Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Paus Franciscus snappen in 5 stappen

Spoedcursus voor evangelischen en protestanten

Paus Franciscus inspireert velen, gelovig en ongelovig, katholiek en protestant. Maar zijn uitspraken roepen ook vaak verwarring, weerstand en ergernis op. Hoe moeten we zijn woorden duiden? Anton de Wit geeft een mini-cursus ‘Paus Franciscus duiden’.

Vorige week werd op een symposium in Hilversum de vierdelige documentaire ‘In de ban van de paus’ voorgesteld, die in augustus zal worden uitgezonden. Maker Andries Knevel vertelde openhartig over zijn worsteling met zijn onderwerp: hoe paus Franciscus hem intrigeerde, ontroerde, maar ook geregeld in verwarring bracht. “Bergoglio, wat wil je nou?”, had hij tijdens het maken van het programma meer dan eens uitgeroepen.

Een goede vraag. Maar als we een controversiële uitspraak van de paus willen snappen, beginnen we het beste met deze vijf vragen aan onszelf:

1. Wat zei hij precies?

De eerste en misschien voornaamste regel bij het duiden van uitspraken van de paus: ga naar de bron. Vertrouw niet blind op verkorte en bewerkte verslagen uit tweede of derde hand, zoek naar de onverkorte, oorspronkelijke uitspraken. In het geval van de paus zijn er altijd letterlijke transscripties van de betreffende gesproken tekst op internet te vinden, die vaak al een heel ander licht op de zaak werpen.

2. Op welk podium zei hij het?

Andries Knevel merkte tijdens het genoemde symposium ook op, dat de paus op verschillende podia verschillende boodschappen verkondigde, of de boodschap in elk geval anders verpakte. Mij lijkt dat volstrekt evident, en ook niet per se problematisch. Maar het is goed je ervan bewust te zijn: waar zei de paus het, voor welk publiek, in welke context? Waren het opmerkingen uit de losse pols op de inmiddels beruchte persontmoetingen in het pauselijke vliegtuig? Of was het een officiële tekst? En zo ja, tot wie was die gericht? Tot politieke leiders of leden van een religieuze orde, tot de menigte op het Pieterplein of een kritische journalist? Het maakt nogal uit. Niet alles weegt even zwaar, niet alles is even belangrijk – en nee, niet alles (beter gezegd: bijna niks) wat de paus zegt verdient het zo vaak verkeerd begrepen predicaat ‘onfeilbaar’.

3. Wie duidde het?

In één van de fragmenten uit de tv-serie ‘In de ban van de paus’ die op het symposium getoond werden, merkte managementgoeroe Ben Tiggelaar iets interessants op: charisma, ook dat van de paus, bestaat eerst en vooral ‘in the eye of the beholder’. Wij dichten de paus allerlei eigenschappen toe, projecteren onze wensen en verwachtingen op hem, of als we niet zo’n hoge dunk van hem hebben: onze teleurstellingen en angsten. 

Als je duidingen en commentaren leest op de woorden en daden van paus Franciscus, is het goed dat in het achterhoofd te houden. Vaak zeggen de commentaren meer over de commentator zelf dan over de paus. We lezen dan vooral wat die persoon hoopt of vreest wat de paus zegt, of wat we zelf hopen of vrezen wat hij zegt. Ook daarom: zie punt 1.

4. Wat zei hij nog meer?

Als je dan leest wat hij precies zei, maak dan ook meteen van de gelegenheid gebruik om te lezen wat hij nog meer allemaal zei. In de meeste gevallen is dat namelijk interessanter dan waar de ophef over gaat. Op het obsessieve af is onze samenleving geïnteresseerd in alles wat direct of indirect met seks te maken heeft. Moeiteloos weten journalisten dan ook die paar zinnetjes uit een lange tekst te lichten die bijvoorbeeld over homoseksualiteit of huwelijksperikelen gaan, of lijken te gaan. De paus heeft het echter over veel meer dan dat, en het loont heus de moeite daar ook kennis van te nemen – je zou er zomaar iets van kunnen leren.

5. Wat zegt hij nou eigenlijk?

Blijf kortom kalm, en luister eerst eens wat paus Franciscus eigenlijk ten diepste te zeggen heeft. Zijn woorden en daden kunnen ons bevreemden, verwarren, ergeren. Maar daarin is hij enkel een trouwe navolger van Jezus Christus zelf, wiens woorden en daden ons eveneens bevreemden, verwarren en ergeren (of dat zouden moeten doen; wie zich nooit ergert aan Jezus luistert maar half!).

Misschien is de werkelijke uitdaging steeds om met die verwarring om te gaan zoals Maria dat deed. In het Lukas-evangelie staat tot twee keer toe die prachtige frase: “Maria bewaarde dit alles in haar hart.” Steeds is dat wanneer zij onthutsende, moeilijke, ontregelende dingen hoort van of over haar zoon. Zij laat zich niet gek maken, blijft nuchter en bescheiden, houdt vertrouwen, overweegt geduldig, kauwt langzaam op de woorden. Dat is de beste manier om met de ‘paus van de verwarring’ om te gaan: ga in de leer bij Maria, en bewaar wat hij zegt en doet in je hart.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.