Hoog vliegen zonder neer te storten

Jaap Boersema (36) weet alles van hoog vliegen. Jarenlang leefde hij met grote dromen en torenhoge verwachtingen voor zijn leven, totdat hij genadeloos hard neerstortte: om al zijn ambities en wensen te laten uitkomen, had hij zich volledig over de kop gewerkt.
In zijn coachingspraktijk, middenin de weilanden bij Hattemerbroek, strekt hij zijn benen onder tafel en beschrijft hij met een milde glimlach de Jaap Boersema van een aantal jaar geleden. “Mijn ambities leken op zichzelf heel nobel. Ik werkte als docent op het ROC in Zwolle en was als stafwerker intensief betrokken bij Alpha Nederland. Dat laatste inspireerde me enorm. Ik bezocht veel buitenlandse conferenties, waar ik werd volgeladen met ‘bakken visie’. Enthousiast ging ik na zo’n bijeenkomst altijd weer aan de slag; we zouden de wereld wel eens gaan veroveren met het Evangelie! Concentratieverlies zag ik als geestelijke strijd. Dit was een zinvolle besteding van mijn leven; dit wilde God van mij. Wat ik zelf wilde en dat ik dingen deed die eigenlijk niet bij mij pasten, deed er niet toe.” Hij herinnert zich de dag dat het echt niet langer ging: “Ik kon geen voet meer voor de andere zetten en de letters op het computerscherm dansten voor mijn ogen.” Burn-out en een depressie was de diagnose. “Ik leerde ontdekken dat ik eerst maar eens onder de waterlijn moest gaan kijken. Wat waren de motieven voor mijn wensen en dromen?”

IJsberg
In een speciaal ontwikkeld ‘zingevingstraject’ gaat Boersema met zijn klanten in op de vragen die hij zichzelf ooit ook stelde. Wie ben je? Wat drijft jou? En: waarom moet je bepaalde dingen van jezelf? Als illustratie pakt Boersema het ijsbergmodel van McClelland erbij (zie kader pag. 18), dat hij voor christenen iets aangepast heeft. “Vaak baseren wij onze wensen en verlangens op datgene wat zichtbaar is voor anderen; dit is het topje van de ijsberg, dat boven de zeespiegel ligt. Deze wensen en verlangens worden beïnvloed door de omgeving. Dat kan ook een positieve omgeving zijn; in mijn geval was dat Alpha. Maar als je niet onder de waterlijn durft te kijken naar je talenten, gevoelens, overtuigingen en je werkelijke identiteit, bestaat er de kans dat je ‘geleefd’ wordt door je omgeving. Terwijl echtheid en authenticiteit essentieel zijn in je leven, je werk en in je getuige-zijn. Het gaat uiteindelijk om je anker. Helemaal op de bodem van al je wensen en verlangens moet Christus als het Fundament staan; in Hem vind je je identiteit. Als dat niet het geval is, is de rest nutteloos.” Boersema merkt dat dit voor veel klanten een bevrijdend gegeven is. “Als je het gevoel hebt dat wat jij doet niet zo groot en bijzonder is in vergelijking met anderen, kijk dan eens naar de basis. Is Christus de grond waarop je staat? Dan kun je van daaruit verder bouwen, niet vanuit de verwachtingen van anderen. In 1 Korintiërs 3: 7-14 staat dat zo mooi. Ieder bouwt op zijn eigen wijze op het fundament Jezus Christus. Of je nu bouwt met goud, edelstenen, zilver, hout of stro; van ieders werk zal blijken wat het waard is. Diegenen van wie het fundament blijft staan, díe zullen worden beloond.”

Bewijsdrang
Boersema ziet bij veel klanten dat zij een oordeel over zichzelf hebben, alsof ze het nog niet goed genoeg doen. Vaak wordt er opgekeken tegen anderen. Boersema geeft ruiterlijk toe dat hij daar zelf ook nog niet altijd vrij van is: “Als ik verhalen hoor van mensen die zending bedrijven op onbereikbare plaatsen, voel ik bij mij de bewijsdrang omhoog komen. Ik wil net zo ‘groot’ zijn als zij en moet ook naar een achterstandsbuurt in Nepal. Ik zeg hierbij niet dat je zulke gedachten niet serieus hoeft te nemen,” haast hij zich te zeggen, “maar je moet ook op zoek gaan naar de achterliggende motieven en eerlijk luisteren naar God. Tijdens mijn burn-out ben ik letterlijk met mijn voeten in de modder terechtgekomen. Nietsdoen is niets voor mij, dus ik ben een tijd gaan werken met gehandicapten op een zorgboerderij. Voor het eerst ontdekte ik dat ik meer was dan geest; ik had ook een lijf en dat behoort in balans te zijn met je geest. Gods Koninkrijk in het klein kwam tot leven; in mijn hoogverheven drang om de wereld te bereiken, was ik mijn werkelijke betrokkenheid op mensen verloren. Dat terwijl je vanuit eenvoud zoveel kunt uitdelen aan elkaar. Alleen maar een glas aangeven, was hier al een daad van liefde. Ik voelde me als Henri Nouwen, die vanuit een publieke functie ook een tijd tussen gehandicapten heeft geleefd. In al hun eenvoud waren dit zulke sterke gevende mensen, dat zij mij helder lieten zien wat ik had verleerd. Vanuit deze heilzame periode is uiteindelijk mijn eigen coachingsbedrijf ontstaan.”

Zweverig
Je dromen najagen, je wensen vervullen; vroeger hield men zich niet bezig met zulke navelstaarderij, zullen sceptici tegenwerpen.
Boersema geeft direct toe dat zulke gedachten vaak bij het begrip ‘zingevingschoaching’ opkomen. “Maar ik wil juíst dat het in dit traject gaat om de praktische kant, niet om mooie, grote, zweverige woorden. Of dit soort coaching je aantrekt, heeft ook te maken met je persoonlijkheid,” vervolgt hij. “Sommige mensen hebben een hekel aan het woord ‘dromen’; zij vinden het al heel wat als zij hun gewone wensen en visie op het leven in de realiteit kunnen inbouwen. Prima. Misschien heeft niet ieder mens een droom, maar iedereen heeft wel een wens of een visie hoe men zijn leven wil zien. De klanten die ik begeleid, zijn heel verschillend: van managers tot ict’ers en jongerenwerkers. Ik noem ze bewust geen cliënten, want je bent niet ziek als je gecoacht wordt. Als er geen probleem ervaren wordt, wil ik ook geen probleem opdringen, maar er kunnen wel enkele signalen zijn die aangeven dat er onder de waterlijn kritisch gekeken kan worden. Bijvoorbeeld als je het gevoel hebt dat je geen keuze hebt; dat je geen ‘nee’ durft of kunt zeggen tegen verzoeken en het gevoel hebt dat je bent overgeleverd aan de druk van het leven. Of als je altijd maar opkijkt tegen anderen en geen vrede met jezelf ervaart; je doet het nooit goed genoeg. Ten slotte zijn er veel personen die worstelen met zingevingsvragen (zie kader pag. 18, red.). Je kunt deze tijd niet vergelijken met vroeger. Toen kon je kiezen uit chocolade, vanille of aardbei; nu zijn er meer dan achthonderd smaken. Zonder een stevig fundament heb je meer kans jezelf te verliezen in deze complexe maatschappij vol keuzemogelijkheden.”