dinsdag 2 september 2008 om 22:57
De ellende van de Tweede Wereldoorlog is nog maar net voorbij als de Russen het oosten van Duitsland – met harde hand – verbouwen tot een communistische dictatuur. Wie niet luistert of zich verdacht gedraagt, belandt zonder pardon in een strafgevangenis. Eén van de meest angstaanjagende gevangenissen uit die tijd staat in het plaatsje Bautzen, niet ver van de grens met Tsjechië. Uitgerekend daar belanden drie jongens van amper achttien en twintig jaar oud. In Paradijs in de hel vertellen Bodo Skrobek, Siegfried Rau en Detlev Nahmmacher hun angstige verhaal over de arrestatie, nachtelijke verhoren en de door marteling verkregen ‘bekentenissen’. Alledrie krijgen 25 jaar, zogenaamd wegens spionage, deelname aan een illegale groep en een ‘anti-Sovjethetze’.
Samen met EO-documentairemaker Bert Vos gaan Skrobek en Rau terug naar de plek des onheil, waar honger en terreur aan de orde van de dag waren, maar waar ook een wonder gebeurde. Temidden van meedogenloze bewakers, hoge hekken, stervende medegevangenen en overvolle cellen krijgt de politiek correcte voorganger Pfarrer Mund toestemming een kerkkoor te beginnen. En zo kan midden in die hel een klein paradijs ontstaan, volstrekt tegen de eigen logica van het strikt atheïstische gevangenisregime in. Ook als in 1950 de Volkspolizei van de kersverse DDR de leiding over de gevangenis van de Russen overneemt, verandert dit niet.
En zo ontstaat er in Bautzen niet alleen een hecht koor van goedgeschoolde zangers, maar trekken de vaak emotionele kerkdiensten steeds meer gevangenen én bewakers! Het neemt zelfs zulke vormen aan dat de leden in een aparte geïsoleerde cel worden gestopt om verdere ‘christelijke besmetting’ te voorkomen. Maar een verbod op de diensten komt er gek genoeg niet – niet meteen. Ruim vijf jaar mag het koor geestelijke liederen, psalmen, cantates en motetten zingen in de gevangeniskerk, tot er in 1956 toch een verbod komt op de sterk evangeliserende activiteiten.
Skrobek en Rau staan dik vijftig jaar later opnieuw voor de poort voor een confrontatie met de hel van Bautzen. In de documentaire zie je hun ontroering bij het weerzien van de gevangeniskerk, maar ook hun afkeer als ze opnieuw in de oude koorcel staan. Deze plek, waar ze met vijftig man in een cel van acht bij zeven meter zaten, tekende hun leven. Hier werden ze vernederd en leden ze honger, maar vonden ze God ook.
Alle koorleden kregen later amnestie van de DDR-regering. Het gros van de groep vluchtte naar het vrije West-Duitsland, terwijl een aantal bewust achter het IJzeren Gordijn bleef wonen; zes van hen werden er zelfs predikant. In de gevangenis lukte het verklikkers niet om te infiltreren in de groep en eenmaal buiten de muren van het gevang bleef de hechte onderlinge band bestaan. De mannen van het koor, nu tachtigers, werden vrienden voor het leven. Ze ontmoeten elkaar nog ieder jaar om bij te praten, hun vriendschap te bevestigen en – hoe kan het ook anders – samen te zingen.
10 reacties
die titel slaat helemaal nergens op?? je toch geen oude mensen met zo'n verdriet toch geen intview afnemen??
zijn jullie niet goed wijs of zo??
Beste mensen, maak je toch niet zo druk om een titel. De titel geeft naar mijn mening goed weer hoe de gevangen de tijd beleefd hebben! Het was voor hen een hel op aarde maar ze mochten desondanks ook een stukje van het paradijs ervaren. Zit hier niet ontzettend veel diepgang in?
Kijk toch alstublieft eens wat verder (letterlijk!) naar de inhoud van het programma.
De Engelse taal heeft hier een treffend spreekwoord voor:
"Don't judge a book by it's cover". (Beoordeel een boek (of een omroep) niet naar aanleiding van de omslag van het boek)
Ik vroeg me al wat jaartjes af waar het (zo sluipenderwijs) met de EO naar toe gaat en nu lees ik deze titel toevallig weer, vreselijk maar waar !!!
Jullie moeten niet naar de titel van het hele programma kijken, maar naar de titel van deze aflevering: Paradijs in de hel!!
De titel van het programma bestaat al jaren...maar elke aflevering krijgt een unieke eigen titel! 't is maar waar je over valt...
Het is wonderlijk dat we hier iets te zien krijgen van de misdaden die de Russen gedaan hebben. Maar we moeten niet vergeten dat deze Duitsers slechter waren met het behandelen van Joden en andere Hollanders die in de oorlog door hun vermoord zijn. Ik geloof dat deze Duitsers beter af zijn om te denken wat zij gedaan hebben inplaats van sympathie te proberen te krijgen voor hun ervaring.
Buitengewoon indrukwekkende docu. Past naadloos in het rijtje: 'zingen in de gevangenis'. Wole Soyinka, de Nigeriaanse Nobelprijswinnaar, heeft er ook over verteld in de serie 'Van de schoonheid en de troost'. Het zingen op de ochtend van 'hanging day'.De enorme kracht die er van zingen - religieus of niet religieus uitgaat - onder dat soort helse omstandigheden. Paulus en Silas in Filippi passen ook in dat rijtje. Die vrouwen die in het Jappenkamp klassieke concerten terugzongen idem.
M'n complimenten voor deze film. Authentiek, diep ontroerend maar nergens sentimenteel. Dank!
Ja de titel van het programma kan echt niet ('t zal je maar gebeuren). Zo'n indrukkenwekkende documentaire verdient beter (voorstel voor een titel: ondanks alles toch hoop).
Mooi programma. Ik zou er wat voor geven om het koor één keer te kunnen horen zingen. Dat mensen in al deze ellende toch lichamelijk en emotioneel ertoe in staat waren met hun hele hart voor God en mensen zo te zingen. Een hemelse boodschap !
Karin, ik begrijp je reactie. Toen ik het las dacht ik ook even 'kan dat niet anders'. De uitzending heb ik nog niet gezien dus kan er niet over oordelen, maar als ik het zo snel even kon bekijken kon ik de titel wel begrijpen. Zo iets moois (als het paradijs) op zo'n vreselijke plaats (als de hel).
een goed programma, alleen jammer dat de titel zo moet zijn.
Ik dacht dat jullie van de eo waren, maar het gaat van kwaad tot erger.
natuurlijk is het erg wat die mensen meegemaakt hebben verschrikkelijk zelfs. maar de titel van dit programma had wel een beetje anders gekunt. Hopelijk leren jullie er iets van.
