Visie op Facebook

Meepraten over films? Op de speciale Televisiefilm-Facebookpagina kunt u uw reactie achterlaten.

Tineke Schouten: 'Ik wil alles mooier maken'

Tineke Schouten: 'Ik wil alles mooier maken'

Of ze nu een klassieke aria zingt voor het nieuwe EO-programma Messiah Masterclass of een typetje speelt in een vol theater, voor Tineke Schouten is het niet snel goed genoeg. “Ieder haartje moet goed zitten.”

“Ik spring nogal eens van de hak op de tak,” waarschuwt Tineke Schouten al vroeg in het gesprek. Dat niet alleen, de 60-jarige comédienne raakt tijdens haar uitweidingen regelmatig de draad kwijt. “Wat was je vraag ook alweer?” vraagt ze dan. En ze praat weer verder, over haar geschiedenis, haar familie, haar motieven en haar geloof.

Piekeraar

Ze toert in Nederland rond met het programma Gewoon DOEN!. Een titel die haar typeert. De ouders van Tineke Schouten hadden een supermarkt en hun handen-uit-de-mouwenmentaliteit heeft ze altijd behouden. Ze staat inmiddels ruim dertig jaar op de planken, heeft 22 programma’s geschreven en nooit een jaar overgeslagen. “Ik kan moeilijk achterover leunen. Dit jaar heb ik voor het eerst een pauze van zes in plaats van vier maanden tussen de programma’s genomen. Dat was me veel te lang. Ik ben een piekeraar. Als ik thuis zit, ga ik zitten kniezen. Dan twijfel ik aan mijn eigen kunnen en somber ik over de verschrikkelijke wereld en ga me zorgen maken over mensen in mijn omgeving. Laat mij maar op het podium staan! Dat houdt me wakker en fit.”

Slonzig bijlopen

Aanpakken dus en niet stilzitten. Aan de slag met je talent, dat zijn credo’s die bij Tineke passen. “Dat heb ik ook van mijn ouders meegekregen. Maak er iets van! Ik kan heel verdrietig worden van mensen die niets met hun leven doen. Mensen die op de bank hangen of er slonzig bijlopen. Ik wil altijd het onderste uit de kan halen. Alles moet goed zijn, ik wil alles mooier maken dan het is. Bovendien ben ik een verschrikkelijke perfectionist. Voordat ik het podium op ga, moet ieder haartje goed zitten. Mooi opgemaakt, verse nagellak – alles moet perfect. Ik kan het niet half doen. Ik wil ook dat mijn huis er piekfijn uitziet. En dan moet het er ook op rolletjes lopen. Niet opa en oma inschakelen om op te passen, nee, ik wil een perfect kindermeisje. Zo ben ik. Je moet het leven zo goed en vol mogelijk leven.”

Zelfs toen ze nog niet doorgebroken was, ging ze voor die perfectie. “De eerste jaren op het podium waren niet makkelijk. Er kwam niet veel publiek. Het is vooral mijn man die heeft doorgezet. Ik dacht erover om te stoppen: ik was zwanger en het moederschap leek me ook heel leuk. Maar hij wilde dat ik doorging. Dus stopte hij heel de erfenis in mijn theatershow – de kosten gingen ernstig voor de baten uit. Want het moest helemaal goed zijn. Na 3 jaar waren we bijna failliet. Pas toen we op het punt stonden ermee op te houden, kwam de omkeer: ik was opnieuw zwanger en schreef Lenie uit de Takkestraat. Dat werd mijn doorbraak. Sindsdien heb ik altijd volle zalen getrokken.”

Leeggegeten

Die volle zalen zijn belangrijk voor haar. Tineke Schouten doet het voor het publiek. De klant is koning, zeiden haar ouders. Als er iemand met een half leeggegeten pot pindakaas de supermarkt in kwam en zei dat ‘ie niet lekker was, kreeg hij een nieuwe.

“Het publiek betaalt, dus ik zou het verschrikkelijk vinden als mensen na afloop zeggen: ‘Ik vond er geen moer aan!’ Dan ben ik staat het geld terug te geven. Alles in me wil het de mensen in de zaal naar hun zin maken. Vinden mensen dit grappig? Dan doe ik dit. Lachen ze daarom? Dan doe ik dat. Als ze het maar leuk vinden. Thuis geldt dat ook – het moet meer dan genoeg zijn. Er is altijd teveel eten. Komt er bezoek? Dan ga ik toch nog even gauw taart halen – een biscuitje is te min.”
 
Waarom vind je het zo belangrijk om het mensen naar de zin te maken?
“Daar zit vast een stuk onzekerheid onder. Ik denk dat er wel voer voor psychiaters bij zit – maar ach, die weten overal wel iets uit te peuteren. Het is in ieder geval een stuk opvoeding dat is blijven hangen. De waardering van het publiek doet mij enorm goed. Na afloop van de show hang ik altijd een half uurtje met het publiek in de foyer. De warmte die ik dan krijg van mensen – heerlijk!”

Zou je zonder het applaus kunnen?

“In dit vak gaat het om het applaus. Dat hoort erbij. Maar eerlijk is eerlijk: het is niet écht belangrijk.” Ze is even stil. Dan: “Ach, al die artiesten die maar met zichzelf bezig zijn. Helemaal gezond is dat niet, hoor. Weet je voor wie ik respect heb? Voor al die mensen die fantastisch werk doen en er nooit applaus voor krijgen. Bouwvakkers die om 5.00 uur opstaan en keihard werken. Of mensen in de zorg, die dag in, dag uit bejaarden wassen – zonder veel waardering. Dan voel ik me een aansteller. Mijn wereldje is een raar wereldje.”

Vind je het lastig als je geen waardering krijgt? Je hebt bijvoorbeeld – vooral in de begintijd – veel slechte recensies gekregen.
“Vervelende recensies vind ik niet leuk. Daar baal ik een tijdje van. Ik heb zó mijn best gedaan. Het is nog vervelender als ik weet dat ze de vinger op een zere plek leggen. Bijvoorbeeld als je ergens nog geen goede clou hebt, of een makkelijke grap maakt. Als dat wordt gesignaleerd, doet dat pijn. Vooral de eerste tien jaar waren de recensies hard. Ik was baanbrekend; een vrouw met mannenhumor. Soms bediende ik me van een grap met een seksueel tintje. Dat was opvallend – mannen deden dat dertig jaar geleden wel, maar vrouwen zeker niet. Nu zouden die grappen truttig gevonden worden, toen was het vernieuwend.”

Schimmel

Deze zomer werd Tineke 60 jaar. “Een confronterende leeftijd’’, zegt ze. “Gemiddeld worden vrouwen van mijn generatie ongeveer 80. Dat betekent dat ik driekwart van de taart heb gehad. Het eerste kwart was heerlijk fris. Het volgende stuk: beetje veel vet, maar best te doen. Het derde stuk is ook op. Hoe zal het laatste stuk zijn? Het stuk dat het langst heeft liggen wachten? Zit de schimmel erin? Hebben mensen er met hun vingers in gezeten? Ik heb geen idee hoe lang de taart nog goed blijft, dus geniet ik van ieder hapje.”

De helft van die 60 jaar staat ze op de planken, en ze is niet van plan een stapje terug te doen. “Gelukkig kun je in mijn vak lang door. Kijk naar André van Duijn. Die is 67 en kan nog goed mee. Ik kijk niet te ver vooruit. Ik vraag mijn kinderen – die zijn kritisch genoeg – regelmatig of ze mij willen waarschuwen als het niet meer gaat. Ik heb geen zin om als een oude taart op het podium te staan. Dan stop ik met werken en ga ik in de bejaardenzorg of iets dergelijks. Tot die tijd geniet ik van iedere dag. Wat dat betreft ben ik echt een EO-mens: iedere dag is een cadeautje van Boven. Ik bedank God dagelijks.”

Vrolijk katholiek

Dat raakt een ander thema in Tinekes leven: het geloof. Ze groeide op in een katholiek gezin – “vrolijk katholiek, niet dat strenge Roomse” – en heeft het geloof uit haar jeugd nooit losgelaten. “Als kind van 8 jaar kreeg ik een speelgoedgitaar. Zodra ik dat ding had, wist ik het: ik wil zingen! Dus ging ik bidden. En maar bidden, en maar bidden! Het geloof hielp mij heel erg – als ik verloor bij een talentenjacht, vond Onze Lieve Heer mij blijkbaar nog niet rijp genoeg om te slagen. En als ik gewonnen had, zag ik het als een teken van God. Ik gaf het altijd een positieve wending – het had altijd een diepere bedoeling.”

Nog steeds is het een belangrijk motief in haar leven. Al het goede komt van God, dat weet ze zeker. “Mijn moeder zei altijd: ‘Bedanken! Bedanken dat het goed gaat!’ Dat zit er bij mij nog altijd in. En het heeft me geen windeieren gelegd – het gaat me goed. Daar ben ik diep dankbaar voor; er zijn duizenden redenen te bedenken waarom het niet goed zou gaan. Voor ik het podium op ga, bedank ik Hem. En na een voorstelling, als ik het applaus krijg, kijk ik in de spotlights en zeg: ‘Bedankt! Mag ik morgen weer?’ Tot nu toe mag dat. Goddank!”

Hoe het precies zit met God, weet ze niet en hoeft ze niet te weten. “Soms vraagt iemand: als al het goede van God komt, waar komt dan het andere vandaan? Over zo’n vraag kan ik eindeloos piekeren. Ik weet het niet. Het geloof is voor mij niet helder – ik ben totaal geen mens van regeltjes. Daarom ben ik nooit streng Rooms geworden. Ik parkeer gerust een keertje fout – niet zo moeilijk doen, hoor! Wat geloof betreft ook: niet zo moeilijk doen! Maar dat er meer is, weet ik zeker. Er is Iemand die het goede in deze wereld veroorzaakt.”

Leidraad

Met Kerst is Tineke wel in de kerk te vinden. Als ze tenminste niet bij haar dochter en schoonzoon in Miami zit. “Dit jaar vieren we het onder de palmbomen in Amerika. Dat is toch wel iets anders dan de Hollandse kou. Ik vind het heerlijk om bij mijn kinderen en kleinkinderen te zijn, maar vier Kerst toch het liefst met de Hollandse kerstboom in Nederland. Buiten sneeuw en lekker naar de kerk – prachtig vind ik dat.”

Ze zingt dit jaar mee in Messiah Masterclass. De Messiah, het klassieke kerststuk van Händel, bestaat uit letterlijke Bijbelteksten, die het verhaal van Jezus’ komst vertellen. “Een prachtig verhaal. Ik weet niet hoe letterlijk ik het moet nemen – of het precies zo is gebeurd, geen idee. Maar de betekenis is zó rijk. Het gaat over het leven: in het donker komt nieuw licht. Een prachtig symbool, een leidraad voor mijn leven: in het donker is er altijd licht te vinden.”

Toen ze werd gevraagd voor het programma, hoefde Tineke Schouten niet lang na te denken. “Ik zei direct ja – zulke uitdagingen liggen me wel. Een paar jaar geleden heb ik de kans laten liggen om met een groot orkest op te treden. Daar heb ik altijd spijt van gehad. Dus nu nam ik de uitnodiging met beide handen aan. Daar zit ook nieuwsgierigheid bij: eens kijken of ik dit kan. Zo’n uitdaging valt nog niet mee voor een perfectionist als ik. Tijdens de opnames was ik niet helemaal tevreden – het had beter gekund. Ach, dat is de aard van het beestje. Misschien hoor alleen ik de kleine nuances die misgaan.”

Lieve, oude stelletjes

Iets nieuws uitproberen, dat heeft Tineke niet van huis uit meegekregen. “Mijn ouders waren meer van het slag ‘doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg.’ En: zuinigheid en vleit bouwt huizen als kastelen. Die ontdekkingsdrang heb ik veel meer van mijn man geleerd – die houdt ervan om groot te dromen.”

Die man is Hans Brunyanszki. Ze is nu 35 jaar met hem getrouwd. Huwelijkse trouw is vanzelfsprekend voor haar. “Ik herinner me nog goed dat mijn vader zei: ‘Ik heb je moeder nooit belazerd.’ Dat vond ik zó mooi! Mijn ouders hielden van elkaar en dat heeft me een super jeugd gegeven. Die basis heb ik ook aan mijn kinderen gegeven. Toen ik mijn man leerde kennen, was hij drie jaar daarvoor gescheiden. Zijn ex-vrouw ambieerde andere mannen. Hij ging daaraan onderdoor. Omdat hij die ervaring heeft, ga ik ervan uit dat hij mij nooit zal bedriegen. Ik vind dat vertrouwen heel belangrijk.

Natuurlijk heb wij ook mijn mindere periodes gehad. Ik heb me wel eens afgevraagd wat ik nog zocht in het huwelijk. Maar ik heb ja tegen Hans gezegd. Dat antwoord blijft keihard staan. Al die lieve, oude stelletjes in het bejaardentehuis, die we nu zo schattig vinden, hebben zich daar ook aan vastgehouden. De cirkel van geluk komt pas rond als je door die moeilijke periodes heen trouw blijft. Dan kun je terugkijken en zeggen: ‘We hebben altijd van elkaar gehouden.’”

Goede moeder

Want uiteindelijk is Tineke Schouten allereerst een familiemens. Toen de kinderen klein waren, ging ze minder werken. Ze zorgde ervoor dat zij thuis was als de kinderen naar school gingen. Ook nu haar dochters volwassen zijn, hangt ze nog dagelijks met ze aan de telefoon. “Soms worden ze gek van me,” geeft Tineke toe. “Maar ik word liever herinnerd als een goede moeder en oma dan als een groot comédienne. Ik zou het rot vinden als ik een fantastische show neer heb gezet, maar er nooit voor mijn dochters was. Dat zou ik niet kunnen verkroppen. Dan maar wat minder werken.” Dus vliegt ze deze Kerst naar Miami, om met haar drie kleinkinderen het feest te vieren. “En over zeven jaar stop ik met werken. Dan heb ik 25 shows gemaakt – een prachtig punt om te stoppen. Dan kan ik lekker helemaal oma zijn.”


Tekst: Pieter-Jan Rodenburg
Beeld: Miss Jack
Bron: Visie 2014, nr. 48