‘Ons gezin was geen nazi-gezin’

Vier keer maakte hij bombardementen van de geallieerden mee. “Een verschrikkelijke tijd. Maar de Duitsers waren natuurlijk de eersten die bombardeerden: Rotterdam, Londen, Warschau. En dat kwam als een katapult terug.
Mijn zus is in Dresden geweest, waar ze lijken moest verbranden. 60.000 mensen lagen op een hoop. Dat is vreselijk, dat kun je je niet voorstellen.
Vooral het bombardement op Keulen was verschrikkelijk. Een catastrofe, de hele stad brandde. Maar dat hebben ze in Rotterdam ook meegemaakt en in Londen ook.
Weet je, je wilt leven. Als de bombardementen voorbij waren, kroop ik zo snel mogelijk de kelder uit. Ik wilde niet meer binnen in het huis zijn, in de kelder waar je voor je gevoel nooit meer uit kon. Ik wilde naar buiten. Maar daar kon je nauwelijks ademhalen door gebrek aan zuurstof.
Die luchtaanvallen waren zo onvoorstelbaar beangstigend, die angst ben ik nooit meer kwijt geraakt. Ik heb eens in Nijmegen over alle vier de bombardementen verteld, maar dat doe ik niet meer. Alsof je het nog een keer beleeft. Ik heb drie dagen niet geslapen. Eigenlijk kan ik niet begrijpen dat die angst na 60 jaar nog zo hevig naar boven komt. Kun je nagaan wat mensen in Hiroshima meegemaakt hebben. En in Nagasaki. Waarom moeten mensen elkaar dat aandoen?”
Wat hem het meest verbaasde, was dat toen de Engelsen Kleve binnenkwamen, ze zo humaan waren. “Die Engelsen hadden in Engeland natuurlijk niets beleefd van het nationaal socialisme. Zij kwamen zo vanuit Engeland via Het Kanaal naar Duitsland.”

“Ik zeg altijd: Het Duitse volk heeft geen collectieve schuld, maar wel een collectieve schaamte. Ik schaam mij dat het Duitse volk zoiets kon aanrichten. Die schaamte moet er ook bij onze klein- en achterkleinkinderen nog zijn. Maar geen schuld. Ons gezin was geen nazi-gezin; we móesten wel doen wat de nazi’s wilden, we konden niet anders. En dat is het onderscheid. Als je in zo’n systeem leeft, móet je zo leven. Wij móesten stemmen op de NSDAP, we móesten het leger in. En als je het niet deed, kwamen ze bij je aan de deur.
In 1936 moesten we stemmen, maar mijn vader wilde niet. Ze kwamen hier op de ruit kloppen om hem te halen. Zijn stem werd in het bakje van de NSDAP gedaan. Zo kreeg men honderd procent stemmen voor de NSDAP.
Mijn broer vocht in Rusland. Wie deserteerde, werd opgehangen. Als schrikbeeld. Dat was de terreur van het nationaal socialisme. Bovendien, toen de NSDAP net aan de macht was, ging het ook beter met Duitsland. Ouders kregen kinderbijslag, als je in de partij ging, kreeg je werk. Moet je je voorstellen, als je drie kinderen hebt en al jaren werkloos bent, en er wordt tegen je gezegd: ‘Als je doet wat ik zeg, krijg je werk’, dan doe je dat! Gisteren las ik nog in de krant: ‘Hitler kaufte das Volk’. En zo was het.”

Zijn ouders verzetten zich van het begin af aan tegen het Duitse regime. “Er kwamen hier mensen over de vloer met wie ze spraken over de nazi’s. Maar tegen ons kinderen werd altijd gezegd: ‘Niets zeggen, tegen niemand iets vertellen’. Mijn ouders stonden dus niet alleen.
Ik vergeet nooit dat je op de radio alleen maar over Hitler hoorde. Wij hadden eerst geen radio, maar toen we er een bemachtigd hadden, zocht mijn vader de Zwitserse zender op. Die was neutraal en zo hoorden we het verhaal van de oorlog van beide kanten.
Mijn vader werkte bij de post. Alle Jodenpost moest naar de SS. Maar soms kwamen er Joden naar hem toe die hij nog kende van voor de nazi-tijd, die vroegen of hij de post wilde meenemen. Hij stak ze dan in zijn jas en als hij alleen was, stempelde hij ze en deed ze in de zak bij de rest van de post.
Een neef van mij zat in de Partij. Zijn vader waarschuwde ons als we gevaar liepen en dan hield mijn vader zich weer een tijdje gedeisd. En als mijn ouders toch in de problemen kwamen, zei mijn vader tegen de Gestapo: ‘Ik heb vier zoons aan het front. Jullie niet’. Dat hielp.”
Een broer die in Afrika vocht, schreef een brief waarin alleen de aanhef en de groet te lezen was. De rest was zwart gemaakt, “want daarin stond hoe het aan het front tegen de Engelsen was. Die brieven werden allemaal gecontroleerd. Ik heb de brief nog liggen.
Mijn broers vochten in het Duitse leger, ja. Maar wat moesten ze dan? Mijn ouders moesten ze laten gaan, ze konden er niets tegen doen. Ze hadden een meldingsplicht en werden vervolgens met de trein naar het front vervoerd.”

Vol vuur vervolgt hij: “Ik was na de oorlog eens bij een bijeenkomst met vijfhonderd mensen. ‘Alle Duitsers waren nazi’s’ werd er gezegd. Toen ben ik opgestaan en heb ik gezegd: ‘Ik verbied het dat jullie alle Duitsers nazi’s noemen. Ik kom uit een gezin waar geen nationaal socialisten waren. Wij hebben geleden, een familielid heeft in een concentratiekamp gezeten omdat hij zijn mening niet bijstelde en jullie willen zeggen dat alle Duitsers slecht waren? Dertig tot veertig procent van de Duitsers was geen nationaal socialist, maar werd gedwongen nationaal socialist te zijn. Daar ligt het onderscheid’.
Kijk, ik zeg niet dat Duitsers geen nazi’s waren. De SS’ers schoten mensen dood die niet deden wat zij zeiden. Op mijn school stonden de onderwijzers in uniform voor de klas en voor hen was alles wat Hitler zei, goed. Maar zo was niet iedere Duitser. Anders hadden er niet zoveel Duitsers in kampen gezeten. Ik ken een vrouw uit Trier die Joden geholpen heeft via Luxemburg naar Frankrijk te vluchten. Ik ken soldaten die tot de dag van vandaag nog bij mensen in Frankrijk komen waar zij als soldaat zijn geweest.”
 
Toch zijn er nog Nederlanders die weigeren voet op Duitse bodem te zetten.
“Kijk, je kunt óns nog als nazi-generatie zien. Maar zeg van mijn kleinkinderen, die nu tien jaar zijn, alsjeblieft dat het Duitse democraten zijn. Die leven al vijftig jaar in de democratie. Een kind kan toch niets doen aan hoe zijn ouders geweest zijn? In de naam van het christendom is ook veel kwaads gedaan. Maar is dan het hele christendom niet goed?”
Hij moet niets hebben van fanatici, noch van massahysterie. “Dat is wat wij met de nazi’s meegemaakt hebben. Vandaag de dag hebben we in Duitsland 5,5 miljoen werklozen. Dat was in 1933 net zo. Daarom zie je het nazisme in met name Oost-Duitsland weer opkomen. Het interessante is dat dat communisten geweest zijn. Ik kan je hier in Kleve niemand meer aanwijzen die nog voor de nazi’s is. Maar in Oost-Duitsland wel.”
 
“Ik kom ieder jaar op 4 en 5 mei in Nijmegen. Men moet de oorlog blijven gedenken. Men moet weten dat men in 1945 bevrijd werd. En ja, er zijn steeds minder mensen die dat nog hebben meegemaakt, maar het is belangrijk dat we de jeugd meegeven wat er gebeurd is. Daarom werk ik ook als Duitse gids in het Bevrijdingsmuseum in Groesbeek. Om ook mijn eigen volk te laten zien wat er toen gebeurde.”