels tafereel. De plaatselijke schepen (wethouder) Ans Persoons liet zich tegen de Vlaamse krant De Morgen ontvallen: “Persoonlijk had ik minder problemen met de seksueel getinte muren.” Dat is toch kras? We leven in religieus preutse tijden, wanneer een Bijbelverhaal schokkender wordt gevonden dan een metershoge piemel of anus.

Toch: als je er even over doordenkt, is dat eigenlijk zo gek nog niet. Die lichaamsdelen zijn welbeschouwd zo bijzonder niet, seks is ook maar een vrij alledaagse hobby. De verhalen uit de Bijbel daarentegen, bevatten het hele drama van de mensheid in z’n meest geconcentreerde vorm – rauw, eerlijk, ja vaak verschrikkelijk. Dat vergeten we weleens, zeker als we de Bijbel krampachtig verengen tot een mooi boek met brave tegeltjeswijsheden of vrome verhaaltjes voor het slapengaan.

,,Het schilderij toont ook wie er wél iets doet''

Actueel
De Bijbel is ook vaak genoeg gruwelijk, schokkend, onthutsend – en precies daarom blijvend actueel. Het is veelzeggend dat het kunstwerk waarop de muurschildering gebaseerd is na eeuwen nog krachtig genoeg is om ophef te veroorzaken. Nog veelzeggender is het, dat het verhaal waarop dat kunstwerk op zijn beurt gebaseerd is, na millennia nog ophef kan veroorzaken.

Onthoofdingen van IS,  extremisme, geweld: ja, het heeft er inderdaad alles mee te maken. Abraham wil zijn eigen zoon offeren, en wij zijn medeplichtig. Doe iets, zeggen Isaaks wanhopige ogen. Wij doen niets, wij staan erbij en kijken ernaar, perplex, onmachtig. Maar wacht: het schilderij toont ook wie er wél iets doet. De engel Gods grijpt Abraham stevig bij de arm. De onbekende Brusselse straatkunstenaar heeft dat ook overgenomen. Sterker nog, hij heeft er heel terecht het dramatische middelpunt van gemaakt. Het schilderij gaat niet louter over menselijke wreedheid. Maar juist ook over de Ene – de Enige! – die ons ervan verlossen kan.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.