Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Vertalen van de Bijbel blijft mensenwerk

당신의 마음의 언어로 성경 "Een bijbel in de taal van je hart" in het Koreaans

De Bijbel is veruit het meest vertaalde boek ter wereld. Maar nog steeds zijn er miljoenen mensen die geen exemplaar in hun eigen taal kunnen kopen omdat het simpelweg niet bestaat. “Vertalen gaat steeds sneller, maar wordt ook lastiger.”

Nog nooit ging het vertalen van de Bijbel zo snel als nu, vertelt Bram van Grootheest, directeur van Wycliffe Bijbelvertalers Nederland. Onlangs was hij in Thailand, waar hij een vertaler uit China sprak. “De man excuseerde zich dat hij al acht jaar bezig was met een vertaling van het Nieuwe Testament. Het is bijna klaar, vertelde hij. Daar zijn er meer van, vertalingen die bijna af zijn, maar daar hebben mensen vijftien tot twintig jaar aan gewerkt.” 

Sneller dus, maar tegelijkertijd wordt vertalen ook moeilijker. “De makkelijke landen hebben we zo’n beetje gehad,” zegt Van Grootheest. “Nu zijn de gebieden aan de beurt waar je moeilijk binnenkomt. In een moslimomgeving kun je niet zo maar beginnen met een Bijbelvertaling. En in landen als Vietnam, China en Laos is ons werk eigenlijk onmogelijk. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld Afghanistan: wie kun je daar nog naartoe sturen? In die landen moeten we echt zoeken naar een manier om toch aan vertalingen te werken.”

Nog achttienhonderd 
Wanneer is het klaar? Het is de vraag die Wycliffe veruit het vaakst hoort, maar het antwoord is niet zo eenvoudig, legt de directeur uit. Je verslikt je makkelijk in de cijfers. “Op dit moment zijn er bijna drieduizend talen waarin op z’n minst delen van de Bijbel beschikbaar zijn. Van 2267 talen is bekend dat er vertaalwerk gaande is. Onze inschatting is dat er nog achttienhonderd talen zijn waarin een Bijbelvertaling moet worden gestart. We hopen vanuit Nederland nog dit jaar te beginnen met tien nieuwe vertaalprojecten, mits daarvoor voldoende budget is.”


De technische ontwikkelingen gaan zo snel, dat het lastig te voorspellen is wanneer het werk gedaan is. “Ons doel is nog steeds om in 2025 in alle benodigde talen een Bijbelvertaling te starten. Op
 dit moment lijkt het erop dat we dat niet helemaal gaan halen. Maar een paar jaar geleden konden we ons ook niet voorstellen dat mensen via een app op hun telefoon naar Bijbelteksten in hun eigen taal zouden luisteren. En inmiddels kunnen we via internet in Nederland live meekijken met vertaalwerk aan de andere kant van de wereld.” 

"Lokale vertalers maken letterlijke terugvertaling in het Spaans, zodat de consulent, die niet al die talen beheerst, de vertaalbeslissingen kan nalopen. In een vers van Handelingen stond dat Paulus in de gemeente 'konijnen' uitdeelde. Wat was het geval? De terugvertaler bedoelde "Pablo les dio consejos' (Paulus gaf ze adviezen) maar liet per ongeluk een 's' weg waardoor er stond "Pablo les dio conejos".

- Anekdote van een Wycliffe-vertaler

Taal van je hart 
Overigens is het niet zo dat iedereen per se een Bijbel in zijn eigen taal moet hebben, vindt Van Grootheest. “Maar wel in de taal die tot je hart spreekt. Stel je voor dat we in alle Nederlandse kerken vanaf nu een Franse Bijbel gaan gebruiken. Hoewel veel mensen op school Frans hebben gehad, krijg je toch problemen. Je verstaat het misschien wel, maar het komt niet binnen. De taal waarin je de Bijbel leest, moet je op gevoelsniveau beheersen.” 

Dat betekent dat er talen zijn waarin de Bijbel niet beschikbaar komt. “We controleren voordat we beginnen aan een project hoe een taal gebruikt wordt. Wat spreken mensen in hun gezin? Is het te horen op de markt? En wat gebruikt de lokale overheid? Soms luidt de conclusie dat een taal niet ‘levend’ genoeg is voor een eigen vertaling.” 

Gevoelswaarde 
Alle technische hulpmiddelen ten spijt blijft vertalen vooralsnog mensenwerk, legt Van Grootheest uit. Via Google kan een Nederlander op vakantie in Spanje zich nog aardig redden, maar dat is iets heel anders dan het vertalen van Bijbelteksten. “In taal zit een hele cultuur verborgen, daar gaat Google je niet bij helpen. Wat is de betekenis van een tekst en hoe communiceer ik die? Snappen mensen wat Jezus bedoelt met ‘Ik ben het levende brood’ als ze alleen maar rijst eten? In het Nederlands zijn woorden als ‘liefde’ en ‘genade’ gevormd door honderden jaren protestants christendom. In een taal waarin die woorden vanuit de islam of een animistische religie een bepaalde gevoelswaarde meekrijgen, moet je zoeken naar de juiste vertaling.” 

"Het gebruik van de Spaanse 'Statenvertaling', waarvan de inheemse vertalers het verouderde Spaans niet altijd begrijpen, leidt soms tot opmerkelijke misverstanden. Het woord 'bestia' betekende vroeger 'vee', maar nu 'monster'. De vertaler moest eerst een paar fouten maken voordat hij doorhad dat Abraham niet met zijn 'monsters' maar met zijn 'vee' op reis ging."

- Anekdote van een Wycliffe-vertaler

Voordat hij directeur werd van Wycliffe, woonde Van Grootheest een paar jaar
in Laos. Op een dag sloeg hij op zijn erf een slang dood. Een lokale collega wist
er wel raad mee. “Slangen worden daar beschouwd als lekkernij en helemaal niet als listig of gevaarlijk. Dat heeft gevolgen voor het Bijbelverhaal over Adam en Eva: je moet in de vertaling duidelijk maken dat het een slechte slang is, anders communiceer je iets wat niet bedoeld is.” 

Tekst: Maarten Vermeulen

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.