Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Waarom dogma’s nuttig zijn

Lezersvraag: beperkt een geloofsleer God niet?

‘Ik krijg jeuk van al die dogma’s. Ik ben gewoon christen, hoor, maar al die regeltjes beperken God. Hij is toch veel groter? Waarom moet God telkens weer vastgepind worden?’ Schrijver Reinier Sonneveld reageert op deze mail van een lezer van EO/Geloven.

Weet je, ik denk dat de Bijbel het met je eens is. In een van de interessantste scènes van de Bijbel zoekt de profeet die de meeste Joden als de grootste zien, naar woorden voor God. Mozes vraagt hem zijn naam. En God geeft zijn wonderlijke antwoord: ‘Ik ben die ik ben.’

Ook wel: Jawè. Letterlijk betekent het iets van: de Zijner, de Wezer. Het enige wat deze God van zich kwijt wil, is dat hij er is.

‘Dat zeg ik niet’
Soms wordt gedacht dat hier een achtergrond van magie een rol speelt: als je de naam van een godheid kent, kun je hem/haar bespelen en manipuleren. Maar deze Joodse God geeft nauwelijks een naam, eerder een anti-naam. ‘Ik ben die ik ben,’ dat is zoiets antwoorden op de vraag waar je staat: ‘Ik sta waar ik sta’, of op de vraag wat je doe: ‘Ik doe wat ik doe’. Vrij vertaald is het gewoon: ‘Dat zeg ik niet.’

Oftewel, als op een cruciaal moment door een van de belangrijkste personen uit de Joodse geschiedenis, wordt onderzocht wie God is, is het antwoord: dat zeg ik niet. Zo kun je ook het tweede gebod van de Tien Geboden zien: ‘Maak geen beelden’ – maak geen voorstellingen bij God, daar is hij veel te heilig voor.

"Het is onmogelijk een volledig sluitende constructie over Hem te maken"

Jezus vastpinnen
Bij Jezus zie ik diezelfde houding. Hij lijkt telkens zijn omgeving te ontsnappen. Als een danser ontspringt hij keer op keer. In elk van de 160 verhalen die we over hem kennen, kantelt het beeld. Het is onmogelijk een volledig sluitende constructie over hem te maken. Dat is misschien ook de diepere betekenis van hoe hij bij veel wonderen en uitspraken nadrukkelijk vraagt dat niet verder te vertellen. Het lijkt erop dat Jezus zich niet wil laten vastpinnen.

De kruisiging kun je zien als een poging Jezus tóch vast te pinnen, letterlijk zelfs. Hij moet getemd worden. ‘Normaal’ zijn. Zijn bestaan was buiten alle kaders en alleen zo kon de orde weer hersteld worden. Maar toen stond Jezus op. Alweer brak hij uit onze kaders en bleek hij meer dan onze voorstellingen. Deus semper maior, God is altijd groter, is dan ook een slogan binnen de theologie.

Het paradoxale is alleen dat die slogan zelf óók al een idee is. Het is ook bijna precies wat jij in je vraag stelt: ‘God is toch veel groter?’, groter dan onze ideeën, geloofsleer, enzovoorts. In feite kom je daar zelf ook met een dogma. Een spannende, meeslepende, dat zeker wel, maar een dogma is het.

God oneer aandoen
Daarin merk je al dat het bijna onvermijdelijk is om dogma’s te hebben. Ik zie ze zelfs als even onvermijdelijk als taal. Je zegt hoe dan ook iets over God. Je doet uitspraken. En natuurlijk doen die God oneer aan – God is altijd groter. Maar zelfs dat besef is alweer een uitspraak over hem. De enige andere optie is volledig zwijgen, maar ook het proces daarnaartoe zal vol ideeën over God zijn. Het is bijna alsof we gedoemd zijn God oneer aan te doen...

"Hij stelt zich bloot aan onze ideeën"

Tegelijk vind ik het ook weer mooi dat God zich dat laat aandoen. Hij stelt zich bloot aan onze ideeën. Hij levert zich aan ons over. Het meest kwetsbaar werd hij in Jezus: het Beeld van God, zo heet hij in de Bijbel, en daarmee lijkt God dus zijn eigen tweede gebod te doorbreken. 

Dus ja, ik ben het met je eens, onze dogma’s zijn altijd te beperkt vergeleken met de ware God. Tenminste, als God echt God is. De enige God die de titel God waard is, verheft zich boven al onze taal en doet al onze woorden verbleken.

Maar mijn punt is dit: we hebben woorden. We stellen ons God nu eenmaal voor. In zekere zin hebben we allemaal onze dogmatiek. En doen we dus allemaal God in die zin oneer aan.

Misschien is de taak van de theologie wel woorden te vinden die God het minst oneer aandoen.

Beeld: Unsplash

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.