Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

'Kwaadaardige karikatuur' van Moeder Teresa

Blogger Anton de Wit: critici zijn roomser dan de paus

Moeder Teresa zou onprofessioneel zijn geweest, het lijden hebben verheerlijkt en vooral zieltjes hebben willen winnen. Critici vragen zich hardop af of zij het predicaat ‘heilige’ wel verdient. Anton de Wit dient hen van repliek.

Moeder Teresa heeft veel bewonderaars, maar minstens zo veel critici. Haar recente heiligverklaring maakte dan ook veel los, juist ook bij die laatste groep. Zo trok de verbitterde ex-priester Anton Mullink fel tegen haar van leer in een opinieartikel in nrc next.

Papegaaien
Mullinks tirade is een goede samenvatting van zo ongeveer alle kritiek die je links en rechts hoort op deze vrouw, die zich haar leven lang om de armen bekommerd heeft. Die bekommernis, zegt Mullink dan, was onprofessioneel, ze wilde eigenlijk zieltjes winnen, zij verheerlijkte het lijden, en ze was nog eens tegen abortus ook – foei! Hij papegaait daarmee vooral de atheïst en Moeder Teresa-criticaster Christopher Hitchens na, plus een schimmig Canadees literatuuronderzoek dat zich bij nader inzien ook primair op Hitchens baseerde.

Onprofessioneel?
Maar goed, als Hitchens gegronde kritiek heeft, is die natuurlijk het napapegaaien waard. Kijken we bijvoorbeeld eens naar de kritiek van onprofessioneel handelen. Dat Moeder Teresa’s hulp aan de allerarmsten in Calcutta, ondanks vele giften, niet altijd doeltreffend en verre van professioneel was, wil ik best geloven. Ze is dan ook niet heiligverklaard vanwege haar management skills.
Maar het is ook wel erg makkelijk praten allemaal, vanuit onze luie stoel in een aangeharkte verzorgingsstaat. Moeder Teresa – en met haar overigens ontelbare leden van katholieke zuster- en broederordes tot op de dag van vandaag – werkte in de meest erbarmelijke omstandigheden, voor mensen ver buiten het bereik van een zich bekommerende overheid. Ja, dat is vaak roeien met de riemen die je hebt (gulle giften veranderen daar weinig aan), het is afzien, vallen en opstaan, improviseren, met alle risico’s van dien. Deze mensen doen dat, omdat niemand anders het doet. Om dan te gaan zeuren over niet-steriele naalden en verkeerde diagnoses, grenst aan wereldvreemdheid.

Zieltjes winnen?
Even onnozel is het verwijt, dat het haar eigenlijk te doen was om het katholieke geloof te verspreiden, en helemaal niet om de armen te helpen. Dit verwijt wordt overigens opvallend vaak gemaakt aan hen, die tenminste nog iets doen, waar alle andere instanties falen. Het is een beproefd recept om hulpverleners zwart te maken, en de mensen tegen hen op te hitsen.
Natuurlijk werd Moeder Teresa door haar geloof gedreven. De moderne westerling ziet Jezus’ uitspraken hooguit als mooie metaforen om eens rustig achter de eigen voordeur op te kauwen. Anders dan hen, zag zij ze – wederom, met duizenden andere zusters en broeders – als een niet mis te verstane oproep tot concreet handelen. Zij getuigde dus volop van haar geloof – metterdaad, met haar hele leven. Dat afdoen als ‘zieltjeswinnerij’ is een kwaadaardige karikatuur.

,,Veel van de kritiek komt welbeschouwd neer op het verwijt dat zij een christen is"

Leed en armoede
Die zogenaamde verheerlijking van het lijden dan. Hier raken we aan een merkwaardige dubbelheid die inderdaad in het christendom aanwezig is. Als je daar de subtiliteit niet van begrijpt, is het makkelijk de woorden en daden van Moeder Teresa verkeerd te verstaan. In een welwillender commentaar op haar heiligverklaring las ik: zij bestreed de armoede als kwaad, maar leefde tegelijkertijd de armoede als deugd. Ik denk dat dat de sleutel is om haar – en sowieso de christelijke houding ten aanzien van leed en armoede – goed te begrijpen.

Abortus
Aan dat elementaire begrip voor de geloofs- en belevingswereld van Moeder Teresa schort het bij de critici. Veel van de kritiek komt welbeschouwd neer op het verwijt dat zij een christen is. Dat is wat de critici nog wel het meeste dwars zit, dat de kerk een christen heilig heeft verklaard. Ze denkt en doet als een christen, en alle seculiere rancune jegens het christendom wordt ongegeneerd op Moeder Teresa botgevierd. 
Het duidelijkste is dat in de kritiek dat zij tegen abortus is. De constatering alleen volstaat, de critici doen niet eens de moeite om uit te leggen wat er zo verkeerd aan is. Mij lijkt de opvatting dat je een kind niet mag doden in de moederschoot volstrekt respectabel en verdedigbaar, en overigens niet eens aan christenen voorbehouden. Maar de reflex van de genoemde critici is: ze is anti-abortus, dus conservatief christelijk, dus ‘fout’, punt.

Ironie
Maar de grootste ironie van veel atheïstische kritiek op de heiligverklaring, is het feit dat het hen überhaupt zo interesseert. De katholieke kerk wijst soms (na grondig onderzoek en altijd na hun dood) mensen aan, die een in veel opzichten voorbeeldig leven hebben geleid, mensen in wie we de goedheid van Jezus Christus weerspiegeld zien, en die mensen noemt de kerk dan ‘heilig’ – zonder daarmee overigens te beweren dat zij vrij waren van zonden en tekorten, en boven alle kritiek verheven.
Juist atheïsten, die toch altijd beweren dat zij niet geloven in het denkschema van zondigen en heiligen, maken er echter een geweldig punt van wanneer de kerk iemand in hun ogen onterecht heilig verklaart. Waarbij ze er veel strengere criteria op na blijken te houden dan de katholieke kerk zelf. Deze critici zijn zelf werkelijk roomser dan de paus; iemand moet blijkbaar volstrekt smetteloos zijn om ‘heilig’ te mogen heten. En dan noemen ze de kerk dogmatisch en onrealistisch.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.