Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Scheiding kerk en staat - juist nu

Ja, echt, een politieke blog :)

‘Ik maak me veel zorgen over hoe de Nederlandse regering veel christelijke organisaties hun subsidie ontneemt. Dat is toch niet fair? Ze doen toch net zo goed werk als de seculiere?’ Schrijver Reinier Sonneveld zoekt een antwoord.

Ik merk dat christenen wat wantrouwig worden als ‘de scheiding van kerk en staat’ van stal wordt gehaald. Meestal betekent dat namelijk dat hen bepaalde voorrechten worden ontnomen. Denk aan de subsidie van Youth for Christ. Die doen schitterende dingen, veel goedkoper dan veel ‘seculiere’ clubs, maar de staat gaat daar niet achter staan, want het is ‘eigenlijk’ een christelijke club en daarmee ‘evangelisatie’ of iets dergelijks en dat is brrr-brrr-eng.

De ‘scheiding van kerk en staat’ is zo vanzelfsprekend dat als je erover begint, iedereen kijkt als een stel konijnen in een autolamp. O ja, natuurlijk, scheiding van kerk en staat. Duhu. Dat we daar niet aan gedacht hebben. Discussie op.

Vroeger
Maar wat betekent het eigenlijk? In de begintijd van de huidige moderne staten dachten veel mensen dat de regering een enkele religie moest uitdragen en bevoordelen. Het argument was vaak dat dit de eenheid zou bevorderen. Ook in Nederland was dit het geval. Voor overheidsfuncties moest je eigenlijk wel gereformeerd zijn.

Tijdens de Verlichting kwam dit principe onder druk te staan en na de Franse Revolutie werd het idee van de ‘scheiding tussen kerk en staat’ steeds populairder. Er kwamen steeds meer hoogopgeleide mensen die een andere overtuiging aanhingen dan de staatsreligie en zich benadeeld voelden. Dit speelde overigens het sterkste juist in Frankrijk, waar de katholieke kerk wel erg veel te zeggen had in de regering en andere overtuigingen soms zelfs ronduit vervolgd werden (denk aan de Hugenoten).

"Religies zijn als vanouds superieur in het innerlijk beïnvloeden"

Vrijheid ervaren
De kern van het idee is dus dat een regering niet een enkele overtuiging moet bevoorrechten, en dus ook geen staatskerk moet onderhouden en dergelijke. Het belangrijkste voordeel daarvan is, denk ik, dat je een te grote machtsconcentratie voorkomt. Religies en andere ideologieën zijn als vanouds superieur in het innerlijk beïnvloeden van mensen. Staten kunnen juist als beste mensen van buitenaf disciplineren. Als die twee gaan samenwerken krijg je in de praktijk een enkele instantie die mensen van binnen en van buiten ‘regelt’: dat is veel te veel macht bij elkaar. Juist als religie en staat losser gaan functioneren, kunnen ze elkaar scherp houden en bekritiseren, en ervaren mensen meer vrijheid.

Christelijk argument
Als christen heb ik hier nog een extra argument bij: Jezus ging kapot aan een onzalig ‘huwelijk’ tussen kerk en staat, ik bedoel: tussen de Joodse religieuze functionarissen en Pilatus. Dat moet mij al van tevoren wantrouwig maken tegen al te veel een-tweetjes tussen ideologieën en de politiek.

Zoals ik al zei: veel christenen gaan wat fronsen als weer eens ‘deze scheiding van kerk en staat’ weer eens van stal wordt gehaald. Het voelt unfair, omdat op de achtergrond meestal een huiver tegen de islam meespeelt en niet tegen het christendom.

Het lijkt overdreven consequent, maar is juist te weinig consequent: je zou ook de seculiere overtuiging moeten meetellen. De hele scheiding van kerk en staat is ontwikkeld omdat al te veel eenvormigheid niet goed is voor een samenleving. In die tijd waren er nog weinig atheïsten, vandaar dat alleen ‘de kerk’ werd genoemd. Maar in onze cultuur zou je moeten zeggen: een scheiding van staat en overtuiging, dus ook de seculiere.

Niemand is er uiteindelijk bij gebaat als de regering ‘seculiere’ instanties gaat bevorderen ten koste van de religieuze. Het is schijn-neutraliteit, waarin de meerderheid wordt voorgetrokken. Echte democratie betekent dat de staat alle vredelievende overtuigingen evenveel ruimte geeft.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.