Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

"Paus Franciscus is geen Rijdende Rechter"

Anton de Wit over de aanzwellende kritiek op de paus

Steeds heftiger klinkt in katholieke kring kritiek op paus Franciscus. Hij zou onduidelijk en onzuiver in de leer zijn. De katholieke blogger Anton de Wit neemt het voor de paus op.

Geen enkele paus is boven kritiek verheven. Dat ook de populaire paus Franciscus tegengas krijgt, hoeft ons niet te verbazen of te verontrusten, het is maar goed ook. Toch wordt de toon van de kritiek steeds akeliger. Kardinalen die openlijk op ramkoers liggen, gelovigen die beginnen te roepen over schisma’s en ketterijen, zoals onlangs in een beschamend artikel in NRC Handelsblad

De katholieke kerk zal binnen enkele maanden uit elkaar knallen, lezen we daar zelfs. Wat een onzin, we zijn wel wat gewend als katholieken. ‘Goede pausen slechte pausen’ is met 2000 seizoenen de langst lopende soap allertijden, en het einde is nog lang niet in zicht, ook al haken er zo af en toe wat ontevreden kijkers af.

Levenskeuzes
De kern van de kritiek: paus Franciscus zou onduidelijk zijn in dogmatische aangelegenheden. Misschien is dat verwijt terecht. Maar je moet je goed realiseren uit welke traditie hij komt. Jezuïeten zijn van oudsher vooral geestelijk begeleiders. Ignatius van Loyola, de grondlegger van de jezuïetenorde, ontwikkelde daartoe de zogeheten ‘Geestelijke Oefeningen’, een methode voor grondig zielsonderzoek.
Onder begeleiding van een ervaren pater jezuïet lezen deelnemers aan die Geestelijke Oefeningen teksten uit de Bijbel, ze bidden, reflecteren, ontwarren de draden van het weefsel van hun geestelijk leven. Op die manier leren ze onderscheiden wat goed en slecht is, en kunnen ze uiteindelijk ook vrije, verstandige en gewetensvolle beslissingen nemen voor hun eigen levensweg. Nogmaals, de jezuïet die de Geestelijke Oefeningen leidt, functioneert daarbij puur als begeleider. Dat wil zeggen: hij helpt mensen beslissingen maken, maar maakt die beslissingen uiteraard niet zelf.

Eigenwijs
In dat licht zijn ook de geschriften en heel het optreden van Franciscus te begrijpen. Hij is meer begeleider dan beslisser. En dat zint sommige mensen niet. Zij verwachten van een paus dat hij de keuzes voor hen maakt. ‘Dit is mijn beslissing, daar heeft u het mee te doen’ – ja, de paus moet voor hen een Rijdende Rechter zijn. Deze paus vertikt dat, en zal dat blijven vertikken, want hij kan zijn jezuïetenachtergrond niet verloochenen. (Jezuïeten zijn ook nog eens notoir eigenwijze mensen.) Hij wil geen knopen doorhakken, maar ons helpen de knoop zelf te ontwarren. Het risico van een alleen maar grotere verwarring zal hij op de koop toenemen.

Ketterij?
Je kunt ervan vinden wat je wil, maar dat ‘ketterij’ noemen – zoals sommige reactionaire katholieken steeds onbeschaamder doen – getuigt van hoogmoed, zelfgenoegzaamheid, en bovendien ook van een gebrekkige kennis van de kerkgeschiedenis en de veelheid van geestelijke tradities binnen de kerk.
Het is zelfs ronduit ironisch te noemen. Het woord ‘ketterij’ stamt van de middeleeuwse beweging van de katharen, dat letterlijk ‘zuiveren’ betekent (denk ook aan het woord ‘catharsis’, zuivering). Even simpel uitgelegd, meenden de katharen dat het christelijk geloof voorbehouden moest zijn aan de lucky few van ‘zuivere’ gelovigen. Die eis van zuiverheid werd door de christelijke orthodoxie afgewezen, als ketterij dus, omdat Christus’ heilsboodschap juist ook gericht moet worden aan hen die verre van zuiver zijn; de zondaars, de ‘hoeren en tollenaars’, de blinden en kreupelen, de heidenen, enzovoort.

Roomser dan de paus
In een grootse historische omkering is het nu geen teveel aan zuiverheid, maar een tekort aan zuiverheid dat paus Franciscus als ‘ketterij’ wordt aangewreven. De opmerking aan het einde van het genoemde NRC-artikel trof mij: een pauscriticus beklaagt zich over het feit dat een niet-gelovige taxichauffeur in Rome positief oordeelt over de paus. Veelzeggend, meent de criticus.
Veelzeggend inderdaad, maar dan vooral over de critici. Mij lijkt het een heuglijk feit dat ook een taxichauffeur die niets met de kerk heeft, dankzij deze paus positiever is gaan denken over het geloof. Maar nee, zo iemand hoort niet bij de club, hij is onzuiver, onwaardig, en de roomseren-dan-de-paus willen hem dan ook het liefste buiten de deur houden. Hoed u mensen, de katharen zijn weer opgestaan.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.