Beschadigde engelen

Wim Plak is een twintiger die in een begeleid-wonenhuis zit van Philadelphia. Door het alcoholgebruik van zijn moeder in de zwangerschap heeft hij een permanente hersenbeschadiging. Wim zal waarschijnlijk nooit zelfstandig kunnen wonen. Verder is het voor hem ook moeilijk om in een ‘normaal’ bedrijf te werken. Daarom gaat hij dagelijks naar de sociale werkvoorziening. Hij heeft veel structuur en duidelijkheid nodig van mensen uit zijn omgeving.

Dat de gevolgen van alcoholgebruik zo groot kunnen zijn, is in Nederland maar zeer beperkt bekend. Al drinkt een moeder tijdens de zwangerschap maar enkele glaasjes, dan kan dit toch flinke gevolgen hebben voor de baby. Hoe meer je drinkt des te ernstiger de schade.
Naast permanente hersenbeschadiging kan alcohol bij een baby ook voor een heel aantal uiterlijke afwijkingen zorgen die zichtbaar worden naarmate het kind ouder wordt. Men schat dat er op dit moment zo'n 30.000 mensen in Nederland lijden aan het Feutale alcohol Syndroom (FAS).

Tijdens de zwangerschap brengt alcohol permanente schade toe aan de voorkant van het brein van het groeiende kind. Dit kan leiden tot leerproblemen zoals het slecht verwerken van informatie, slechte beoordeling van situaties, weinig emotionele controle en een gebrek om seksuele impulsen te controleren. Kinderen die kampen met deze problemen, lijden aan het Feutale Alcohol Effect (FAE). In Nederland zijn dat zo'n 160.000 mensen.

Sommige mensen met FAE hebben ook uiterlijke kenmerken. Zo zijn de meeste kinderen minder groot dan gemiddeld en hebben ze een kleinere hoofdomtrek. De meest voorkomende afwijkingen aan het gezicht zijn de ogen die ver uit elkaar staan, een smalle bovenlip en een omhoogstaande platte neus. Verder zie je vaak een afgeplat gezicht, zitten de oren laag en is de kin klein. Deze mensen hebben het Feutale Alcohol Syndroom (FAS).
Veel van deze uiterlijke kenmerken worden minder zichtbaar naarmate het kind ouder wordt.

„We wisten dat de moeder van Steffan dronk. Hij moest afkicken toen hij bij ons kwam wonen”, zegt pleegmoeder Martha Krijgsheld. “Hij zweette enorm, overstrekte zich voortdurend en kon bijna niet huilen. De eerste zes maanden waren erg zwaar, maar ik dacht: we moeten er doorheen, daarna wordt het beter.” Een ouder broertje, Bert, woonde al bij haar. „Hij was twee toen hij kwam en ik te horen kreeg dat hij FAS had, maar omdat verder niemand me kon uitleggen wat dat was, kon ik er niets mee.” In het begin bloeide hij enorm op, maar dat stokte na een half jaar. „Hij begon zich vreemd te gedragen, kon heel agressief worden en was steeds moeilijker te bereiken.”

„Hij gooide al zijn speelgoed in de sloot, liep depressief rond en het allermoeilijkste was dat hij zijn broertje in boosheid onder water duwde... als ik niet had ingegrepen....”, zucht Martha. “Na veel overleg hebben we besloten dat het het beste voor Bert was als hij uit huis geplaatst zou worden.” Bert woont nu in een instelling, in een omgeving met weinig prikkels, waar mensen niet te dicht bij hem komen. „Hij heeft afstand nodig.” Met Steffan gaat het veel beter. Ondanks zijn angsten en een lichte verstandelijke handicap”, aldus Martha.

Het is niet zo dat alcohol óf FAS veroorzaakt óf niks. Er is een hele reeks minder vergaande aandoeningen die nog wel degelijk samenhangen met het gebruik van alcohol. En ook een alcoholiste kan een gezond kind krijgen.
Maar soms kan ook een enkele uitspatting dramatische gevolgen hebben. De Gezondheidsraad zei in 2005 al: “Er is geen enkele veilige hoeveelheid aan te geven die je zonder risico voor de baby kunt drinken. Dus drink niets als je zwanger bent of wilt worden.”

Martha Krijgsheld heeft de verwachtingen voor haar kinderen sterk moeten bijstellen. “Sociaal, emotioneel en cognitief hebben ze een achterstand. Ze hebben veel zorg en ondersteuning nodig. “Opgroeien in een stabiel, liefdevol gezin met veel structuur en heldere regels helpt, zo blijkt uit onderzoek. Maar zelfs dat is niet altijd genoeg.”