Joodse feesten, riten en symbolen
Religieuze cyclus van een heel jaar
Religieuze cyclus van een heel jaar
Religieuze Joden vieren elk jaar een aantal feesten. Het Jodendom kent ook een aantal nogal uiteenlopende stromingen en vormen, zodat niet per se iedereen die feesten (op dezelfde wijze) viert. Onderstaand een beknopt overzicht.
Rosh Hashana: Joods Nieuwjaar
De term betekent letterlijk: "Het hoofd van het Jaar". Het feest werd ingesteld in Leviticus 23:24. Het vormt het Begin van de "Jamim Noraïm", de tien "Geduch-te Dagen", waarin vaak de sjofar (ramshoorn) geblazen wordt. De 1e dag van de maand Tisjri, zoals het in Joodse kring heet, is feitelijk een "Na-bijbels" feest. Het valt in het najaar, in 2004 op donderdag 16 september.
Men eet zoet voedsel. Hoogtepunt is de Tasjlik ceremonie: men gaat naar stromend water: de zee, een rivier, etc. Daar haalt men de zakken van de kleren leeg; zo worden ceremonieel “de zonden in de zee geworpen”, zoals de tekst van de profeet Micha (7, 19) luidt. Daarbij wordt God, de Heer van het heelal, gevraagd om vergeving te schenken voor wat men verkeerd gedaan heeft.
Jom Kippoer: Grote Verzoendag
Het feest werd door de God van Israël ingesteld in Leviticus 16. De Tiende Tisjri valt aan het einde van de “Geduchte Dagen”, kort na het Joodse Nieuwjaar, in 2004 op zaterdag 25 september. Het is het hoogtepunt van die cyclus, om niet te zeggen van het Joodse religieuze jaar. Er wordt dan verzoening gedaan voor het hele volk. Dan “worstelt ieder mens met zijn geweten”. Het is daarmee een heel “persoonlijk” feest. Vaak is het een etmaal van vasten.
Aan de vooravond van Grote Verzoendag kent men het gebed Kol Nidrei, waarin “ontbinding” wordt gevraagd van geloften en eden die men niet heeft gehouden.
Soekot: Loofhuttenfeest
De oorsprong van dit feest valt in de tijd na de Uittocht uit Egypte, de bevrijding uit slavernij. Het feest duurt acht dagen, van 15 tot 22 Tisjri, in 2004 30 september tot 7 oktober. In die dagen woont een Joodse gezin in een bewust vrij primitieve tijdelijke hut of onderkomen dat regen en wind moet trotseren. De oor-sprong vinden we in Gods gebod in Levi-ticus 23:34-44 en Deuteronomium 16:13.
Omdat het ook een oogstfeest is, zwaait men in de bijeenkomst in de synagoge met een “etrog”, een vruc-ht (muscus-ci-troen, drie takken: de palmtak "loe-lav", een mirtetakje, "hadas" en de tak van de beek-wilg "arava".
Simchat Tora: Vreugde der Wet
De laatste dag van het Loofhuttenfeest is Simchat Tora: Vreugde der Wet. In synagogen en woonhuizen wordt op de 23e Tisjri met blijdschap gevierd dat God zijn volk de Wet heeft gegeven. Men danst met Torarollen rond. Het feest valt in 2004 op vrijdag 8 oktober.
Chanoeka, het Feest der Lichten
Het feest stamt niet uit Bijbelse tijd, maar uit de periode van de Makkabeeën in de 2e eeuw voor Christus. De Joodse religieuze identiteit werd destijds bedreigd door oprukkend heidendom onder de Hellenistische koning Antiochus IV Epipha-nes. In de
oorlog die hierover ontstond wisten de Joodse verzetsstrijders Jeruzalem te veroveren en de Tempel te reinigen; dat gebeurde in 167 v.Chr. op de 25e Kislev. De olie die nodig was om de kandelaar van de Tempel weer te ontsteken was door de heidenen verontreinigd. Een klein kruikje, genoeg voor één dag, werd nog gevonden. Acht dagen lang brandden de lampen daarop, zodat men de tijd had om goede, zuivere olie te vervaardigen. Het heet ook wel het Feest van Tempelvernieuwing, Zie Johannes 10:22. Synagogen en woonhuizen hebben vaak "Chanoeka-ijzers" hebben twee armen meer dan de Menora, de “zevenarmige” kandelaar: dus negen tuitjes: acht plus één "dienaar".
Het “Inwijdingsfeest” wordt in 2004 gevierd van 8-15 december.
Poerimfeest: Lotenfeest
Dit is een uitermate vrolijk feest dat Israëls uitredding uit de macht van Haman; we lezen erover in het boek Esther. Het is genoemd naar het woord “pur” voor “lot” in E-sther 9 vers 24. Zoals het nu gevierd wordt, stamt het feest in feite uit na-bijbelse tijd en is nogal folkloristisch, met o.a. verkleedpartijen.
De feest duurt twee dagen: de eerste dag is een vastendag (vgl. Esther 4:15-17. Daarna volgt het meest uitbundige Joodse feest, waarin men met hamertjes op banken tikt, als in de Bijbellezing de naam van Haman weerklinkt. En waarop men elkaar onder andere tracteert op “Hamansoren”, een lekkernij. Net als op het Chanoekafeest mag men op dit feest in principe werken. De 13e en 14e Adar vallen in 2005 op 25 en 26 maart.
Pesach oftewel Pascha: Feest van de Ongezuurde Broden
Herinnering aan de Bevrijding uit Egypte. Zie Exodus 12, waar de noodzaak tot viering is gemeld voordat de Bevrijding plaatsvindt! Het feest duurt acht dagen. Het belangrijkste onderdeel is de Seder-avond, waarop men samen eet; dan staat onder andere “het bittere kruid” op tafel. Ook zijn er "matzes" (ongezuurd).
Men doet tevoren al het "gezuurde" uit huis weg. Zie dus Exodus 12:15 en Leviticus 23:5-14 en Deuteronomium 16:1-4.
De 14e van de maand Nisan zal in 2005 vallen op 24 april; het feest duurt tot 1 mei 2005.
Shavoeot: Wekenfeest of Pinksterfeest
Als de nieuwe tarwe geoogst was, werden door de Joodse boeren de "eerstelingen" van de oogst naar de Tempel in Jeruzalem gebracht. Het gaat om het materieel bestaan van mensen die op de Almachtige moeten vertrouwen. Het is dus een oogstfeest, waar in de synagoge wordt voorgelezen uit het boek Ruth, de “idylle” van de Moabitische vrouw Ruth en de Joodse man Boaz, die zich in de oogsttijd afspeelt. Het is echter ook het feest waarop de Verbondssluiting op de Berg Sinaï wordt herdacht. Op dit feest wordt de synagoge met bloemen vaak ook met planten versierd.
Tisha-be-Av: Dag van rouw om de verwoesting van de Tempel.
Deze 9e dag van de maand Av, de vastendag en dag van rouw, valt in 2004 op 27 juli.
Een paar opmerkingen
- Het Jodendom kent het Maanjaar, van 354 dagen (dat is 11 1/4 dag minder dan wij kennen). Gevolg van deze ordening is dat feesten niet op dezelfde dag vallen, maar per jaar ruim tien dagen "opschuiven". Iedere twee of drie jaar is er een extra "schrikkel-maand" om "de zaak gelijk te trekken".
- Er is in feite een "Voorjaarscyclus" die met Pesach begint, en een "Najaarscyclus" die met "Rosh Hashana" begint. Als men uitsluitend “Mozaïsche feesten “bestudeertt, kan men het beste met Pesach beginnen.
- Er waren al in Oudtestamentische tijd drie pelgrimsfeesten:
1 Pesach (Pascha)
2 Sjawoeot (Pinksteren)
3 Soekkot (Loofhuttenfeest).
Dan moesten alle mannen voor Gods aangezicht verschijnen.
- In het Oudtestamentische Israel werd "Nieuwjaar" in het voor- jaar en niet in het najaar gevierd.(Exodus 12:2; Leviticus 23:5; Numeri 28:16).
Vanwege zijn verbinding met Grote Verzoendag werd allengs "de eerste dag van de zevende maand" (zie Leviticus 23:24; Numeri 29:1) de eerste dag van het nieuwe jaar.
Het eerste grote “feest”, dat bovendien elke week terugkeert, is de Sjabbat, die vaak persoonlijk als "Koningin Sjabbat" ingeleide en uitgeleide wordt gedaan.
De Joden hebben geen heilige plaatsen zoals een Tempel, maar wel "een heiligdom in de tijd". Zie Exodus 20:8vv.;31:12vv.
Auteur: Pieter van Kampen
