Kerk in beweging

Draaiorgel speelt alleen psalmen en gezangen

Sat, 29 Aug 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 29 augustus 2009 om 22:02

Een uitgestorven fenomeen: het psalmenorgel. Het draaiorgel dat niet alleen rond de kerstdagen, maar het hele jaar door gewijde muziek speelde. Ds. Scholten van de Hervormde Stadsevangelisatie 'Het Vischnet' in Rotterdam, nam het initiatief om bij zijn werk onder 'mindere mensen' een draaiorgel in te zetten dat louter psalmen en gezangen speelde. Onmiddellijk moest hij zich bij de kerkenraad komen verantwoorden hoe hij zich 'met zoiets ordinairs' kon inlaten. Ook elders in het land hebben psalmorgels gereden, in Hilversum en Amersfoort. Het enige overgebleven exemplaar is momenteel in restauratie, maar speelt er nog lustig op los.

Tussen twee stoelen

Sat, 22 Aug 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 22 augustus 2009 om 22:02

'Ze gingen gezond de oorlog in en kwamen er gereformeerd uit,' zegt één van de Joodse Christenen met een ondertoon van jiddische gein in de radiodocumentaire 'Tussen twee stoelen'. Tijdens de oorlog kwamen Joden via onderduikadressen in contact met het Christelijk geloof, en lieten zich dopen. Daarmee belandden ze in een onmogelijk positie. Ze werden door de Joden verstoten, maar in de kerk voelden ze zich nooit helemaal thuis. Na de oorlog vonden ze steun aan elkaar in Hadderech, een vereniging voor Joodse Christenen. In de radiodocumentaire 'Tussen twee stoelen' komen vier van hen aan het woord. In deze uitzending van 'Kerk in Beweging' een verkorte versie van de documentaire. De gehele documentaire kunt u beluisteren via de link hiernaast.

Rik Valkenburg, publicist (2)

Sat, 15 Aug 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 15 augustus 2009 om 22:02

In Nieuw Protestants Peil het laatste deel van een tweeluik over de Veenendaalse publicist, wijlen Rik Valkenburg. Hij schreef ruim 90 boeken en was in de jaren zeventig en tachtig een bekende interviewer in orthodox-protestants Nederland.

Rik Valkenburg, publicist

Sat, 8 Aug 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 8 augustus 2009 om 22:02

Als autodidact had hij het ver geschopt: Rik Valkenburg (1923-1994). De oud-eindredacteur van het reformatorisch opinieblad 'Koers' schreef meer dan 90 boeken op zeer uiteenlopende terreinen. In zijn toenmalige woonplaats Veenendaal wordt nu een straat naar hem vernoemd en dat is voldoende aanleiding om in een documentaire in Nieuw Protestants Peil uitvoerig terug te blikken op zijn leven en werk. Zaterdag 11 april deel 1, zaterdag 18 april deel 2 (slot). Aan het woord komen ondermeer zijn secretaresse Connie de Kleuver-van Manen, Peter Bergwerff (hoofdredacteur ND), Jan van der Graaf (oud-secretaris Gereformeerde Bond), neerlandicus Bert Hofman en historicus Constant van den Heuvel.

'Amsterdam is geen Mokum meer' (3)

Sat, 1 Aug 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 1 augustus 2009 om 22:02

'Dat is een kras op mijn ziel, dat Amsterdam geen Mokum meer is', zegt prof. dr. Rudolf Boon, de 88-jarige emeritus-hoogleraar liturgiewetenschappen (VU). De oorlogservaringen zetten een belangrijk stempel op zijn leven. Hij werd geboren in Amsterdam, in een onkerkelijk milieu, deed op 23-jarige leeftijd belijdenis bij de theoloog Miskotte. Hij studeerde theologie en was voordat hij hoogleraar werd, 30 jaar predikant in Landsmeer. In zijn publicaties - en ook in het gesprek met Boon - gaat het over de secularisatie, de verhouding jodendom-christendom en de erfenis van de Verlichting. Het lange gesprek wordt in drie afleveringen uitgezonden, dus op 20 en 27 december 2008 en 3 januari 2009.

'Amsterdam is geen Mokum meer' (2)

Sat, 25 Jul 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 25 juli 2009 om 22:02

'Amsterdam is geen Mokum meer' (1)

Sat, 18 Jul 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 18 juli 2009 om 22:02

Eeuwige straf of alverzoening?

Sat, 11 Jul 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 11 juli 2009 om 22:02

Met enige regelmaat laait de discussie op over 'de eeuwige straf'. In 1993 schreef de theoloog Jan Bonda het geruchtmakende boek 'Het ene doel van God', waarin hij zijn opvattingen over alverzoening uiteenzette. Uit verscheidene onderzoeken (o.a. EO 1997, CV/Koers 2004) blijkt dat onder orthodox-protestanten de opvattingen over de hel aan verandering onderhevig zijn. Theoloog Henk de Jong, emeritus-predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk in Zeist, heeft zich als kritische meelezer van het manuscript van Bonda uitvoerig beziggehouden met dit onderwerp. In Kerk in beweging een gesprek.

Een 'evangelische kuiering'

Sat, 4 Jul 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 4 juli 2009 om 22:02

In Kerk in beweging deze verslag van een wandeling door Amsterdam, samen met Gert van Klinken, docent kerkgeschiedenis aan de Protestantse Theologische Universiteit. In het kader van het Calvijnjaar publiceerde Van Klinken samen met Henk Reitsma de wandelgids 'Evangelische kuieringen', langs allerlei plekken in de hoofdstad waar de calvinisten hun sporen hebben nagelaten. Het boek 'Evangelische kuieringen' is verkrijgbaar via uitgeverij Meinema, Zoetermeer.

Pleidooi voor een sobere levensstijl

Sat, 27 Jun 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 27 juni 2009 om 22:02

Hoe is het mogelijk dat er zoveel rijke christenen zijn terwijl zoveel mensen in armoede en honger leven? Ds. Jaap van der Windt (PKN Delfgauw) besteedde zijn studieverlof aan die vraag en schreef vervolgens een boek: 'Niet meer dan eerlijk. Een bijbels pleidooi voor een sober leven.' In Kerk in beweging een gesprek met ds. Van der Windt.

Een portret van Clara Keus-Spaans

Sat, 20 Jun 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 20 juni 2009 om 22:02

Vijftig jaar geleden was ze één van de leidsters op een zondagsschool met 800 (!) kinderen. Nu is ze 65 en nog altijd is ze actief betrokken bij kinderwerk: ze geeft wekelijks godsdienstlessen op verscheidene zwarte basisscholen in de Haagse binnenstad. Clara Keus-Spaans maakte in haar leven ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen van dichtbij mee: de secularisatie, de ontzuiling en de opkomst van de multiculturele samenleving. In Kerk in beweging een portret.

Geloven in het zicht van de dood

Sat, 13 Jun 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 13 juni 2009 om 22:02

Sinds het najaar van 2007 kampt Pieter van Kampen, Nederlands gereformeerd predikant te Vlaardingen, met een afnemende gezondheid. In de loop van vorig jaar kreeg hij te horen dat hij ongeneeslijk ziek is; longkanker. 'Dan denk je: Nu gaan de grote woorden die je in dienst van het evangelie hebt gebruikt, op hun spankracht worden getoetst', zegt hij in een openhartig gesprek in Kerk in beweging. Hij spreekt zich ook uit over thema's die hem in zijn werk hebben beziggehouden, bijvoorbeeld, zijn betrokkenheid bij de wereldkerk. Pieter werkte jarenlang bij de EO, als programmamaker voor televisie en radio. Hij maakte o.a. 'Het interview' (samen met Pim van der Hoff) en was lid van het zaterdagavondpanel van 'Deze Week'.

Congres over Darwin

Sat, 6 Jun 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 6 juni 2009 om 22:02

Halfweg het Darwinjaar beleggen een aantal christelijke organisaties - waaronder ForumC, de Evangelische Alliantie en het Nederlands Dagblad - een congres waar christenen met elkaar in gesprek gaan over schepping en evolutie. 'Darwin in de tuin van Eden?' In Kerk in beweging een reportage, met o.a. bijdragen van prof. dr. B. Kamphuis, prof. dr. G. van den Brink en prof. dr. E. Schuurman.

Open dag leefgemeenschappen

Sat, 23 May 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 23 mei 2009 om 22:02

In Kerk in beweging aandacht voor de open dag van leefgemeenschappen. Dergelijke woonvormen zijn er ook veel in christelijke kring. Vandaag een reportage van een bezoek aan leefgemeenschap Zilt in Gorinchem, die binnenkort het 10-jarig bestaan viert, en de evangelische leefgemeenschap Elim in Doorn, tevens huisgemeente. Voor meer informatie: www.leefgemeenschapzilt.nl en www.elim.nl.

ND-onderzoek Genesis

Sat, 16 May 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 16 mei 2009 om 22:02

Zaterdagavond wordt de zendtijd van de programma's Deze Week en Kerk in beweging samengevoegd tot één uitzending. Het Nederlands Dagblad enqueteerde 1300 gemeentepredikanten en 100 christelijke biologieleraren over Genesis 1. Hoe leggen ze het eerste hoofdstuk van de Bijbel uit, hoe heeft hun denken zich ontwikkeld en hoe vaak preken ze erover? Uit de enquête komt een zeer gevarieerd beeld naar voren. In Deze Week bespreekt Embert Messelink de resultaten met Arenda Haasnoot, Willem Smouter, Koert van Bekkum en Andries Knevel. Zij evalueren ook het debat over creationisme en evolutionisme en spreken zich uit over de vraag hoe dat debat zich idealiter zou moeten ontwikkelen.

Wim Rietkerk

Sat, 9 May 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 9 mei 2009 om 22:02

Negentien jaar geleden - het was in de tijd van het Conciliair Proces - publiceerde Wim Rietkerk zijn boek 'De aarde en haar toekomst'. De rode draad in het betoog was dat de aarde in de toekomst een veel grotere rol speelt dan menig christen op grond van de Bijbel concludeert. Anno 2009 publiceert Rietkerk een actuele bewerking van hetzelfde boek, onder de titel 'De Titanic achterna?' Een gesprek.

Amersfoortse stellingen: Tegen het antisemitisme

Sat, 2 May 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 2 mei 2009 om 22:02

In 1939, nu 70 jaar geleden, verzorgde dr. Jan Koopmans de eindredactie van de 'Amersfoortse stellingen', een document van een groep theologen die krachtig stelling nam tegen het opkomende antisemitisme. De Amersfoortse Thesen, opgesteld in een hotel tegenover station Amersfoort, waren een 'vertaling' van de veel bekender geworden Barmer Thesen uit 1934. Karl Barth was bereid de Amersfoortse Thesen te ondertekenen, maar de meeste Nederlandse hoogleraren zagen af van een adhesiebetuiging. Achteraf moest gezegd dat de opstellers het gelijk aan hun zij hadden.

Gerrit de Fijter

Sat, 25 Apr 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 25 april 2009 om 22:02

In Kerk in beweging een gesprek met ds. Gerrit de Fijter, die deze week afscheid nam als voorzitter van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland. Volgens de De Fijter moet de gereformeerde bond, waartoe hij behoort, zich opnieuw bezinnen op de vrouw in het ambt.

Tijd voor de kerk

Sat, 18 Apr 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 18 april 2009 om 22:02

'Ik denk dat het tijd wordt om terug te keren naar de kerk', zegt Marja Brak, adjunct-directeur van de Vereniging voor zending (IZB). Er is een grens aan de pogingen om in het missionaire werk mensen te boeien met allerlei nieuwe dingen, betoogt ze. 'Het is tijd om te zeggen: De deuren staan open, we hebben een plek voor je en we hebben je wat te vertellen. Kom maar.' In 'Kerk in beweging' een gesprek met haar.

Emerging church: pionieren en ploeteren

Sat, 4 Apr 2009 20:02:00 +0000

zaterdag 4 april 2009 om 22:02

Deze week verschenen twee boeken op het terrein van 'emerging churches', nieuwe manieren van kerk-zijn. 'Pionieren & Ploeteren', geschreven door Martijn Vellekoop en Nico-Dirk van Loo (uitg. Ark Media) en 'De ontdekking van het Koninkrijk', van de hand van Daniel de Wolf (uitg. Medema). In Kerk in beweging een verslag van het symposium ter gelegenheid van de boekpresentatie. Tijdens de bijeenkomst kreeg Daniel de Wolf de Helix Prijs van de Evangelische Alliantie en plaatste dr. Jos Douma, predikant van de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) in Haarlem kritische kanttekeningen bij de emerging church-beweging. Met bijdragen van o.a. gemeenteopbouwspecialist Jan Hendrikse en baptistentheoloog Teun van der Leer.

De psyche van de hoorder

Sat, 28 Mar 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 28 maart 2009 om 22:02

Hoe beoordelen hoorders een preek? Welke factoren spelen daarbij een rol? Uit een recente studie blijkt dat iemands Godsbeeld en stemming voor ca.50% verklaart welke betekenis hij of zij aan een preek toekent. Areopagus, een nieuwe tak van de IZB, een vereniging voor missionair werk in Nederland, belegde vrijdag een studiedag over de psyche van de hoorder. In Kerk in beweging een impressie van deze dag.

Kerk en gemeente

Sat, 21 Mar 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 21 maart 2009 om 22:02

In Kerk in Beweging een impressie van de beurs 'Kerk en gemeente', die dezer dagen wordt gehouden in de Utrechtse Jaarbeurs. Meer info Kerk in gemeente: http://www.kerkengemeente2009.nl

H.N. Ridderbos (1909-2007)

Sat, 14 Mar 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 14 maart 2009 om 22:02

Herman Ridderbos was een invloedrijk theoloog binnen de Gereformeerde Kerken. Hij was vanaf 1942 hoogleraar Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit in Kampen (nu: Protestantse Theologische Universiteit) en schreef bekend geworden studies, waaronder 'Paulus, ontwerp van zijn theologie' en: 'De komst van het Koninkrijk'. In Kerk in beweging een impressie van een herdenkingssymposium, met archiefopnamen van een interview met Ridderbos. Het accent valt op zijn gedachten over de komst van het Koninkrijk.

De tegenstem in het pastoraat

Sat, 7 Mar 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 7 maart 2009 om 22:02

'Een gemeentelid helpen om in zijn/haar unieke situatie Jezus Christus na te volgen'. Zo omschrijft ds. H.G. de Graaff, predikant van de protestantse gemeente in Rotterdam het pastoraat. In het pastorale gesprek stelt de pastor zich empathisch op. Maar welke rol speelt de vermaning, de tegenstem of de tegenspraak? Over die vraag hield De Graaff een lezing in missionair-diaconaal centrum 'De Herberg' in Oosterbeek. In Kerk in beweging een gesprek met hem.

Nieuwe kerkmuziek

Sat, 28 Feb 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 28 februari 2009 om 22:02

Er gebeurt veel op het gebied van kerkmuziek, maar de activiteiten zijn versnipperd en het bereik is vaak gering. Aan de andere kant staan veel mensen – in èn buiten de kerk - open voor religieuze teksten en muziek, maar komen ze er weinig mee in aanraking. Zijn hier bruggen te slaan? De Stichting Nieuwe Kerkmuziek denkt van wel. Ze wil, over kerkelijke en muzikale grenzen heen, een ondersteunende en stimulerende functie vervullen voor hedendaagse (vooral vocale) kerkmuziek uit Nederland en Vlaanderen, en bijdragen aan haar ontwikkeling. Allereerst door het ‘klimaat’ voor kerkmuziek te verbeteren: het ‘publiek’ voor kerkmuziek te vergroten door het organiseren van evenementen en door het aanbieden en onderhouden van deze overkoepelende, informatieve website over hedendaagse kerkmuziek. Daarnaast wil de stichting cd’s uitbrengen met werk van componisten van kerkmuziek, compositie-opdrachten verstrekken en komen tot de instelling van een Nederlandse kerkmuziekprijs. Dit alles vanuit de overtuiging dat kwalitatief hoogwaardige èn aansprekende kerkmuziek van groot belang is voor de vitaliteit van kerk en geloof. In Kerk in beweging een gesprek met kerkmusicus Dirk Zwart uit Rotterdam, de drijvende kracht achter de stichting Nieuwe Kerkmuziek. Voor meer informatie over de stichting, zie www.kerkmuziek.nu

Leren leven met grenzen

Sat, 21 Feb 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 21 februari 2009 om 22:02

Ruim tien jaar geleden schreef Hans de Knijff, emeritus-hoogleraar dogmatiek aan de Universiteit Utrecht, een milieu-ethiek, onder de titel 'Tussen woning en woestijn'. Welke ontwikkelingen signaleert hij sindsdien? Embert Messelink spreekt met De Knijff.

Calvijn na 500 jaar

Sat, 14 Feb 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 14 februari 2009 om 22:02

'Kerk in beweging' doet deze week verslag van een Calvijn-happening op Urk. Daar werd vrijdagmiddag 13 februari het boek 'Calvijn na 500 jaar' aangeboden. Een lees- en gespreksboek, uitgegeven namens de Protestantse Kerk in Nederland, met onder andere een bijdrage van PKN-scriba dr. Arjan Plaisier.

Een 'evangelische kuiering'

Sat, 7 Feb 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 7 februari 2009 om 22:02

Obama op de kansel?

Sat, 31 Jan 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 31 januari 2009 om 22:02

'Het is onbestaanbaar dat in een kerkdienst op de zondag na de inauguratie van Obama met geen woord over dat feit is gerept.' Dat zegt drs. C. Blenk, emeritus predikant van de PKN. ‘Als je als predikant op hoogte- en dieptepunten ’s zondags daarover zwijgt, zit je ernaast.’ Het gesprek met Blenk vindt plaats naar aanleiding van één van zijn recente preken, (over Genesis 41: Jozef die een crisisplan ontvouwt voor de faro), waarin expliciet op de actuele situatie in Amerika wordt ingegaan. Blenk geeft daarbij aan in zijn preken bewust te zoeken naar de verbinding tussen de bijbel en de actuele gebeurtenissen. ‘Ik zoek naar de vonk die overspringt’. Het duiden van de actualiteit is niet zonder risico, erkent Blenk. ‘Soms moet je wat terugnemen, dan heb je je gewoon vergist. Daar ontkom je niet aan, dat heeft iedereen weleens.’ Maar om van de weeromstuit dan als predikant maar de veilige route te kiezen door helemaal niet expliciet op de actualiteit in te gaan, is voor Blenk geen optie. ‘De veilige route is net zo goed riskant, omdat je dan tijdloos preekt en de indruk wekt dat je buiten deze werkelijkheid staat. Niet alleen voor de jeugd, maar voor alle kerkgangers die midden in deze wereld staan. Ze krijgen het idee dat ze ’s zondags in een totaal andere werkelijkheid zijn beland. Kerkgangers zitten, naar ervaring van Blenk, op duiding van de actualiteit te wachten. ‘Als we het niet bieden, zoeken ze het wel bij figuren als Hall Lindsay of scenario-schrijvers. Ze ervaren de werkelijkheid als een labyrint en vragen: Geef ons de rode draad in handen.’

5 reacties

Zwartkijkers of profeten?

Sat, 24 Jan 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 24 januari 2009 om 22:02

Van tijd tot tijd publiceren sociologen hun onderzoeken over de kerk; trends, verwachtingen. Zijn het zwartkijkers of profeten? Over die vraag gaat het tijdens de jaarlijkse lezersdag van het tijdschrift Kontekstueel. In Kerk in beweging een impressie van de bijeenkomst, met prof. dr. Hijme Stoffels (VU) en dr. Arjan Plaisier (PKN).

Calvijnsymposium, Amsterdam

Sat, 17 Jan 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 17 januari 2009 om 22:02

Wat is uw C-factor? Had Calvijn iets met computers? En: hoe staat het met het calvinisme bij vertegenwoordigers van de pers? De herdenking van de 500e geboortedag van de reformator Johannes Calvijn heeft trekken van een hype. Hoe was dat bij eerdere herdenkingen, in 1909 en 1959? De 'Calvijnweek', belegd door de Vrije Universiteit en dagblad Trouw, is zaterdag 17 januari besloten met een symposium. In Kerk in beweging een impressie, waarin u een antwoord krijgt op de gestelde vragen.

De mythe van calvinistisch Nederland

Sat, 10 Jan 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 10 januari 2009 om 22:02

De Nederlander is sober, somber, kleinburgerlijk, hardwerkend en fantasieloos - want hij is calvinistisch. Het zou een zegen zijn als in dit Calvijnjaar dat beeld met het grof vuil wordt meegegeven, vindt dr. G.J. Schutte, emeritus hoogleraar van de Vrije Universiteit. Schutte was een van de sprekers tijdens de predikantencontio van de Gereformeerde Bond, afgelopen week. In het tweede deel van Kerk in beweging fragmenten uit de bijdrage van dr. A.A. A. Prosman, predikant te Hoogeveen, die voortbordurend op zijn proefschrift, spreekt over Nietzsche en diens uitdaging aan kerk en theologie. De toespraak van Prosman is integraal te beluisteren via de link rechts.

'Verketter elkaar niet om standpunt over schepping'

Sat, 3 Jan 2009 21:02:00 +0000

zaterdag 3 januari 2009 om 22:02

Prof. dr. Gijsbert van den Brink roept op tot nuance in het denken over de schepping. Het zou goed zijn als christenen elkaar niet langer vastpinnen op standpunten over creationisme of theïstisch evolutionisme. Die kwestie behoort tot het veld van vrije meningsvorming waar iedere christen zijn weg in mag zoeken. Laten we ophouden elkaar op die punten te verketteren. U kunt de twee delen van deze uitzending beluisteren via de button 'audio', rechts op de pagina. De bovenste button geeft het eerste deel.

Ruimte

Van den Brink wijst erop dat de kerk zich nooit op concilies of in dogma’s heeft uitgesproken over de vraag hóe de schepping zich heeft voltrokken. ‘Het zou goed zijn als we elkaar de ruimte lieten om hetzij creationist, hetzij theistisch evolutionist te zijn.’ Bij het lezen van de eerste hoofdstukken van de Bijbel gaat het Van den Brink vooral om de verhouding van de mens tot God. ‘Die komt in het geding als ik de schepping of de zondeval ontken; dat zijn de punten waar het kerkelijk en theologisch gezien om draait. Maar daar buiten is heel wat interpretatie en argumentatie mogelijk, waar de druk wat mij betreft van af zou moeten.’

Creationisme jong

Degenen die het creationisme als toetssteen voor orthodoxie beschouwen, houdt Van den Brink voor ‘dat dat kerkelijk en dogmatisch nooit zo is geweest. Het creationisme is een betrekkelijk jong fenomeen, dat pas opkwam na Darwin.’

Het creationisme is eind jaren zeventig van de vorige eeuw in Nederland geïntroduceerd door Evangelische Hogeschool en de Evangelische Omroep. ‘Het gaat niet aan om de EH en de EO te verwijten dat zij indertijd over het creationisme begonnen, zegt Gijsbert van den Brink. ‘Zij zouden dat initiatief nooit hebben kunnen ontplooien, als er binnen de kerken geen draagvlak voor was. Er was een voedingsbodem voor, mede door de discussies rond ‘Assen ‘26’ (de synode-uitspraak binnen de Gereformeerde Kerken over de vraag of de slang in het paradijs ‘zintuiglijk waarneembaar’ had gesproken, red.), of bijvoorbeeld het boek van de christelijk gereformeerde hoogleraar Oosterhoff ‘Hoe lezen wij Genesis 2 en 3?’’

Ander perspectief

Zo snel als het creationisme op de kaart was gezet, zo snel verslapte ook de aandacht weer voor het thema, blijkt uit het radioprogramma. Een jaar na de serie ‘Adam of Aap’ in 1977 kwam Knevel bij de EO werken en toen was het amper een issue meer, vertelt hij. Pas in de jaren negentig krijgt de discussie over de relatie geloof-wetenschap een nieuwe impuls door de boeken van de Delftse wetenschapper Arie van de Beukel. Het debat laait daarna weer op als de Intelligent-Design-beweging in Nederland opkomt, en Andries Knevel bekent daar aanhanger van te zijn. Een van de vroegere boegbeelden van de beweging in ons land, prof.
dr. Cees Dekker, beschouwt zichzelf inmiddels als theïstisch evolutionist.

Onlangs zei Willem Smouter voor de EO-microfoon dat de EO christenen ‘op een dwaalspoor’ heeft gebracht door ‘te veel te leunen op pseudo-natuurwetenschap die nu bij de prullaria verkocht wordt’. Van den Brink tekent daarbij aan ‘dat het wel goed is geweest dat het gesloten wereldbeeld, dat dominant was in de jaren ’70 door een beweging als het creationisme is doorbroken. ‘Dat heeft iets verfrissends. Doorgewinterde wetenschappers moeten ruimte houden voor een heel ander perspectief dan datgene waarin ze gewend zijn te denken. Alleen: het gaat om wetenschap en die standpunten moet je niet als gelovigen aan elkaar willen opleggen.’

Darwinjaar

Dat betoogt theoloog dr. Gijsbert van den Brink, hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond aan de universiteit Leiden, zaterdag 3 januari, aan het begin van het Darwinjaar, in een EO-radioprogramma waarin aan de hand van opnamen uit het radio-archief wordt teruggeblikt op de discussies rond creationisme, evolutionisme en Intelligent Design. Het thema-uur wordt uitgezonden in plaats van de programma’s Deze Week en Kerk in beweging.

6 reacties

Prof. dr. Jan Jongeneel (2)

Sat, 27 Dec 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 27 december 2008 om 22:00

In Kerk in beweging het tweede deel van het gesprek met prof. dr. Jan Jongeneel, emeritus-hoogleraar missiologie, die eind deze maand 70 jaar wordt. De 'dorpsjongen uit Kockenge' ontwikkelde zich tot een gerenommeerd wetenschapper, met een record aantal promovendi. In het gesprek valt het accent op de betekenis van interculturele ervaringen voor de theologie, over het missionair elan van de Nederlandse kerken en over de houding van christenen ten opzichte van de islam.

Prof. dr. J.A.B Jongeneel (1)

Sat, 20 Dec 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 20 december 2008 om 22:00

In Kerk in beweging een tweedelig gesprek met prof. dr. Jan Jongeneel, emeritus-hoogleraar missiologie, die eind deze maand 70 jaar wordt. De 'dorpsjongen uit Kockenge' ontwikkelde zich tot een gerenommeerd wetenschapper, met een record aantal promovendi. In het gesprek valt het accent op de betekenis van interculturele ervaringen voor de theologie, over het missionair elan van de Nederlandse kerken en over de houding van christenen ten opzichte van de islam. Deel I van de uitzending kunt u beluisteren via de button hieronder, deel II via de link rechts.

100 jaar Van Ruler

Sat, 13 Dec 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 13 december 2008 om 22:00

Op woensdag 10 december 2008 was het precies 100 jaar geleden dat Arnold Albert van Ruler werd geboren. Van Ruler was een invloedrijk theoloog in de Nederlandse Hervormde Kerk, hoogleraar te Utrecht van 1947-1970. Hij wist het naoorlogse optimisme in kerk en cultuur te verbinden met de orthodox-gereformeerde theologie. In Kerk in beweging een impressie van het herdenkingscongres aan de VU. Aan het woord komen o.a. prof. dr. W.J. op 't Hof (over Van Ruler en de ultra-orthodoxie), prof. dr. W.J. van Asselt (over Van Ruler en de gereformeerde scholastiek) en dr. D. van Keulen over Van Ruler en de vreugde. De overige lezingen waaronder die van Jurgen Moltmann zijn integraal opgenomen en hier te beluisteren.

Santiago de Compostella

Sat, 6 Dec 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 6 december 2008 om 22:00

Te voet of op de fiets. Jaarlijks trekken duizenden pelgrims naar het Spaanse bedevaartsoord Santiago de Compostella. Niet alleen rooms-katholieken gaan op bedevaart, ook protestanten ontdekken de zegeningen van het pelgrimeren. Zoals bijvoorbeeld Gerlof Katuin en Janneke Schievink: lid van een Chr. Ger. Kerk en een PKN-gemeente. Een paar jaar geleden liepen ze van Parijs naar Santiago. Om er eens achter te komen wát pelgrimeren nu eigenlijk is, liep verslaggever Esther van Gent met de twee ervaren pelgrims mee. De tocht gaat over het Jacobspad in Groningen en de reportage begint in Thesinge, een klein dorpje net boven de stad Groningen. Meer informatie over pelgrimeren vindt u op www.jacobspad.nl of www.santiago.nl

Is Shakespeare ook onder de profeten?

Sat, 29 Nov 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 29 november 2008 om 22:00

Is Shakespeare ook onder de profeten? Ja, betoogt dr. Arjan Plaisier, scriba van de PKN, in zijn deze week verschenen boek. In 'Kerk in beweging' een verslag van de boekpresentatie, met aandacht voor de vraag naar de relatie tussen theologie en literatuur.

Op de foto van links naar rechts:
Arjan Plaisier, Nico den Bok, Tjerk de Reus, Henk Woldring

1 reacties

Gesprek over 'leer van de laatste dingen'

Sat, 22 Nov 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 22 november 2008 om 22:00

Met enige regelmaat laait de discussie op over 'de eeuwige straf'. In 1993 schreef de theoloog Jan Bonda het geruchtmakende boek 'Het ene doel van God', waarin hij zijn opvattingen over alverzoening uiteenzette. Uit verscheidene onderzoeken (o.a. EO 1997, CV/Koers 2004) blijkt dat onder orthodox-protestanten de opvattingen over de hel aan verandering onderhevig zijn. Recent is er in deze krant over het thema veel geschreven naar aanleiding van een lezing tijdens het Xnoizz Flevo Festival. Theoloog Henk de Jong, emeritus-predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk in Zeist, heeft zich als kritische meelezer van het manuscript van Bonda uitvoerig beziggehouden met dit onderwerp. In Kerk in beweging een gesprek.

Prekenwedstrijd

Sat, 15 Nov 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 15 november 2008 om 22:00

Uit een onderzoek onder gereformeerde studenten (lees: leden van studentenverenigingen VGS en CSFR) bleek dat 70 procent van hen te kampen heeft met geloofstwijfel. Veertig procent gaf aan dat zij in preken weinig antwoord krijgen op die twijfel. Die constatering was voor de organisatie Sensor in samenwerking met het Nederlands Dagblad onder studenten een preekwedstrijd uit te schrijven, niet toevallig over het thema 'Twijfel'. Donderdag was de finale, waarbij drie genomineerden hun preek voordroegen. Almatine Leene won de wedstrijd met haar preek over Gideon. In Kerk in beweging een verslag. Lees hier het juryrapport. Beluister de integrale preken via 'De preken van de preekwedstrijd'. De reportage van Koos van Noppen kunt u beluisteren via de button 'Audio'. JURYRAPPORT ND/Sensor preekwedstrijd, 13 november 2008 De jury heeft gemerkt dat het thema leeft onder studenten. Maar liefst achttien ‘lekepreken’ werden ingediend ter beoordeling. De jury heeft deze beoordeeld op basis van de uitgeschreven scripts. De mondelinge presentatie van de preek heeft dus geen invloed gehad op het eindoordeel van de jury. Omdat een preek pas af is als hij mondeling is gehouden, relativeert dit ook de uitslag van de wedstrijd. De preken die de jury uiteindelijk heeft geselecteerd lagen dicht bij elkaar en de mondelinge presentatie had wellicht de uitslag nog kunnen beïnvloeden. Het tijdschema in verband met de publicatie van de winnende preek in het Nederlands Dagblad van vrijdag 14 november maakte het echter niet mogelijk om de mondelinge presentatie van de donderdagavond ervóór mee te wegen in de beoordeling. Bij de selectie van de drie ‘winnende’ scripts heeft de jury gelet op de volgende criteria: 1. Behandelt de preek het thema ‘twijfel’ op een manier, zoals je die tegenkomt in de wereld waarin veel studenten leven? Te denken valt aan de rol van de wetenschap in onze wereldervaring en de feitelijke situatie van levensbeschouwelijk pluralisme die vragen en twijfels oproept. 2. Verbindt de preek één of meer bijbelteksten op een overtuigende manier met het thema ‘twijfel’? 3. Is de preek gevoelig voor de leefwereld van studenten? 4. Is de preek niet te exclusief gericht op een christelijke of gereformeerde wereld, maar is hij toegankelijk voor een breder publiek? 5. Is de preek verrassend en origineel en spoort hij aan om de Bijbel nog eens opnieuw te gaan lezen? Na zorgvuldige bestudering van de ingezonden manuscripten constateert de jury dat er veel verschillen zijn tussen de preken en dat ook de kwaliteit van het gebodene nogal uiteenloopt. Dat laatste werd veroorzaakt door de volgende factoren: 1. Sommige preken waren boeiend en origineel, maar gingen te weinig over ‘twijfel’ om in aanmerking te komen voor selectie. 2. Het thema ‘twijfel’ is door velen opgevat als ‘geloofstwijfel’ in de sfeer van de toe-eigening van het geloof. Hoe belangrijk ook, volgens de jury is dat een te smalle opvatting van de verschillende vormen van twijfel waarmee studenten worden geconfronteerd. 3. Veel preken bieden als ‘oplossing’ voor twijfel een (vernieuwde) verzekering van de liefde van God. Ook dit is belangrijk, maar het is sterk de vraag of zo’n verzekering zonder meer de twijfelaar helpt. Het gevaar bestaat dat te snel over de echte vragen wordt heengestapt, met een oproep om je opnieuw toe te vertrouwen aan Gods liefde. 4. Sommige preken waren nogal moralistisch. Zij deden een sterk appèl op de wil en spoorden mensen aan hun zonden te belijden en hun twijfels te overwinnen door te vertrouwen op God. Het lijkt de jury nu juist een kenmerk van gereformeerde preken dat benadrukt wordt dat God ons draagt en dat ons geloof rust in zijn genade en niet in onze wilskracht of zekerheid. 5. Bij veel preken was het moeilijk te bepalen wat precies de relatie was tussen de bijbeltekst en het thema. De jury kreeg nogal eens de indruk dat eerst het eigen standpunt was bepaald en dat daarbij vervolgens een tekst was gezocht. Dit zorgde ervoor dat de conclusies op zichzelf misschien wel waar konden zijn, maar niet voortkwamen uit de tekst en daardoor aan geloofwaardigheid inboetten. 6. Er waren nauwelijks preken te vinden, waaruit existentiële betrokkenheid bij het onderwerp bleek van de spreker zelf. De ‘predikers’ houden doorgaans zichzelf zorgvuldig uit beeld en daardoor krijgen veel preken een sfeer van ‘talking down’: vaderlijk of moederlijk advies, in plaats van naast iemand staan als mens die ook zelf twijfels kent. De jury heeft uiteindelijk drie preken geselecteerd om voor te laten dragen (nummers 11, 12 en 16). Deze preken blonken uit door betrokkenheid op het thema, een overtuigende relatie met de bijbeltekst en een interessante lijn. Van deze drie preken roept de jury, op basis van het manuscript, preek 11 als winnaar uit van de ND / Sensor preekwedstrijd. Deze preek legt een goede en meestal overtuigende verbinding tussen het gekozen bijbelgedeelte en het thema ‘twijfel’. Er wordt een boeiende verbinding gelegd tussen de situatie van Israël in de tijd van de Rechters en onze situatie. Het naar voren schuiven van de aarzelende gelovige Gideon in zijn spannende levenssituatie nodigt de hoorder uit zich met deze bijbelfiguur te identificeren. Verschillende vormen van twijfel worden behandeld op een manier die existentieel aanspreekt. Zo benadrukt de preek dat twijfel ook kan voorkomen wanneer ons leven goed gaat. Theologisch is er evenwicht, omdat benadrukt wordt dat het initiatief in de relatie tussen God en mens van God uitgaat. Ook heeft de preek aandacht voor de vruchtbare aspecten van twijfel.

4 reacties

De kerken en de Eerste Wereldoorlog

Sat, 8 Nov 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 8 november 2008 om 22:00

Aanstaande dinsdag, 11 november, zal het 90 jaar geleden zijn dat er officieel een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog. Ondanks de neutraliteit van ons land, voelden de kerken zich geroepen tot een ‘getuigenis tegen de oorlog’. In Kerk in beweging een gesprek met Enne Koops, die een doctoraal scriptie schreef over de gereformeerde prediking uit de periode 1911-1918.

Angstkreet

‘Zou het niet heerlijk zijn als er luide een angstkreet opging uit het onthutste geweten der christenen van alle landen, om die te brengen tot het oor van volken en vorsten?’ schreef de kerkenraad van de hervormde kerk uit Hoorn aan de synode. Is het niet tijd, nú tijd, dat het licht van de godsdienst wordt geworpen op al die dingen die oorlogen plegen te veroorzaken en dat de kerken luide doen horen de eis van het christendom, dat ook volkeren als broeders samenwonen?’ Ze stelden voor om een bijeenkomst te beleggen, waarin alle ‘godsdienstige mensen van Nederland en elders’ uiting konden geven aan hun gevoelens over de oorlog.
Al een paar jaar eerder was in kerkelijke kring gepoogd om een internationaal protestants congres te beleggen, om te zoeken naar middelen en wegen om de vrede te bevorderen. Dat congres had dan moeten plaatsvinden rond de opening van het Vredespaleis in Den Haag, in 1913, maar het plan was gestrand.
Behalve de verzoeken van kerkenraden, kreeg de synode ook oproepen van individuele kerkleden, onder wie van een predikant die voor de kerk een taak zag weggelegd om actief te werken aan de vrede, samen met alle kerkgenootschappen en godsdienstige verenigingen van enige betekenis. Daarbij zag hij een leidende rol weggelegd voor de paus, want ‘als protestanten ernstig iets in de richting van de wereldvrede willen, dan zullen zij de aloude moederkerk die eer niet moeten misgunnen.’

Schuchtere stem

De hervormde synode wijdde een uitvoerige bespreking aan de verzoeken. De kerk was doordrongen van haar roeping, maar overschatte ze zichzelf nu niet? Wat was wijsheid? Aanvankelijk dacht men dat de oorlog in een paar maanden zou worden beslist. Kon niet beter worden gewacht tot de kanonnen zouden zwijgen? Nee, zeiden sommige afgevaardigden, na de oorlog zal het wemelen van vredesinitiatieven; wie slaat er dan nog acht op de ‘schuchtere stem der kerk’? Bovendien: De sociaal-democraten namen wel krachtig stelling tegen de oorlog, maar waar bleef de kerk?
Een internationaal vredesinitiatief zal op praktische bezwaren stuiten, wierp men tegen. Hoe kan men correspondentie voeren met personen in oorlogvoerende landen? En zie eens hoe sommige medechristenen elders in Europa zich uitlaten over de strijd: ‘Hoe wordt deze oorlog als noodzakelijk, lofwaardig, Gode welbehaaglijk aanvaard, verheerlijkt, tot een voorwerp van dagelijks gebed gemaakt.’ Veel concreets leverde bespreking niet op. De synode zou contact leggen met een Zwitsers comité dat te zijner tijd, zo mogelijk, een congres zou beleggen.

Uniek

Het zou nog zeker een paar jaar duren eer er iets van het – in hervormde kring - gewenste ‘éénparig geluid’ tegen de oorlog werd gehoord. Op 9 oktober 1917 werd op alle kansels in Nederland een ‘gezamenlijk getuigenis tegen de oorlog’ voorgelezen. Het document (zie kader) veel uitgebreider dan de verklaring van de gereformeerden, was zeker gezien de toenmalige verhoudingen een fraai staaltje van samenwerking tussen onder anderen, hervormden, gereformeerden, doopsgezinden, lutheranen, christelijk-gereformeerden, baptisten en vrij-evangelischen.
‘Het was, onder druk van de omstandigheden, een uniek project’, aldus Harinck. ‘Ondanks de theologische verschillen, wisten ze elkaar te vinden. Samen waren ze ervan doordrongen dat er behoefte was aan een moreel kompas in de samenleving.’ Tot de kring opstellers van het getuigenis behoorden Hendrik Colijn, de latere premier en VU-hoogleraar Herman Bavinck. In de tekst is de hand van Bavinck duidelijk zichtbaar. In ‘Het probleem van de oorlog’ (1915) had hij dezelfde thema’s aangesneden. Zo was hij er van overtuigd dat de oorlog grote schade zou toebrengen aan de zending. De Wereldzendingsconferentie in Edinburgh (1910) had een hoopgevende saamhorigheid te zien gegeven. ‘Vele velden in de heidenwereld schenen ook wit, om te oogsten. Zelfs de cultuurlanden van Japan, China en Indië schenen een grote en krachtige deur voor de verkondigers van het Evangelie te openen; indien de gunstige gelegenheden thans niet aangegrepen werden, zou later de schade nooit meer in te halen zijn.’ Welke indruk moest de oorlog maken op ‘volken die wij door het evangelie zoeken te kerstenen en te beschaven’?
De oproep van de gezamenlijke kerken werd aangeboden aan de ministerraad en in acht talen vertaald verzonden naar alle westerse landen. Het document riep niet louter instemming op. Vooral uit Duitsland kwamen pittige reacties, nota bene van geestelijken. ‘De oorlog is ons opgedrongen en ’t gaat niet aan te zeggen dat beide partijen gelijke schuld hebben.’ Een hoge geestelijke schreef cynisch: ‘Men kan slechts wensen dat uw indrukwekkende woorden in Engeland en Frankrijk gehoord worden.’ Een ander antwoordde: ‘Vrede is pas mogelijk als Engeland gebroken terneerligt.’
Harinck: ‘Vrijwel alle Duitse protestanten in die dagen waren nationalist; luthers bovendien, dus velen hadden moeite met kritiek op de overheid. Tegen die achtergrond verbaast het niet dat ze het Nederlandse ‘getuigenis tegen de oorlog’ als een dolkstoot in de rug ervoeren.’

Veel lijkt het getuigenis niet te hebben uitgewerkt. ‘In de meeste kerkgeschiedenissen komt het niet voor’, zegt Harinck. ‘Een vervolg bleef uit.’ Maar het was tenminste iets: een gezamenlijk signaal van kerken uit een neutraal land. Dr. Cremer, lid van de hervormde synode, die zich zeer had ingespannen voor de vredesaangelegenheden, verachtte de dag van de kleine dingen niet, toen hij zei dat de samenwerking van alle kerkgenootschappen ‘één der grote dingen, die bereikt is’.

Koos van Noppen

Vlakke verklaring

In oktober 1914, dezelfde maand waarin de hervormde synoden tamelijk besluiteloos delibereerden over de oorlog, kwam synode van de Gereformeerde Kerken wél met een verklaring, waarin uiting werd gegeven aan de verontrusting. De opstellers van de korte tekst hielden zich verre van een oordeel over de motieven van regeringen om aan de oorlog deel te nemen. Ze constateerden, geheel in lijn met veel preken in die tijd, dat ‘in deze schrikkelijke krijg met al de ellende, daaraan verbonden, te zien is een oordeel Gods over het verlaten van zijn heilige wil.’ Voor het behoud van de volken is er geen andere weg dan de terugkeer naar het evangelie, aldus de verklaring, die besloot met een oproep aan alle kerken, ‘om gezamenlijk en krachtiger dan tot dusverre te pleiten voor het herstel en het behoud van de vrede, in de weg van het recht.’
Een tamelijk vlakke verklaring, vindt George Harinck, hoogleraar protestantse geschiedenis aan de VU, maar de synode kwamen in elk tegemoet aan de vele verzoeken om een richtinggevend woord te spreken. ‘Dat er aan het begin van de oorlog driftig op de deur van de synodes werd geklopt, is wel te verklaren’, zegt hij. ‘Nederland was tot ver in de 19e eeuw een christelijke natie. Zonder bezwaar sprak men over ‘heel de kerk, heel het volk’. Maar de samenleving veranderde. Abraham Kuyper dacht nog met een kleine kerk van overtuigde mensen en een hele rits christelijke organisaties het ongeloof te kunnen keren, maar in 1910 was al duidelijk dat die strijd niet gewonnen kon worden; op z’n best zou er een patstelling ontstaan. De vraag was: Wie gaat de christelijke cultuur redden? Dat waren niét de christelijke organisaties, die zich allemaal richtten op een deelaspect van de samenleving. Men verwachtte veel van de kerk. Zij was de enige die een overkoepelend geluid kon laten horen. Uit de verslagen blijkt dat de synodes zich ongemakkelijk voelden met die nieuwe rol. Moest de kerk wel uitspraken doen over ontwikkelingen in de samenleving?’

'Grote oorlog'

‘Wij konden er niet bij dat het werkelijkheid was. Velen hadden het gevoel, dat nu het einde gekomen was, dat, zoals men het uitdrukte, de wereld vergaan zou. De mensen, die ge op straat tegenkwaamt, keken allen even somber.’ De passage uit de mémoires van een gereformeerd predikant illustreert de schok die de uitbraak van de ‘grote oorlog’ teweegbracht. Nederland bleef weliswaar buiten het krijgsgewoel, maar de impact op de bevolking was groot. De ongekende strijd, die met gebruikmaking van modern wapentuig een heel werelddeel in vuur en vlam zette, ging ieder voorstellingsvermogen te boven. Zou deze massaslachting niet het einde betekenen van de Europese beschaving?
De radeloze angst die zich van de bevolking meester maakte, dreef de mensen naar de kerk, waar predikanten de tekenen des tjids trachten te verstaan. ‘De tijden zijn donker geworden en dreigen nog donkerder te worden’, zei – de latere christelijk-gereformeerde prof. – G. Wisse. ‘In één enkele week het ‘Europa van de vrede’ gebracht aan de afgrond van het verderf. Duizenden, en honderdduizenden mensen gestort in ellende.’
Er ontwikkelde zich in die tijd zelfs een nieuw genre, de oorlogspreek, waarin de toehoorders werden opgeroepen om de hand diep in eigen boezem te steken. De opvatting dat de oorlog een straf van God was op de zonden van Europa, Nederland en de christelijke kerken, was algemeen gangbaar, schrijft de historicus Enne Koops. ‘Wie het feit dat God met zijn straffen kwam niet erkende, moest wel stekeblind zijn. Om de haverklap werden in de preken termen gebezigd als ‘de slaande hand Gods, ‘de donder van zijn stem’, en ‘goddelijke oordelen’,
In de verwarrende tijd richtten veel hervormde en gereformeerde kerkenraden brieven aan de synodes, met het verzoek om de gevoelens van verlegenheid en machteloosheid te doorbreken. Aan oproepen om bidstonden te beleggen werd massaal gehoor gegeven, maar, hoe belangrijk ook, daarmee kon de kerk zich volgens de kerkenraden niet van haar roeping afmaken.

Kerk in beweging

Sat, 1 Nov 2008 21:00:00 +0000

zaterdag 1 november 2008 om 22:00

Kerk in beweging. Een programma over kerk, theologie en cultuur. Presentatie: Koos van Noppen www.eo.nl/kerkinbeweging

H. de Leede en M-J. Paul over demonen

Sat, 25 Oct 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 25 oktober 2008 om 22:00

‘Als je allerlei menselijke angsten en frustraties projecteert op demonen en machten, maak je mensen dan niet weerloos?’ ‘Nee, ik wil juist weerbaar maken. Mensen die in de macht van boze geesten zijn geweest zeggen: De meeste christenen hebben geen idee welke strijd er aan de gang is.’ Twee protestantse theologen in debat over bevrijdingspastoraat: Dr. Bert de Leede, rector van het theologisch seminarium van de Protestantse Universiteit op ‘Hydepark’ (PKN) en prof. dr. Mart-Jan Paul, deeltijd hoogleraar in Heverlee en verbonden aan de Christelijke Hogeschool Ede. De Leede was het gesprek begonnen met een artikel in het meest recente nummer van Wapenveld. Het tijdschrift dat ooit de term ‘evangelikaalslag’ muntte, is nu wel doordrongen van het feit dat de evangelische spiritualiteit en de charismatische vernieuwing zaken op de agenda van kerk en theologie zetten die diepgaande bezinning vergen. De zogeheten ‘streeptheologie’, de gedachte dat de bijzondere gaven van de Geest beperkt zijn tot de eerste eeuwen, is een historische vergissing, daar zijn de heren het snel over eens. Maar dan beginnen de vragen. Wat noem je demonische binding? Is het een wijdverbreid fenomeen of veeleer een incident? En hoe duid je het in bijbels perspectief? Als de nieuwtestamentische gegevens over demonenuitdrijvingen zomaar worden verbonden met middeleeuwse hekserij en modern heidendom, ‘dan nemen we de bocht te kort en kunnen we de macht over het stuur wel eens verliezen’, had De Leede geschreven. Niettemin, betoogt Paul in het begin van het gesprek, is dat ‘moderne heidendom’ het nieuwe front van de kerk. De reformatorische traditie is daar niet op ingespeeld.’ Om in die lacune te voorzien schreef hij een aantal boeken, onder andere ‘Geestelijke strijd’, een bundel opstellen met CHE-collega’s over demonie en bevrijding in christelijk perspectief. De Leede: ‘Wat bedoel je met ‘heidendom’? Is dat niet vooral een mengelmoesje moderne religiositeit, een allegaartje van wereldbeelden? Mensen kunnen heel rationeel zijn in het dagelijks werk en tegelijk privé in de weer zijn met bovennatuurlijke verschijnselen. De beoordeling van dit alles vraagt een bijbels-zakelijke distantie. Voor je het weet projecteren mensen hun angsten en frustraties op demonen en machten.’ Paul: ‘Geheel mee eens. Op het terrein van bevrijdingspastoraat zitten wij in de zeer voorzichtige hoek. Dat neemt niet weg dat het de moeite waard is om deze zaken aan de orde te stellen.’ Paul doet dat ook omdat hij naar eigen zeggen ‘vrijwel dagelijks te maken krijgt met mensen die occult belast zijn’. De Leede: ‘Ik heb er een aantal ervaringen mee, maar minder dan jij.’ Paul: ‘Ik heb mensen gesproken die in het satanisme gezeten hebben, zij zeggen tegen me dat de meeste christenen niet door hebben wat er allemaal gaande is.’ Is het wereldbeeld met demonen, dat van het Oude naar het Nieuwe Testament al een hele verschuiving te zien geeft, niet een randverschijnsel in de Schrift?, vraagt De Leede. Is het niet al te ongecompliceerd als je dat verbindt met 21e-eeuwse westerlingen en hun bric-à-brac? Paul voert John L. Nevius ten tonele, een zendeling die in de 19e eeuw naar China trok. Hij ging er vanuit dat de verhalen over demonenuitdrijving in het Nieuwe Testament tot een primitief wereldbeeld behoorden. Totdat hij ontdekte dat de mensen die christen werden, demonenuitdrijving in praktijk brachten. ‘Het bleek in China een reële werkelijkheid, op tal van punten vergelijkbaar met de wereld van het Nieuwe Testament. Dat is interessant in verband met de geschiedenis van de exegese. In de kerkgeschiedenis is vaak een andere bril opgezet. In de reformatorische traditie is vaak gezegd: het zijn randverschijnselen in de openbaring. Maar het is veel centraler dan vaak werd gedacht. In het NT wordt Satan erkend als ‘overste dezer wereld’, al heeft Christus hem onttroond.’ Over de satan gesproken, De Leede schreef dat Paul een veel te grote zelfstandigheid toekent aan de duivel en diens macht, zodat hij trekken krijgt van een ‘persoonlijke, haast lokaliseerbare macht’. De Leede: ‘Je hanteert sterk de oorlogsmetafoor. Boven de zichtbare geschiedenis speelt zich in jouw visie een onzichtbare geschiedenis af – een strijd tussen goed en kwaad. Dat is volgens mij de bijbelse gegevens overspannen.’ Paul: ‘In het NT wordt niet gezegd: de machten bestaan niet, maar ze worden bestreden. De strijdmetafoor gebruik ik graag, in een soms gezapige kerkelijke wereld waarin christenen denken dat ze ‘er zijn’ zodra ze wedergeboren zijn. Besef je wel dat je leeft in bezet gebied? Dat zeg ik niet om bang te maken, maar om wakker te schudden.’ Het expliciet ingaan op deze bijbelse gegevens biedt juist tegenwicht tegen het magisch denken. Ook kerkmensen experimenteren met magie. Als je dat niet benoemt, gaat het ondergronds door.‘ De Leede: ‘Ik kom het niet zo tegen. Waar denk je dan aan?’ Paul: ‘Nee, paranormale zaken, reiki, etc. Mensen die in macht zijn geweest van boze geesten, zeggen: De meeste christenen hebben geen idee welke strijd er aan de gang is. Dat herken ik ook vanuit de Schrift, ook vanuit de Vroege Kerk. In het calvinisme zijn deze noties verwaarloosd.’ De Leede: ‘Dat laatste is geen verschilpunt tussen ons. Maar ik blijf graag dichtbij de stelling: Afgoden zijn scheppingen van de mens. De mens als afgoden-fabriek. Je kent de uitdrukking van ik meen Calvijn. Zoals Jesaja spreekt over een stuk hout; je kunt je ermee warmen als je het op het vuur gooit, je kunt er ook een beeld van maken en er voor knielen. Dan komt-ie tot leven en vult hij zich met een haast persoonlijke kracht. En let wel: dan is die zeer werkelijk en gevaarlijk. Geen misverstand.’ Paul: ‘In Romeinen 1 schrijft Paulus dat de waarheid in ongerechtigheid ten onder wordt gehouden. In 1 Kor. 10 zegt hij dat achter afgoden demonische gestalten schuilgaan. Zo is het ook door de Vroege Kerk uitgelegd. Het voorwerp is niets, maar daarmee verbonden zijn geestelijke krachten. Niet omdat wij dat erkennen; er is ook een macht van de andere kant. Als iemand toetrad tot de Vroege kerk, moest hij satan met zijn trawanten afzweren. Er moest ook exorcisme plaatsvinden, want zo iemand had satan gediend. De beelden en stukken hout stellen niet veel voor, maar de krachten eromheen zijn demonisch.’ De Leede: ‘Dat is bij het hakenkruis wel duidelijk geworden.’ Paul: ‘Maar je zegt: als wij ze ruimte geven...’ De Leede: ‘Ik bedoel ‘wij’ als samenleving, als generatie. Wij kunnen van idealen afgoden maken die zich tegen ons keren. Dat kan met ideeën, met religiositeit, met rijkdom, met verslaving aan de macht. Daarachter ligt de antichrist, dat onderstreept dat we het hier niet over kleinigheden hebben. Maar ik vind het riskant als je dat metafysisch gaat laden. Ik vrees dat je daarmee eerder demonen binnenhaalt, dan dat je ze verdrijft.’ Paul: ‘Dan is de vraag: hoe lees je de bijbel? In het NT staat overduidelijk dat we te maken hebben met persoonlijke machten die het op ons voorzien hebben. Als ik probeer onze geestelijke vijanden in het vizier te krijgen, bevorder ik ze dan? Nee, ik wil juist inzicht geven, om vervolgens aan te geven hoe we er mee om moeten gaan.’ De Leede: ‘ Wat versta je vandaag onder het afzweren van de duivel? Dan denk ik eerder aan hoe wij omgaan met de afgoden van onze tijd, welvaart en luxe. Alles wat verleidt. Paul: ‘Dat is grotendeels, om met Paulus te spreken, de oude mens, het vlees. Daar hebben we genoeg mee te strijden, maar in het NT en de Vroege Kerk komt er nog wat bij. Als iemand Zeus of Jupiter heeft gediend, moest hij bevrijd worden en met olie gezalfd om tegen de duivel en zijn ganse rijk te kunnen strijden. Dat is nog net zo actueel als toen.’ De Leede: ‘Vul dat eens concreet in: Zeus, Jupiter....over wie hebben we het dan nu, in onze context? Paul: ‘Als mensen vandaag geesten hebben opgeroepen, andere goden hebben vereerd... De Leede: ‘...mensen die bewust Jezus geen Heer hebben genoemd. Dat is dan dus een kwestie van afzweren, inderdaad, de duivel afzweren.’ Paul: ‘En van bevrijding. Natuurlijk, de wedergeboorte en de doop zijn belangrijk, maar daar komt dan de bevrijding nog bij. Daarbij denk ik niet alleen aan asielzoekers met een ander wereldbeeld dan het westerse.’ De Leede: ‘Als ik verslagen over bevrijdingspastoraat lees, vraag ik me soms af: Vond je de bocht langs de psychiater te lang? Is er echt sprake van demonen die moeten worden afgezworen? Of heb je te kampen met erfelijke belasting en zou contextueel pastoraat hier kunnen helpen?’ Paul: ‘Ik heb het over een andere categorie: Ik ken Nederlanders die met hun bloed een verbond met satan hebben gezworen. Enige tijd geleden sprak ik na een dienst in een gereformeerde bondsgemeente een vrouw van een jaar of 25, die in de hekserij heeft gezeten en ze had wel zeven lotgenoten in de gemeente, vertelde ze. Daar vraag ik ruimte voor.’ Aan het slot waren ze het toch nog eens over de constatering dat er in de opleiding van predikanten aandacht aan moet worden besteed, ‘want ze weten er veel te weinig van’, zegt Paul. De Leede: ‘Het leeft! Daarom moeten voorgangers goed kunnen onderscheiden. Paul heeft een belangrijk punt op de agenda gezet. Daarover geen verschil.’ Koos van Noppen

Draaiorgel speelt alleen psalmen en gezangen

Sat, 18 Oct 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 18 oktober 2008 om 22:00

Kerk in beweging

Sat, 11 Oct 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 11 oktober 2008 om 22:00

Kerk in beweging. Een programma over kerk, theologie en cultuur. Presentatie: Koos van Noppen www.eo.nl/kerkinbeweging

Loonstra en de kinderdoop

Sat, 4 Oct 2008 20:02:00 +0000

zaterdag 4 oktober 2008 om 22:02

'Het badwater en de kinderen' is de titel van het nieuwste boek van de christelijk-gereformeerde theoloog dr. Bert Loonstra, predikant te Emmeloord. In het boek neemt Loonstra helder stelling in de actuele discussies over de doop, doopbevestiging en doopvernieuwing, en betoont hij zich een uitgesproken voorstander van de kinderdoop. In Kerk in beweging een gesprek met Loonstra.

1 reacties

Dr. Marchal in citaten

Sat, 27 Sep 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 27 september 2008 om 22:00

Dr. G.W. (Gert) Marchal is theoloog, predikant van de protestantse gemeente te Beekbergen. In de afgelopen decennia produceerde hij een gestage stroom artikelen in de kerkelijke pers, o.a. in Centraal Weekblad en Confessioneel (het vroegere Hervormd Weekblad). Daarnaast vervulde hij tal van functies in landelijke en provinciale organen van de kerk. 27 september 2008, kreeg hij een vriendenboek aangeboden, ter gelegenheid van zijn aanstaande emeritaat. Speciaal voor Kerk in beweging deed hij een greep in zijn omvangrijke citatenverzameling, die hij in de loop van zijn studie en ambtswerk heeft opgebouwd. "Vanwege de mensen is de kerk vaak een zootje ongeregeld. Maar het is en blijft de plaats waar Christus met zondaren wil samenkomen en samenwonen", zegt hij, "Als de Here God het volhoudt met mensen, waarom zou ik dan een chagrijning gezicht trekken als mij wat tegenzit?"

Goede doelenadviseur Arend Jan Zwart

Sat, 20 Sep 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 20 september 2008 om 22:00

Kerkelijke Nederlanders geven substantieel meer aan goede doelen dan niet-kerkelijken. Maar het kan nog veel beter, zegt Arend Jan Zwart. Hij begon een adviesbureau, ‘Doelbewust geven’. Daarmee is hij de eerste financiele adviseur in christelijke kring die niet is gericht op vermeerdering van het vermogen van zijn cliënten. In Kerk in beweging een gesprek met hem, over geloof, geld en geven. Op zijn website omschrijft hij zijn missie als: ‘Meer te investeren in Gods koninkrijk door maximaal gebruik te maken van de belastingvoordelen die aan geven verbonden zijn’. Zwart: ‘Er lekt veel geld weg naar de belasting, doordat mensen onvoldoende inzicht hebben in de complexe financiele regelingen. Dat geld zie ik liever terechtkomen bij goede doelen.’ En dan vooral goede doelen in het christelijke wereldje? ‘Er gaan grote geldstromen uit christelijke kring naar algemene goede doelen, bijvoorbeeld de medische fondsen, die op zich prachtig werk doen. Ik vind het belangrijk om ook te investeren in evangelieverkondiging. Daar wil ik mensen toe stimuleren.’ Arend Jan Zwart (51), register accountant, heeft een lange staat van dienst als financieel specialist. Hij werkte lange tijd bij KPMG en de afgelopen zestien jaar was hij verantwoordelijk voor de financiën van de Evangelische Omroep. Daarnaast was hij op vrijwillige basis werkzaam als penningmeester van christelijke organisaties. Met zijn ervaring wil hij clienten adviseren hoe ze verantwoord met hun geld kunnen omgaan. Zo berekent hij hun jaarlijkse ‘geefvermogen’ en helpt hij bij het selecteren van goede doelen. Ook adviseert hij bij het opstellen van een testament of bij het terugvragen van belastinggeld. ‘Geld besteden aan christelijke doelen vind ik altijd beter dan belasting betalen. Ook al leven we gelukkig in een land waarin de overheid goede dingen doet en ik blij ben met de huidige regering. Maar mijn missie is meer te investeren in Gods koninkrijk, met name in evangelisatiewerk en diaconaat.’ Hij beseft dat hij met zijn missie een vreemde eend in de bijt is. ‘In de folders van financiele adviseurs die ik zelf in de bus krijg valt me op dat ze altijd appelleren aan je hebzucht. Gisteren kon ik nog weer een huisje in Frankrijk laten bouwen voor een kwart miljoen euro, met 13% rendement waarvan een 8% gegarandeerd. Dan denk ik: Is dat wat God van mij vraagt? Het is duidelijk dat ik mensen help aan ‘minder vermogen’. Ik ben gericht op het geestelijk rendement.’ Zijn ervaring als fondsenwerver/penningmeester komt hem goed van pas. ‘Ik ben jarenlang betrokken geweest bij de afwikkeling van testamenten. Het is triest om te zien hoeveel geld er soms naar de belasting wordt gebracht. Ik herinner me twee hoogbejaarde mensen. De een overleed en had haar vermogen nog vermaakt aan de ander; die stierf nog voordat de zaak was afgewikkeld. Dan gaat er onnodig veel geld naar de belasting.’ Zwart stimuleert zijn cliënten om bij leven giften te geven, niet pas via een testament. ‘Niet alleen omdat je er dan de vruchten van mag zien, maar ook omdat je van netto-geld bruto-geld kunt maken door het nog eens af te trekken van de belasting. Onlangs meldde een christelijke organisatie meer dan half miljoen te hebben ontvangen uit een erfenis. Die mensen hadden waarschijnlijk in de laatste tien jaar van hun leven wel een miljoen of meer kunnen weggeven en dan had de Belastingdienst er nog zo’n 30 tot 50 procent bijgelegd.’ Overigens richt Zwart zich niet louter op de Dagobert Ducks in christelijk Nederland. ‘De zeer vermogenden hebben al een accountant of persoonliik adviseur.’ Hij richt zich ook op de ‘rentmeesters’ met een spaarrekening van enkele tienduizenden euro’s’. ‘Laatst vroeg iemand me: ‘Waar zal ik mijn gift aan geven? Ik zei: ‘Waar bidt u voor? Laat uw gift daarmee gepaard gaan.’ Zijn database bevat een karrenvracht aan goede doelen. ‘Concentreer je liever op een paar organisaties, dan op hele rits’, is zijn vuistregel. ‘Verdiep je in hun activiteiten; leg hun nieuws- en gebedsbrieven op je nachtkastje.’ Kleine organisaties hebben zijn voorkeur, omdat ze vaak met vrijwilligers werken. ‘Er blijft minder aan de strijkstok hangen. En zeg nou zelf, het is toch leuker om tienduizend euro te geven aan een organisatie met een begroting van een ton, dan wanneer je gift op een grote hoop belandt?’ Meer informatie: www.doelbewustgeven.nl

Prof. dr. O.H. de Vries

Sat, 13 Sep 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 13 september 2008 om 22:00

Zaterdag 6 september nam emeritus hoogleraar dr. O.H. de Vries, baptist, afscheid als docent van het seminarium van de Unie van Baptistengemeenten. In Kerk in beweging een gesprek met De Vries.

Egin Meijering

Sat, 6 Sep 2008 20:00:00 +0000

zaterdag 6 september 2008 om 22:00

'Mijn generatie, die sinds de jaren zestig leiding heeft gegeven aan het kerkelijk leven, heeft daarin verregaand gefaald'. Deze bekentenis vloeide uit de pen van Eginhard Meijering, remonstrants theoloog, oud-lector van de Universiteit Leiden, in het deze week verschenen pamflet 'Het roer moet om!' In Kerk in beweging een gesprek met Meijering.