Een ‘goed gevoel’ over het afscheid

Eigenlijk hadden de broers Noordzij er nooit heel bewust over gedacht om een uitvaartonderneming te beginnen. Maar Nieko kwam via zijn baan in het ziekenhuis te werken in het mortuarium. Vaak was hij degene die de eerste gesprekken met de nabestaanden voerde, voordat de begeleiding overgegeven werd aan een begrafenisondernemer. Achteraf kreeg hij vaak te horen dat ze die eerste nazorg erg gewaardeerd hadden, zorg die ze in het verdere proces rond de begrafenis nogal eens misten.
 
De beide broers namen de opmerkingen serieus en vroegen zich af of het niet mogelijk was om de praktische kant van een uitvaart te combineren met een stuk directe zorg. Jan vertelt: 'Voor veel uitvaartverzorgers vormt de praktische kant van zaken de hoofdmoot. Maar wij merkten aan mensen dat ze duidelijk behoefte hadden aan een stuk persoonlijke hulp in die eerste dagen. Nadat ik mijn studie theologie had afgerond, hebben we de sprong gewaagd en een dienstverlening in het leven geroepen, die uitvaartzorg en welzijnswerk combineert.'

Het materiële werk rond een begrafenis neemt bij Jan en Nieko Noordzij vaak maar een klein deel van de tijd in beslag. Er gaat veel meer energie en tijd zitten in gesprekken met de nabestaanden. 'Het is een eenmalig gebeuren, dat je nooit meer over kunt doen,' zegt Jan. 'Wij vinden het heel belangrijk dat mensen heel bewust meemaken wat er die eerste dagen gebeurt. Je wilt niet dat ze zich achteraf verwijten gaan maken dat ze bepaalde dingen nagelaten hebben.'
 
Bij een overlijden is er vaak een paniekreactie. Nabestaanden laten in de hectische situatie soms veel over aan ‘professionals’ zoals artsen, uitvaartverzorgers of een dominee. Volgens Nieko en Jan is het veel beter als de nabestaanden juist bij al die - soms ogenschijnlijk kleine - details rond een begrafenis betrokken worden. Jan: 'We proberen mensen over die eerste emotionele drempels heen te helpen die hen in de weg staan om te doen wat écht belangrijk is.'

Ieder persoon reageert anders op een overlijden en dat vraagt dan ook om een persoonlijke aanpak. Tijdens een eerste gesprek nemen Jan en Nieko rustig de tijd om de familie te leren kennen. Daarbij letten de broers erop dat zo mogelijk iedereen betrokken wordt bij de uitvaart. Ze zullen een overledene niet in de kist leggen als er nog familie onderweg is, want die mensen missen dan de eerste stap in het afscheid. Ze nemen de tijd om herinneringen op te halen en te bespreken hoe die een plek krijgen in de rouwdienst. Aan de andere kant worden ook familiespanningen en gebroken relaties niet uit het oog verloren. Soms gaan ze van tevoren met nabestaanden naar het graf, zodat die weten wat hen te wachten staat. Zo kan men in de ‘vijf dagen van rouw’ heel bewust afscheid nemen van de overledene.
 
Jan: 'Vaak begint het op de eerste dag met een stuk verdoving. Mensen zijn dan nog heel "flink". Maar een dag later komt de terugslag, als doordringt wat er gebeurd is. Vanuit die verwarring krijg je - met een goede begeleiding - een fase van wat meer berusting. Op dat moment beginnen mensen met persoonlijke dingen te komen en gaan ze zich een duidelijke voorstelling maken van het afscheid. Zo leef je rustig en weloverwogen toe naar de dag van de begrafenis. Het resultaat is dat je later vaak de reactie krijgt dat mensen met een "goed gevoel" terugkijken op de begrafenis. Zo zeggen velen dat letterlijk. Het verdriet is niet weg, maar alles is gedaan wat gedaan kon worden.'

Een uitvaartverzorger heeft in de visie van Jan en Nieko een unieke mogelijkheid om dat extra stuk nazorg te geven. Jan: 'Als je vanaf het eerste moment betrokken bent bij het overlijden, kun je echt een binding opbouwen. Je kunt samen die vijf dagen indelen en de herinnering ophalen. Dat lukt bijvoorbeeld een dominee lang niet altijd, al was het maar omdat hij gewoon niet genoeg tijd heeft om intensief met de mensen op te trekken.' Een gevolg van de intensieve zorg is dat Jan regelmatig gevraagd wordt om ook de preek tijdens de rouwdienst te houden.
 
Met hun achtergrond in de psychiatrie (Nieko) en theologie (Jan) hebben deze broers de kennis in huis om het uitvaartwerk te combineren met welzijnswerk. Maar de gemiddelde begrafenisondernemer kan niet op de stoel van een maatschappelijk werker of dominee gaan zitten. De broeders Noordzij zijn zich ervan bewust dat hun manier van werken voor de meeste uitvaartmedewerkers niet is weggelegd. 'Het moet bij je persoon passen. Het werk staat of valt met je persoonlijke inbreng. Het is iets wat op je levensweg moet komen en waar je in moet groeien.'

De meeste nabestaanden moeten voor een groot deel zelf hun weg vinden in de dagen tussen overlijden en uitvaart. Wat kun je zelf doen om die dagen van afscheid op een goede manier in te vullen? Jan: 'Je moet je voorbereiden op de dood in een situatie dat je helder denkt, dus niet op het moment dat iemand al overleden is. In Nederland schuiven we de dood over het algemeen voor ons uit. Ik zou zeggen: onderneem nu actie. Het is heel belangrijk dat je als man en vrouw, als gezin naar elkaar toe, maar ook als je alleen bent, aangeeft wat je belangrijk vindt. Bespreek het, of zorg dat er een brief klaarligt.'
Jan en Nieko zouden graag zien dat meer mensen zich geroepen zouden voelen om zich met deze specifieke manier van hulpverlening bezig te houden.
 
Direct-betrokkenen kunnen voor nabestaanden vaak al een goede hulp zijn: 'Op het moment zelf kun je veel hebben aan een predikant of iemand in de familie. Het helpt duidelijk als er mensen zijn die je belangen willen behartigen. Maar het is in de eerste plaats belangrijk dat je al voor het overlijden duidelijk bent naar elkaar toe. Het is niet een van de gemakkelijkste onderwerpen om over te praten. Bij de geboorte bereid je alles voor, terwijl we de gang van zaken rond het overlijden nogal eens aan het toeval overlaten. En dat terwijl het volgens mij naast het materiële toch ook een geestelijk-emotioneel gebeuren is.'
 
Téa en haar man verloren hun zeventienjarige zoon Stefan. Voor de begrafenis hadden zij contact met Jan Noordzij. Lees hun ervaring, via de link hiernaast, in 'Samen zoeken naar een passend afscheid van Stefan'.