Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

"Wat ga je doen als je vrij bent?"

Arjan Erkel presenteert EO-documentaireserie Vreemde Tralies

Een van ongedierte vergeven hokje van 1,5 bij 2 meter. Dat was vijftien maanden lang de cel van Arjan Erkel, toen hij als medewerker van Artsen zonder Grenzen gegijzeld was in Dagestan. Wereldwijd zitten er momenteel zo’n 2300 Nederlanders in buitenlandse gevangenissen. In 'Vreemde Tralies' bezoekt Arjan Erkel een aantal van deze Nederlandsse gevangenen.

Wanhoop, eenzaamheid, verveling, onzekerheid, gebrek aan privacy, de pijnlijke scheiding van allen die je dierbaar zijn: wie als gevangene in een buitenlandse cel zit, heeft het per definitie zwaar. Cultureel antropoloog Arjan Erkel heeft als geen ander ervaren hoe het is om van je vrijheid beroofd te zijn. 

Waarom vind je het belangrijk dat dit programma op de buis komt?

“We willen vooral een eerlijk beeld schetsen van hoe het is om gevangen te zitten in het buitenland. We portretteren mannen en vrouwen die zich moeten aanpassen in een ander land, aan een ander systeem, in een taal waar ze vaak niets van begrijpen. Daarnaast laten we zien wat het gevangenissysteem zegt over zo’n land.”

Een gek contrast
Het gevangenissysteem, legt Arjan uit, kun je zien als een spiegel van de samenleving. “Vanuit de gevangenis zoomen we elke aflevering uit naar het betreffende land, bijvoorbeeld door met vrijwilligers van de reclassering op pad te gaan. Als kijker maak je als het ware ook zelf een reis naar een totaal andere, heel intrigerende wereld, vol verrassingen.”

Kun je een voorbeeld geven?
“Neem Noorwegen. Dit prachtige land is vooral bekend om z’n natuurschoon. Maar wist je dat Oslo, relatief gezien, de stad is met het hoogste aantal heroïnedoden ter wereld? De overheid faciliteert plekken waar verslaafden heroïne kunnen gebruiken. Tussen de chique winkels in zie je daar dus junks rondscharrelen – een gek contrast.”

Ik kan me voorstellen dat het gevangenissysteem in het ene land sterk verschilt van dat in een ander land. Klopt dat?

“Inderdaad. Leg Noorwegen bijvoorbeeld maar eens naast Japan. In Noorwegen is het luxe, met veel mogelijkheden tot zelfontwikkeling. Het hele systeem is erop gericht dat gedetineerden op den duur terugkeren in de samenleving. Wat iemand ook heeft gedaan, hij moet bij wijze van spreken gewoon weer jouw buurman kunnen worden. Daar halen de Noren werkelijk alles voor uit de kast. Maar in Japan pakken ze het heel anders aan. Daar geldt: je hebt een misdaad begaan, dus kennelijk ben je niet gedisciplineerd genoeg en moeten we jou hoognodig wat discipline bijbrengen. Dat gebeurt grondig, dag in, dag uit. Alles is erop gericht je onderdanigheid bij te brengen.”

Zware vuurwapens
Iedereen die zijn boek Ontvoerd – 607 dagen tussen leven en dood heeft gelezen, weet dat dit laatste veel herkenning bij Arjan zal oproepen. Want tijdens zijn ontvoering werd hij – onder bedreiging van zware vuurwapens – eindeloos gecommandeerd. “Al na een paar weken dacht ik: nu weet
ik het wel, houd erover op me te vertellen wat ik wel en niet moet doen, bijvoorbeeld als ik naar de wc moest gaan... Maar de mannen in de Japanse gevangenis die ik heb bezocht moeten telkens weer, al zitten ze al zeven jaar of langer, precies volgens de regels marcheren en ze worden continu gecommandeerd, terwijl dat niets meer toevoegt. Het wordt een soort parodie
van een systeem. Gezien hun cultuur van discipline en jezelf wegcijferen, kunnen de Japanners zelf daar waarschijnlijk nog wel aan wennen. Maar voor buitenlanders, zoals de Nederlander die ik voor deze serie opzocht, is het een regelrechte ramp.”

Tientallen jaren
De Nederlandse mannen en vrouwen die Arjan bezoekt, zitten straffen uit variërend van een paar jaar tot tientallen jaren. Met hen gaat hij in gesprek over hoe zij zich staande houden in een wereld die zo verschilt van waar ze vandaan komen.

Stel je door jouw eigen ervaringen andere vragen dan een willekeurige presentator zou doen, denk je?

“In ieder geval stel ik wel vragen die ik destijds zelf had. Waar droom je van?
 Wat geeft je kracht? Hoe ga je om met eenzaamheid, en met aanpassingen? Wat betekenen de sterren voor jou? Maar ook: heb je berouw? En wat ga je doen als je vrij bent?”


Start: vanaf dinsdag 28 juni, wekelijks vanaf 21.10 uur op NPO 2 

Uit EO Visie

Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: Willem-Jan de Bruin


Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.