Visie op Facebook

Meepraten over films? Op de speciale Televisiefilm-Facebookpagina kunt u uw reactie achterlaten.

Tom Wright: 'De wereld is door Jezus' komst radicaal veranderd'

Tom Wright: 'De wereld is door Jezus' komst radicaal veranderd'

Wie is de belangrijkste verdediger van het christelijk geloof sinds C.S. Lewis? Volgens velen de Britse theoloog en veelschrijver prof. N.T. (Tom) Wright. Eind oktober verscheen de vertaling van zijn boek 'Hoe God koning werd – De kern van het Evangelie herontdekt'. Visie stak de Noordzee over voor een nadere kennismaking.

“Welkom in St. Andrews!” Op het afgesproken tijdstip staat Tom Wright – donkerblauw pak, rode stropdas – te wachten onder de poort van St. Mary’s College, een eeuwenoud theologisch opleidingsinstituut in het prachtige Schotse kustplaatsje St. Andrews. Sinds vier jaar is deze geboren en getogen Brit hier hoogleraar Nieuwe Testament en Vroeg Christendom. “Zullen we naar mijn studeerkamer gaan? Ik zit helemaal bovenin.”

Op en neer dansende naald

Een interviewafspraak met hem maken, bleek bijna zoiets als een draadje door de op en neer dansende naald van een naaimachine zien te krijgen. Wrights agenda staat bol van colleges en verplichtingen (“Dit zijn voor mij de drukste weken van het jaar”). Maar na wat mailverkeer is het toch gelukt om elkaar te ontmoeten.

“Ga zitten waar je wilt,” zegt hij, terwijl hijzelf achter zijn eenvoudige bureau plaatsneemt, dat every inch is bezaaid met boeken, paperassen en stapels aantekeningen in een kriebelhandschrift. Terwijl de meeste mensen het op zijn leeftijd (65) rustiger aan doen, houdt Wright zijn voet stevig op het gaspedaal. Onvermoeibaar geeft hij colleges, studeert hij, reist hij de wereld over om gastlezingen te geven, en schrijft hij (in verbazingwekkend rap tempo) spraakmakende boeken. Die verschijnen in allerlei talen, van Russisch en Japans tot Koreaans en Nederlands. “Zelfs in het Duits,” vertelt hij met gepaste trots. “Duitsers vertalen zelden Engelstalige theologische boeken. Waarschijnlijk omdat zij het geen leuke gedachte vinden dat ze iets van Engelse theologen zouden kunnen leren, haha!”
 
U bent 65, maar denkt nog niet aan pensionering?
“Ik zou al met pensioen kunnen gaan, maar van die gelegenheid heb ik geen gebruikgemaakt. Ik houd enorm van wat ik nu doe: lesgeven, studeren en schrijven. Waarschijnlijk zijn er maar weinig mensen die net als ik oprecht kunnen zeggen dat ze al veertig jaar lang doen wat ze echt leuk vinden, dus ik voel me een bevoorrecht mens.”

Hoed in de lucht gooien

Hoewel hij in ons land minder bekend is dan bijvoorbeeld Tim Keller, geldt Wright als een van de invloedrijkste theologen ter wereld. Al jarenlang houdt hij zich intensief bezig met het onderzoek naar Paulus en de historische, Joodse achtergrond van Jezus. Naast baanbrekende – en op punten omstreden – Paulus-studies maakte hij naam met wetenschappelijke boeken waarin hij opkomt voor het geloof in de lichamelijke opstanding van Jezus Christus uit de dood. Pasen is het kloppende hart van Wrights geloof en hoop.

“Onze generatie heeft het nodig om wakker gepord te worden, de koffie te ruiken en te beseffen dat het serieuze christendom begint op het moment dat Jezus uit het graf komt op de paasmorgen,” verklaarde hij in een interview met de website Christian.co.uk. En in zijn Verrast door hoop verzuchtte hij dat christenen veel te weinig beseffen hoezeer Pasen vreugde betekent (“Is het gek dat mensen er moeite mee hebben om in de opstanding te geloven, als wij niet eens onze hoed in de lucht gooien?”).

Christelijke hoop

Een internationaal vermaard theoloog die zo’n orthodox standpunt met vreugde en vuur verdedigt: zoiets is anno 2014 allesbehalve vanzelfsprekend. “Het geloof in Jezus’ lichamelijke opstanding is van cruciaal belang,” reageert Wright, beide handen rustend op het Griekse Nieuwe Testament dat opengeslagen op zijn bureau ligt. “Want dit is, Bijbels gezien, het beginpunt van Gods nieuwe schepping. Jezus’ opstanding is het ‘lanceerplatform’ voor wat Hij beloofd heeft te zullen doen voor héél Zijn schepping, het vaste fundament onder de christelijke hoop. God zal een nieuwe hemel en een nieuwe aarde scheppen, waarin alles wat krom is, wordt rechtgemaakt. De opstandig is geen happy end van een somber verhaal, maar niets minder dan de aankondiging van Gods koningschap ‘op aarde zoals in de hemel’.”

Hebt u zelf ooit getwijfeld aan Jezus’ lichamelijke opstanding?
“Nee. Wel had ik veel vragen – zonder vragen kom je trouwens nergens. Telkens als ik mijzelf afvroeg of de opstanding werkelijk gebeurd was en meer over dit on- derwerp las, raakte ik ervan overtuigd dat het echt waar is. Toen ik nog student was, heeft C.S. Lewis’ boek Wonderen me op dit punt trouwens erg geholpen.”

Een groot compliment

Boven de deur van zijn krap bemeten werkkamer hangt een ingelijste cartoon, waarop hij gebroederlijk naast de nog altijd populaire auteur en apologeet C.S. Lewis staat. Omdat Wright net als zijn beroemde volksgenoot het Evangelie verdedigt en toegankelijk maakt voor een breed publiek, wordt hij wel ‘de nieuwe Lewis’ genoemd. “Een groot compliment,” reageert hij met een bescheiden smile. “Mijn kinderen en kleinkinderen zouden dolblij zijn als mijn boeken tien procent van Lewis’ oplagecijfers haalden! Ik schrijf wel oké, maar kan absoluut niet tippen aan zijn niveau.”

In een van z’n boeken pleit Lewis ervoor dat alle theologen een examen zouden moeten afleggen, waarbij ze een academisch werk in gewone taal dienen weer te geven. Die handschoen heeft Wright opgepakt – en hoe. Hij publiceert niet alleen vuistdikke wetenschappelijke werken (zijn nieuwste, niet vertaalde pil Paul and the faithfulness of God, telt maar liefst 1650 bladzijden), maar ook boeken voor ‘de gewone man’, zoals Gewoon Jezus, Goed leven en een serie populaire Bijbelverklaringen.

De tranen komen

Nicholas Thomas Wright (1948) groeide op in een anglicaans dorpsgezin, niet ver van de Schotse grens in de Engelse regio Northumberland. De vraag wat zijn dierbaarste jeugdherinnering is, tovert een glimlach op zijn gezicht. Voor het eerst laat een antwoord langer dan een halve seconde op zich wachten. “Heel levendig kan ik me nog herinneren – ik zal 7 of 8 zijn geweest – dat ik me bewust was van het ongelofelijke feit dat Jezus voor mij is gestorven. De gedachte dat God zoveel van mij hield, maakte me helemaal van streek en bracht tranen in mijn ogen. Was het tijdens een preek of kwam het door een lied? Ik weet het niet meer. Maar die vroegste herinnering aan persoonlijk geloof draag ik altijd met me mee.”

Kan de gedachte aan Jezus’ dood aan het kruis u nog steeds tot tranen toe ontroeren?
“Jazeker, soms op onverwachte momenten.”

Wanneer, bijvoorbeeld?

“Er zijn gezangen die me diep raken. Gisteren hoorde ik er eentje op de radio waardoor ik volledig werd overrompeld. Een oud gedicht – How shall I sing that Majesty which angels do admire – met daaronder een mooie, aanzwellende melodie. Het laatste vers zegt tegen God: ‘U bent een zee zonder kust.’ Terwijl ik ernaar luisterde, stond ik achter ons huis – we wonen iets ten zuiden van St. Andrews en kijken uit over de zee – en de zon kwam net op boven de golven... Alles viel op dat moment samen.”

Geroepen om te dienen

Wright wist zich van jongs af aan geroepen om, net als zijn opa van moeders kant, te dienen in de kerk. Bijna twintig jaar was hij voorganger in de Church of England, waarvan zeven (tot 2010) als bisschop van Durham, een belangrijke positie binnen de Anglicaanse Kerk.

Houdt u na al die jaren nog steeds van de kerk?
Een grote glimlach verbreedt Wrights baard. “Jazeker! Want de kerk is een opwindende plek. Er gebeuren verrassende dingen, die te maken hebben met Gods aanwezigheid en de liefde van Jezus. Als mensen samen bidden, het Avondmaal vieren en de Bijbel lezen, weet je vooraf nooit wat er zal gebeuren. Natuurlijk zijn er moeilijkheden en zitten er soms mensen tussen met wie je het minder goed kunt vinden. Maar de kerk is een echte familie en ja, je houdt van je familie.”

U hebt uw leven grotendeels in dienst van de kerk besteed, maar tegelijkertijd zijn de kerken in West-Europa sterk gekrompen. Maakt dat u niet pessimistisch?

“Als bisschop van Durham heb ik een aantal kerkgebouwen moeten sluiten. Zoiets voelt bijna als een begrafenis, heel verdrietig. Tegelijkertijd heb ik ook enkele nieuwe kerkgebouwen mogen openen. Ik ken de statistieken niet precies, maar mijn indruk is dat traditionele kerken over het algemeen inderdaad krimpen, en dat nieuwere kerken – zoals sommige delen van de baptisten- en de zogenaamde ‘huiskerkbeweging’ – juist groeien. Dus de kerk doet allerlei verschillende dingen op allerlei verschillende plekken. Ik denk dat we pas over een tijd echt kunnen zeggen of zij is gekrompen of gegroeid.”

Buiten beeld geraakt

In Hoe God koning werd – De kern van het Evangelie herondekt, dat net in het Nederlands is verschenen, gaat Wright in op de vraag waarom Jezus geleefd heeft. In de bekende belijdenisgeschriften, zoals die van Nicea en de Apostolische Geloofsbelijdenis, wordt na Jezus’ geboorte direct over Zijn lijden, sterven en opstanding gesproken. Volgens Wright heeft dit “gat in ons credo” – onbedoeld – grote consequenties. “Miljoenen gelovigen hebben het belangrijkste punt gemist dat alle evangeliën maken, namelijk dat God in Jezus van Nazaret op een nieuwe, verrassende manier Koning van Israël en van heel de wereld werd. Dat is de nieuwe realiteit, die ons leven hier en nu vormgeeft. Als je met één term moet samenvatten waar het in Jezus’ leven, roeping en onderwijs om gaat, dan is het Gods Koninkrijk. Maar het probleem in veel kerken is dat het Koninkrijk buiten beeld is geraakt, en dat zij kruis en Koninkrijk niet bijeen hebben gehouden.”
 
‘11 september’, Boko Haram, de Islamitische Staat: als we om ons heen kijken, lijkt het er zo vaak helemaal niet op dat God Koning is...
“Twee dagen na Jezus’ opstanding leek het er evenmin op dat God Koning was. Net zomin als toen de discipelen na Pinksteren de wereld introkken om te preken en gevangengenomen en gedood werden. Dat is precies waarom Jezus al die gelijkenissen vertelde; de kerk moet deze steeds weer lezen! Jezus vertelt dat het Koninkrijk te vergelijken is met zaad, dat in het verborgene groeit. Het is geplant in de aarde, en je denkt: ‘Er gebeurt niets!’ Maar dan zie je opeens een plantje opkomen, en denk je: ‘Wat is dit?’ Hoe zag de wereld er 2000 jaar geleden uit als het gaat om onderwijs, medicijnen, zorg voor ouderen en allerlei andere zaken? In Jezus’ tijd kon je geen goed onderwijs of goede medische zorg krijgen, tenzij je rijk was. Het idee van onderwijs en medicijnen voor iedereen,
is allereerst door christenen in de wereld gebracht. In Jezus’ tijd vond eigenlijk niemand dat vergeving een goed idee was, of nederigheid, of – met uitzondering van de Joden – kuisheid. Dat waren nieuwe ideeën en idealen, die nu toch breed in de samenleving te vinden zijn, al zie je dat niet altijd.”

Positieve veranderingen

De populaire gedachte dat het christendom mislukt is – ‘Jezus geloofde in een Koninkrijk dat nooit kwam’ – werpt Wright als een moderne mythe in de prullenbak. “Wie dat zegt, gaat voorbij aan de enorme positieve veranderingen die de wereld en onze eigen samenleving hebben ondergaan door trouwe en meestal onbekende christenen. Deze wereld is door Jezus’ komst radicaal veranderd, en verandert nog steeds. De vroege christenen geloofden allemaal dat met Jezus’ dood en opstanding het Koninkrijk van God met kracht gekomen was, al zag het er heel anders uit dan ze verwacht hadden. De hoop van Israël, namelijk dat God zou komen om Zijn volk te verlossen, was eindelijk uitgekomen.”

De Alpen beklommen

Tom Wright heeft zijn leven lang de Bijbel gelezen, bestudeerd en bepreekt, en er inmiddels meters boeken over geschreven. Zijn er nog vragen waarmee hij worstelt als hij Gods Woord ter hand neemt? Achter z’n goudomrande bril beginnen twee vriendelijke ogen te twinkelen. “Tegen studenten zeg ik altijd: ‘De beloning voor het vinden van een antwoord, is dat je twee nieuwe vragen krijgt.’ Dat blijft zo. Net als veel nieuwtestamentici kijk ik naar het Johannesevangelie en denk ik: ‘Het is alsof ik mijn hele leven de Alpen heb beklommen en nu opeens de Himalaya zie!’ Ik heb het gevoel dat ik inmiddels aardig ‘thuis ben’ in Johannes, maar dat er nog zoveel meer te ontdekken is dan ik – of wie dan ook – kan bevroeden. Er zijn altijd nieuwe mysteries en puzzels.”

Wright krabt even aan zijn grijzende baard. “Eerlijk gezegd geeft het me een slecht gevoel dat ik niet veel heb gedaan met Hebreeën, Jakobus, Petrus en de Johannesbrieven, de ‘kleine brieven’ aan het eind van het Nieuwe Testament. Ik heb eruit gepreekt en erover geschreven, maar ze niet in detail bestudeerd, terwijl het fascinerende Bijbelboeken zijn. En het Oude Testament... Dat ken ik vrij goed, maar ik ben geen specialist en er zijn nog heel veel dingen die ik graag zou onderzoeken, maar de tijd ontbreekt me. Ik heb geen gebrek aan nieuwe vragen, en dat is een van de dingen die het leven waardevol maken.”

Stemt het u weleens verdrietig dat u ouder wordt?
“Nee. Het is een beetje lastig dat ik niet meer alles kan doen wat ik vroeger deed.” Hij tikt op z’n buik en grijnst: “Ik ben ietsje te zwaar en zou wat meer moeten bewegen, want ik ben niet fit genoeg. Ik krijg last van mijn knieën als ik te snel te ver zou lopen. Maar los daarvan ben ik – God- dank – behoorlijk gezond. Ik geniet van het leven, en van elk decennium zelfs meer dan dat ervoor.” Lachend: “Ik hoop dat dit nog minimaal één decennium zo blijft.”


Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: Ruben Timman
Bron: Visie 2014, nr. 44