Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Kun je geloven zonder bewijs?

Hoofd versus hart

"Een meerderheid van de mensen gelooft in één of meer hogere machten, maar zijn meestal toch rationeel genoeg om de waarde van de wetenschap in te zien. De wetenschap heeft niet bewezen dat God bestaat, maar toch geloven er zo veel mensen in God, hoe kan dit?" Schrijver Reinier Sonneveld reageert.

De reden is simpel: wij mensen baseren ons gedrag en onze gedachten op veel meer dan de ratio en de wetenschap.

Ga maar na: hoeveel keuzes heb je vandaag bijvoorbeeld direct gebaseerd op een wetenschappelijk onderzoek? Ik bedoel, dat je een of ander dilemma had en je er een studie bij pakte en daar dan je antwoord in zocht. Ik gok nul keer. En afgelopen week? En afgelopen jaar?

'Er is veel meer. En dat is minstens zo prachtig.'

Ik bedoel dit niet flauw, maar gewoon om laten zien dat wij mensen wel van alles met onze ratio en de wetenschap doen. Dat is ook prachtig, maar er is veel meer, en dat is minstens zo prachtig.

De wetenschap is een specifieke methode van kennisverwerving: via experimenten kun je bepaalde patronen ontdekken en zo inzicht krijgen in hoe de wereld werkt.

De ratio is ook een bijzondere methode van kennisverwerving, maar dan via redeneringen. Langs strak opgestelde lijnen kun je verder bouwen op bestaande kennis en zo nieuwe inzichten opdoen.

Er is meer
Allemaal uitermate nuttig, maar zoals je zegt: er is veel meer. Verreweg de meeste kennis die je in het dagelijkse leven opdoet, verloopt via je eigen zintuigen: je ogen, je oren, enzovoorts. Dan zijn er bovendien de vele sensaties in je lichaam, zoals honger en vermoeidheid. Er zijn je talloze herinneringen en je eigen gedachtes. Er is wat anderen tegen je zeggen: wat je leest, wat je hoort op de radio, ziet op de tv en internet en ga zo maar door. 

En dat is nog alleen maar kennis. In al die uitwisselingen gebeurt veel meer dan kennis alleen: je bestaat ook uit instincten, verlangens, neigingen, patronen, dromen, idealen, intuïties, waarden, normen...

'Het hart en het hoofd hebben allebei hun rol. Speel die twee niet tegen elkaar uit.'

Hoofd en hart
Al die dingen spelen mee in hoe wij keuzes maken, hoe we de dag doorkomen, wie we zijn als mens - en ook in waarom we wel of niet in een God geloven. De beroemde Franse wiskundige Blaise Pascal zei al eens: "Het hart heeft redenen die het hoofd niet kent." Dat hoofd - dat is die ratio en die wetenschap. Dat hart - dat is al dat andere.

Speel die twee niet tegen elkaar uit: het hart en het hoofd hebben allebei hun rol. Om een som op te lossen, is de ratio onmisbaar. Om een medicijn te ontwikkelen de wetenschap. Maar om een gewoon gesprek te voeren, gebruik je weer heel andere kanten van jezelf en zijn die ratio en die wetenschap nauwelijks van belang.

Allebei net mensen
Waarom mensen dan wel in God geloven? Nou, soms wel degelijk uit rationele overwegingen, bijvoorbeeld Godsbewijzen. Soms ook om resultaten van de wetenschap, die bijvoorbeeld meespelen in waarom mensen mediteren. Maar veel vaker spelen heel andere motieven een rol: verlangen naar zin, persoonlijke ervaringen, opvoeding, ga maar door.

Zo werkt dat evenzeer bij niet-gelovigen. Ook die hebben al dat soort motieven om niet te geloven, waaronder dus hier en daar ook rationele en wetenschappelijke, maar er is geen bewijs dat die bij hen belangrijker zijn. Gelovigen en niet-gelovigen zijn allebei net mensen… 


Tekst: Reinier Sonneveld

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.