Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Lezersvraag | Is Jezus' opstanding een sprookje?

Maakt het uit of Jezus écht opgestaan is? Of mag het ook een luchtkasteel zijn?

“Onze predikant loopt tegen de 65 en is vrijzinnig. Bijna elke zondag benadrukt hij dat God helemaal niet hoeft te bestaan. ‘Jezus is in ons opgestaan’, zegt hij dan bijvoorbeeld. Ik stoor me hier zeer aan, maar weet niet goed waarom. Heeft hij gelijk en stel ik me aan?” Reinier Sonneveld probeert antwoord te geven op deze lezersvraag aan EO Geloven.

Vrijzinnigheid hoort bij het christendom, zoals een achterdeur bij een huis hoort. Ik bedoel, het is nooit het centrum van het geloof geweest, het kan de kerk niet dragen, maar het is er wel altijd aan verbonden en het heeft een functie.

Sommige christenen maken zich zorgen om vrijzinnigheid – zoals we ook wel eens bang zijn voor indringers als we de achterdeur hebben opengelaten. Het is in elk geval typerend dat er zelden jongeren betrokken zijn bij dit soort geloofsgemeenschappen. ‘Vrijzinnigheid heeft geen kinderen’ gaat dan ook de uitdrukking.

Maar daaraan zit ook iets nuttigs. Via een achterdeur kunnen indringers binnenkomen, maar meestal gebruik je het om soepel zelf naar buiten te gaan. Anders gezegd, vrijzinnigheid maakt de overgang naar volledig ongeloof wat kalmer. Mensen die anders al lang zouden zijn afgehaakt, blijven tenminste nog enige jaren zich openstellen voor God.

De Bijbel als een soort Avatar-film
Een belangrijke stelling die veel vrijzinnigen koesteren is – je verwijst er ook naar – dat het onbelangrijk is of de Bijbelse verhalen historisch zijn. Het is mooi en goed ze te vertellen, maar zeg niets over of ze echt gebeurd zijn. Daar komt alleen maar onrust van – de andere grote stelling van vrijzinnigen, dat van waarheidsclaims geweld komt.

Nu klopt het dat verhalen een invloed op ons kunnen hebben, ook al weten we dat ze niet waar gebeurd zijn. Een sprookjesachtige film kan inspireren en zelfs levens veranderen – denk aan de talloze fans van Star Trek, Titanic en Avatar. Ze ervaren deze niet als ‘historisch’ waar, maar ‘existentieel’ waar. Het vertelt hen iets over hoe zijzelf zijn of willen zijn, hoe de wereld is of moet zijn.

Hiermee heeft je vrijzinnige predikant dus wel een punt. Als hij elke zondag spannend de ‘sprookjes’ uit de Bijbel vertelt, kan ons dat inderdaad inspireren. De vraag blijft dan wel, waarom zijn kerk desondanks leegloopt. Mist hij dan toch iets, waardoor alleen de ‘moraal van het verhaal’ niet genoeg is?

De moraal van een verhaal
Ik denk het. Waar je ook bent, gemeenschappen blijken een verhaal nodig te hebben dat hen bindt en dat ze als waar ervaren. Ja, het gaat er vooral om dat het ‘existentieel’ waar is: je merkt dat het werkt, dat het leven zo in elkaar zit. Maar het lijkt ook nodig dat het ‘historisch’ waar is.

Er zijn bijvoorbeeld Afrikaanse stammen met een mythe die – in verschillende gedaantes – vertelt hoe zijzelf door de goden zijn gemaakt, maar andere stammen uit dieren zijn voortgekomen. De ‘existentiële’ waarheid is: wij zijn beter dan de rest. Maar het blijkt voor deze stammen zeer ingrijpend als een missionaris ze komt vertellen dat ‘historisch’ iedereen door dezelfde God is geschapen. Als ze uiteindelijk hun oude mythe verwerpen, gaan ze zich ook anders tegenover andere stammen opstellen.

Of denk aan de Joden die elk jaar met Pesach vertellen hoe JHWH hen uit Egypte heeft laten ontsnappen. De ‘boodschap’ hiervan is dat ook zij bevrijd kunnen worden en uiteindelijk naar Israël kunnen terugkeren. Maar je ziet tegelijk dat bij groepen Joden die niet geloven dat deze exodus ook historisch heeft plaatsgevonden, dit verhaal veel minder impact op hun leven heeft.

We willen meer dan sprookjes
Je kunt het vergelijken met hoe mijn opa mij inspireerde. Hij had een paar stoere verhalen over zijn verzetsdaden in de Tweede Wereldoorlog. Zeker als kind identificeerde ik mij daarmee. Maar wat zou er gebeuren als ik ontdekte dat hij eigenlijk NSB’er was? Zou het dan nog steeds ‘werken’ om die verhalen te vertellen? Ik zou ze toch alleen als bittere leugens ervaren?

Uiteindelijk zal daarom geen groep overleven die meent dat haar centrale verhalen niet waar gebeurd hoeven te zijn. Wij mensen zijn ‘doorvragers’. Wij willen dat het klopt. Als een belangrijke kwestie onbeantwoord blijft, zal dat blijven ‘zeuren’. We kunnen dat niet blijven onderdrukken.

Niet dat daarmee alles exact letterlijk zo gebeurd hoeft te zijn: in hoeveel tijd de aarde geschapen is, is van vele malen kleiner belang, dan of Jezus historisch is opgestaan.

Het is een beetje als de keizer zonder kleren. Ja, de volwassenen kunnen een tijd lang dapper volhouden dat ‘ie toch echt prachtig gekleed is, maar uiteindelijk zal er een kind opstaan die zegt: maar hij heeft geen kleren aan… Of: ja maar, als Jezus niet écht is opgestaan, leeft oma dan nu wel écht bij God?


Auteur: Reinier Sonneveld

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.