Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Luyendijk: "Gelovigen zijn beter af"

Interview met schrijver en journalist Joris Luyendijk

Joris Luyendijk schreef een bestseller over de City, het financiële hart van Londen. Het is een huiveringwekkende wereld waarin goed en kwaad nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn. Zonder moraal kan het niet, concludeert hij. “De menselijke soort blijkt mateloos gevoelig voor perverse prikkels.” EO Visie sprak met hem.

Babylonische hoogmoed
Heeft de financiële wereld iets geleerd van de wereldwijde crisis? Nee, concludeert Luyendijk. Sterker nog: het kan zo weer gebeuren. “In 2008 was er een extreme mate van Babylonische hoogmoed in de financiële wereld,” vertelt hij. “Maar uiteindelijk viel de boel, net als de toren, in elkaar. Als onze kleinkinderen over honderd jaar terugkijken, denken ze: hoe kon dit gebeuren? De financiële sector werkt volledig amoreel: goed en kwaad spelen geen enkele rol in de afweging om een veel te ingewikkeld product aan een klant te verkopen. Zonder de wet te overtreden, kunnen ze mensen te grazen nemen.”

God is dood
"Amoreel gedrag is heel anders dan het Bijbelse ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet’. Dan rij je niet met 120 door een woonwijk, ook niet als het wettelijk toegestaan is. De menselijke soort blijkt mateloos gevoelig voor perverse prikkels. Ik dacht lange tijd dat de economie en samenleving ook zonder moraal konden bestaan. Het nadeel van een morele gemeenschap is, dat ze mensen buitensluiten, zoals de kerk vrouwen, homo’s en joden discrimineerde. Maar nu zie ik dat het alternatief, ‘God is dood, ieder voor zich’, ook niet werkt.”

Christelijke Palestijn
"In mijn tijd in het Midden-Oosten wilde ik dat mensen in elk geval één keer zouden denken: ‘Hé, van die kant kun je er ook naar kijken’. Hoe moet het bijvoorbeeld voor een christelijke Palestijn voelen dat zijn medechristenen in Amerika militaire steun geven aan een land dat hij beschouwt als bezetter? Ook vond ik het leuk om de leider van Hamas te kunnen vragen: ‘Bent u een vijand van de vrede?’ (Stralend:) Die man begon keihard te lachen en zei: ‘Denk jij dat ik niet wil dat mijn twaalf kinderen in vrede opgroeien?’ Zijn terreuracties zijn verwerpelijk, maar ik wil hem driedimensionaal laten zien.”

Atheïstisch huis
Luyendijk komt zelf “uit een atheïstisch huis”. Toch noemt hij zichzelf geen atheïst. “Zeker weten dat er een God is, vind ik even raar en onbewijsbaar als zeker weten dat er géén God is. Ik zoek zingeving liever in humanisme, filosofie en psychoanalyse. Eindeloos interessant om te zien hoe de mens zichzelf steeds in situaties brengt waarin hij ongelukkig wordt.” Van één ‘Bijbelse waarheid’ raakte Luyendijk overigens wél overtuigd: “Het najagen van geld is de wortel van alle kwaad. Dan zoek je de eigenwaarde buiten jezelf. (...) Ik heb grote moeite met het idee dat ik mijn eigenwaarde moet halen uit iets buiten mijzelf. Of dat nu een externe hogere macht is of een visitekaartje waarop staat dat je bij investeringsbank Goldman Sachs werkt.”

Gidsmens
"Toen ik naar het Midden-Oosten ging, dacht ik: uiteindelijk wil iedereen worden zoals wij. Nederland is gidsland, Amsterdam gidsstad en Joris gidsmens, haha. Maar Arabieren zagen juist atheïsme als iets dat over zou waaien. Ik begreep dat niet. ‘Religie is een juk!’ dacht ik. ‘Je hebt hier en daar nog wat Gallische dorpjes die moedig weerstand bieden, zoals de EO, maar uiteindelijk wil toch iedereen van religie af?’ In het Midden-Oosten leerde ik dat atheïsme de uitzondering is. Bij een instorting van de economie voorspellen antropologen een opleving van religie. Mensen hebben in zo’n geval behoefte aan een bezielend verband dat tegelijkertijd voedsel en veiligheid biedt. Religieuze gemeenschappen overleven altijd, terwijl ik me niet kan voorstellen dat atheïsten een echte crisis zullen overleven.”

Gelovigen winnen altijd
En dat allemaal uit de mond van een niet-gelovige, zegt hij glimlachend. In elk geval tot hun dood hebben gelovigen een gelukkiger leven, daarvan is hij overtuigd. “Je kunt maar beter geloven, denk ik soms. Want óf gelovigen hebben gelijk, en krijgen na de dood een bonus, of ze hebben ongelijk, maar hebben tot hun dood geprofiteerd van de gemeenschap waarin ze leven. Je wint dus altijd als je gelovig in het leven staat. Maar toch... mij lukt het niet. (...) Mijn moeite met de kerk is dat ik er niet alle vragen kan stellen die ik wil. Je moet binnen vastomlijnde Bijbelse kaders blijven, met God in het centrum.” Maar dankzij datzelfde geloof, erkent Luyendijk, terwijl Groningen in zicht komt, voert hij een beter gesprek over moraliteit in de financiële sector “dan met een waardenrelativist die ideologisch veel dichter bij mij staat: mijn postmoderne, atheïstische consultancy-vriendjes uit de Randstad. Nog even en zij zullen denken dat ik een religieuze fanaticus ben geworden. Voel je mijn verwarring?”

Interview: EO Visie / Sjoerd Wielenga
Dit is een ingekorte versie. Het hele interview kun je lezen in Visie. Abonneer!

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.