Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Panama Papers en de Sint-Jan

Hoog, verborgen en verheven?

De Panama Papers, vol onthullingen over belastingontwijking, laten tal van machtige en rijke mannen wankelen. Ze lijken op de wonderlijke stoet beelden op de luchtbogen van de Sint-Jan, ontdekte Anton de Wit.

Kathedralen worden geheel ten onrechte soms gezien als monumenten van menselijke hoogmoed. In werkelijkheid herinneren ze ons aan onze kleinheid. Dat merk je als je er naar binnen gaat, en de goddelijke schoonheid op je in laat werken. Je merkt het nog sterker, als je er bovenop staat, aan de buitenkant.

Nu is dat laatste ons gewone stervelingen zelden vergund, maar in ’s-Hertogenbosch kan het momenteel. Om de restauratiewerkzaamheden te kunnen bekostigen, is de steiger rond de Sint-Janskathedraal opengesteld voor publiek, en kun je voor een paar euro een rondje langs het dak van het middenschip lopen. De moeite waard. Je kijkt uit over de fraaie Brabantse stad, verrassend snel in z’n opmars gestuit door natuurgebied Het Bossche Broek. Auto’s als een mierenstroom op de A2 iets verderop, beneden je kleine mensjes die struinen over de Parade. Niets plaatst de sores van alledag – inclusief het journalistieke gekrakeel over referenda en financiële schandalen – zo goed in het juiste perspectief als een mooi uitzicht. Je leert er door glimlachen om je eigen en andermans drukdoenerij.

Vrolijke figuren
Maar er is nog iets dat de aandacht trekt en doet glimlachen, daar bovenop de Sint-Jan. Op de luchtbogen die de kathedraal met de steunberen verbindt, zijn stenen beeldjes geplaatst, van vrolijke figuren, in rijen van zes gezeten op elke boog. Een wonderlijke stoet van fabeldieren, duivels, dronkaards en muzikanten, praktisch onzichtbaar vanaf de straat. Ze zijn daar zo’n vijfhonderd jaar geleden geplaatst, in de tijd van Jeroen Bosch – uiteraard wordt dat in de promotie gretig onderstreept – maar evenzeer in de tijd van Erasmus’ geniale lofzang op de menselijke dwaasheid.

Dergelijke luchtboogbeelden zijn een unicum, legt de gids uit. Er zijn in Frankrijk en Engeland nog wel een paar kathedralen met beeldjes op de bogen, maar die kijken allemaal naar beneden. Hier in Den Bosch kijken ze naar boven. Nog dwazer, ze missen dus dat weidse, relativerende uitzicht op stad en ommelanden – “viri Galilaei, wat staart ge daar toch stom naar de hemel?”, hoor ik de beroemde bellende engel iets lager en wel zichtbaar op de gevel sneren.

De mannen van Galilea die zo werden toegesproken in de Handelingen der Apostelen, dat zijn vandaag de dag de mannen van Panama. Die, onzichtbaar voor de gewone voorbijganger op straat, zoeken naar nog hogere hoogten van hun banksaldo. Als die beer op de luchtboog, die zijn lange neus in de honingpot steekt. Als de dronkaard die haast achterover tuimelt wanneer hij de laatste druppel uit zijn bierkroes in zijn keel wilt gieten. Als de vrek die met verwrongen gelaat over zijn zak met duiten waakt.

Investeringen
Wanneer ik mij op straatniveau bevind – het gebruikelijke Nederlandse niveau – kan ik mij erover opwinden, boos zijn over zo veel hebzucht en arrogantie van de superrijken. En terecht natuurlijk, al kan er in zulke verontwaardiging ook iets onheus sluipen; rancune, jaloezie, zelfs heimelijke bewondering… Dat is een ander soort kleinheid, een verkeerd soort kleinheid, al te menselijke kleingeestigheid.

Maar daar boven op de Sint-Jan voel ik een bevrijdende kleinheid. Bescheidenheid, mildheid. Ja, zelfs iets van mededogen voor de viri Panamaei, de voetbalbonzen en staatshoofden, de schrijvers en stukadoors met hun brievenbusfirma’s in belastingparadijzen. Wat is hebzucht toch armzalig, beklagenswaardig. Ik zeg het filosoof Ger Groot na, pas in Trouw: de rijken der aarde lijken plots erg miezerig.

Nog een dwaasheid van die omhoog kijkende luchtboogbeelden: zij zitten daar precies onder de waterspuwers, de beroemdere gargouilles van de kathedraal. Dus niets ‘hoog en droog’, bij elke plensbui krijgen ze de volle lading hemelwater in het gezicht. Ze zijn daarom veel vergankelijker dan de rest van de kathedraal. De beelden die we nu zien zijn 19e-eeuwse replica’s, en zelfs die ogen alweer verweerd, versleten en bemost. Met de dubbeltjes en kwartjes van ons, gewone geveltoeristen, zullen ze wel weer opgeknapt worden.

Daar moeten we niet kleinzerig over doen. Investeer liever in een kathedraal dan in een brievenbusfirma. Dan bouw je pas echt aan iets van eeuwigheidswaarde.

Tekst & foto: Anton de Wit

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.