Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Lezersvraag | Waarom laat God ook dieren lijden?

‘Mensen gingen toch de fout in?’ 5 verklaringen voor dierenleed

“Dat wij mensen lijden, snap ik nog wel zo’n beetje, maar waarom ook de dieren? Dat is toch oneerlijk? Zij kunnen er toch ook niks aan doen dat wij er een potje van maken?” Deze lezersvraag stuurden we door aan Reinier Sonneveld en hij probeert een antwoord te geven.

Ik ben zelf vegetariër, dus ik snap deze vraag maar al te goed. Toch merk ik dat we ook vaak te sentimenteel doen over het lijden van de dieren. Dit is begonnen in de 19de eeuw, toen we steeds meer in steden gingen wonen.

Besef in elk geval dat het alleen bij de hogere soorten zinvol is te spreken over pijn, omdat alleen hun zenuwstelsel zoiets kan registreren, hoewel zij ook natuurlijke pijnstillers kennen. Hun ellende is bovendien moreel lager dan bij mensen: universeel vinden we een vleeseter minder erg (of helemaal niet erg natuurlijk) dan een massamoordenaar. Het is bovendien nog steeds de vraag of dieren zich bewust zijn van hun pijn, of dat hun reacties automatische spasmes zijn.

Maar hoe je het probleem ook relativeert, de huidige natuur is niet zoals God het bedoeld heeft. De schepping is gewond. Daarover zijn alle grote christelijke tradities het eens. Over het waarom verschillen de meningen.

Vegetarische leeuwen in het paradijs… 
Volgens een klassieke visie werd het dierenrijk meegesleurd in de menselijke zondeval. Toen Adam en Eva het paradijs verlieten, werden ook de dieren sterfelijk. De vegetarische leeuw werd vleeseter, bacteriën misvormden, de aardplaten gingen schuiven, stormen staken op, enzovoorts… 

Deze verklaring zie je weinig meer. De Bijbel geeft er namelijk geen aanleiding toe: nergens wordt een dergelijke val van het dierenrijk zelfs maar gesuggereerd. Het is eerder andersom. Er staat dat de aarde al lang ‘woest en ledig’ was. Daar ergens tussen vind je dan het ‘paradijs’: een ommuurde tuin, die de mensen moeten ‘bewaken’, blijkbaar tegen een boze buitenwereld. De dood was er al voor Adam en Eva en zij begrijpen Gods waarschuwingen dat het ook hen kan treffen.

De wetenschap concludeert hetzelfde: we vinden resten van roofdieren die veel ouder zijn dan mensen. Daarom zijn er diverse andere verklaringen gegeven voor het lijden van de dieren. Hieronder enkele daarvan (die elkaar overigens aanvullen):

1. Lijdende dieren zijn onvermijdelijk

Water kun je drinken, maar je kunt er ook in stikken. De zon kan verwarmen, maar ook verschroeien. God kent zichzelf door en door en heeft zichzelf helemaal onder controle. Daarom kent alles wat buiten hem staat enig risico - alles wat hij voortbrengt, elke schepping. God is daar niet voluit aanwezig en er zal dus veel kunnen gebeuren wat hij verschrikkelijk vindt. Een schepping-zonder-kans-op-pijn is logisch onmogelijk – God moest ooit kiezen tussen helemaal geen schepping of een schepping-met-kans-op-pijn. En hij heeft gelukkig voor dat laatste gekozen.

2. Alleen in een ambigue wereld zijn wij echt vrij

Als slechts mensen konden lijden en verder alle dieren een perfect leven hadden, waren zij een dwingend bewijs voor Gods bestaan. Iemand die een hond zou willen slaan, zou bijvoorbeeld door een onzichtbare ‘hand’ worden tegengehouden. In zo’n schepping zouden we niet vrij zijn om voor of tegen God te kiezen en kon onze liefde voor hem niet puur zijn. Met pijn in zijn hart heeft God dus voor een kwetsbaar dierenrijk gekozen.

3. Lijden geeft groei

Wat sterft maakt plaats voor nieuw leven. Of om het plat te zeggen: de een z’n dood is de ander z’n brood. De dood ‘zuivert’ soorten en maakt ontwikkeling mogelijk. Ellende ondergaan is daarmee, in groter perspectief, iets geven aan een ander. Zo voelt het vast niet, maar dat gebeurt ten diepste wel. Christus beweegt in dat alles mee. Hij lijdt mee in elk lijden. Dat gebeurde uiteindelijk zichtbaar bij zijn kruisiging. Zo vind je het kruis overal in de schepping terug, evenals zijn opstanding.

4. Een demonische realiteit heeft de natuur mismaakt

De hele christelijke traditie spreekt over een onzichtbare werkelijkheid die zich actief tegen God keert. Dit vergroot onze vrijheid omdat we zo een reëel alternatief hebben. Als je dit echter toepast op het dierenrijk, zoals bijvoorbeeld C.S. Lewis deed, zal een soort Satan en zijn trawanten daar als vandalen te keer zijn gegaan, al lang voordat er mensen waren. God en zijn engelen hebben ze bestreden, maar respecteren tijdelijk de vrijheid van deze wezens en houden zich vooralsnog in.

5. De schepping is wel ‘goed’, maar nog niet af.

God liet een restje chaos over in de natuur. Dit biedt ruimte voor eigen creativiteit en om zelfstandig tot ontplooiing te komen. God is nieuwsgierig naar die ontwikkelingen en geniet ervan – hoe bruut soms ook, maar dat hoort er onherroepelijk bij. Hij begeleidt intussen dit proces en wacht aan het einde van de geschiedenis om alles te omhelzen en in zich op te nemen.


Auteur: Reinier Sonneveld
Fotograaf: Kevin Chang 

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.