Visie op Facebook

Meepraten over films? Op de speciale Televisiefilm-Facebookpagina kunt u uw reactie achterlaten.

Islam en christendom

Echt gezellig is het de afgelopen 1300 jaar zelden geweest tussen christenen en moslims. Christelijke Europeanen en islamitische Arabieren hebben heel wat onheilige oorlogen met elkaar uitgevochten. En ook de afgelopen jaren stonden westerlingen en oosterlingen vaak tegenover elkaar. Is bij al die conflicten niet eigenlijk religie de bron van alle ellende? Is het multiculturele drama waar we vaak over spreken niet eigenlijk een ‘multireligieus’ drama?

Er zijn nogal wat mensen die koste wat het kost de islam buiten de discussie willen houden. Voormalig SP-leider Jan Marijnissen zei dat het islamitische fundamentalisme een reactie is op Israëls bezetting van Palestijns grondgebied en op de westerse politiek in het Midden-Oosten. Marijnissen denkt dus echt dat als Palestijnen een eigen staat hebben en de VS zich terugtrekken uit Irak, Osama Bin Laden met de witte vlag gaat zwaaien. Ook de aanslagen van 11 september zijn nogal eens geplaatst in de context van sociaal-economische en politieke problemen. Als arme en onderdrukte Arabische jongeren nu maar kansen krijgen, komt alles vanzelf goed. Zo verklaarde de burgemeester van Londen na de zelfmoordaanslagen in zijn stad in 2005, dat de aanslagen begrijpelijk waren gezien de westerse interventies in het Midden-Oosten en de onderdrukking van de Palestijnen. Ook de problemen met Marokkaans-Nederlandse jongeren in Nederland hebben volgens sommigen vooral met werkloosheid en discriminatie te maken. Als die jongens nu maar een buurthuis en een baan krijgen, komt alles goed. Kortom, in deze visie kunnen de recente conflicten overal mee te maken hebben, behalve met de islam.

Onzinnig

Het is een nogal onzinnige positie. Want als geweld en zelfmoordaanslagen de logische gevolgen van armoede en onderdrukking zijn, zou er geen Zimbabwaan meer in leven zijn. Zuidelijk Afrika heeft meer reden tot klagen over imperialisme en armoede dan het Midden-Oosten, maar er is nog geen Afrikaan geweest die zichzelf in een metro in Londen heeft opgeblazen. De daders van de zelfmoordaanslagen van 9/11 kwamen ook helemaal niet uit arme gezinnen en waren zelfs goed opgeleid. Bovendien beschouwt de islam zelfmoord uit wanhoop als een onvergefelijke zonde, waarbij je wel wat anders te wachten staat dan een paradijs met veel maagden. En ook bij de uitlatingen van Marokkaans-Nederlandse jongens over homo’s, joden, vrouwen en Nederland in het algemeen is er meer aan de hand dan een lokaal sociaal probleem. Het feit dat zij zich zo massaal en zo agressief van de Nederlandse, pluriforme samenleving afkeren, zegt iets over de gemeenschap waaruit ze komen en de overtuigingen die daar dominant zijn.

Kruistochten

Als in de discussie de islam dan toch in beeld komt, is het wat ongemakkelijk om die godsdienst als enige schuldige aan te wijzen. De islam mag dan misschien een inspiratiebron voor radicale moslims en haatzaaiende imams zijn, christenen zijn volgens sommigen ook geen lieverdjes. Met een verwijzing naar de kruistochten vermijd je in ieder geval vermeende eenzijdigheid. Religie in het algemeen is het probleem en daarom heten politici van de ChristenUnie bijvoorbeeld de “Taliban in de polder” (VVD-fractievoorzitter Mark Rutte) of “fanaten, fundamentalisten en tirannen” (hoogleraar en NRC-columnist Elsbeth Etty). En volgens de Leidse hoogleraar Afshin Ellian leidt elk monotheïsme (geloof in één God) tot godsdienstoorlogen en heeft ook het christendom ‘rivieren van bloed’ veroorzaakt. Zo zijn christendom en islam allebei bronnen van ellende.

Confrontatie

Maar of je de islam er nu helemaal buiten laat, of met het christendom op één hoop gooit, je draait in beide gevallen om de hete brij heen. In beide gevallen gaat het niet over de vraag waar het om moet gaan: kunnen moslims hun positie als minderheid in een pluriforme wereld aanvaarden? De interpretatie en toepassing van de islam is dus in het geding. Want – om een Egyptische journalist te citeren – al zijn de meeste moslims geen terroristen, de meeste terroristen zijn wel moslim. En, zoals de Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington schrijft, de islam heeft bloedige grenzen. Overal waar de islam een andere beschaving raakt, is sprake van spanning en gewelddadige confrontatie. We zullen in ons spreken over ons eigen multiculturele drama niet verder komen als we niet ook het gesprek aangaan over de invloed van de islam. Waarom is er geen enkel islamitisch land met volledige godsdienstvrijheid? Waarom scoren islamitische landen zo slecht als het om persoonlijke en politieke vrijheden gaat? Hoe ongemakkelijk ook, we zullen het erover moeten hebben, willen we ooit vreedzaam kunnen samenleven.

Lucifertje

Leidt de islam dan altijd tot geweld? Is de koran voor iedereen die erin gelooft een gewelddadig instructieboek? Gelukkig niet. Verreweg de meeste moslims willen vrede met het Westen. Maar helaas is een bepaalde interpretatie van de islam nog altijd een stimulans tot geweld en haat. Zoals ik in de roman Twee broers en een meisje met geel haar illustreer, kan werkloosheid, onvrijheid en seksuele frustratie een brandbare situatie veroorzaken. Maar het is wel een radicale islamitische theologie die als een lucifertje de boel in de fik steekt. Zónder die theologie baalt een Arabische jongen van zijn regering en van Amerika, zoals een Zimbabwaanse jongen dat doet. Maar mét die theologie vliegt hij het World Trade Center in New York binnen. Zónder zijn door de islam gestempelde cultuur is een Marokkaans-Nederlandse jongen een straatschoffie, maar mét die bagage heeft hij het vocabulaire, en vaak de stilzwijgende goedkeuring om joden, homo’s en vrouwen lastig te vallen.

Ons multicultureel drama is ook een multireligieus drama. Maar daarbij is religie – een bepaalde interpretatie van de islam dus – niet alleen een probleem, maar ook de oplossing. We zullen het over de toepassing van ons geloof moeten hebben, over de godsdienstvrijheid die we elkaar gunnen, ook in het Midden-Oosten. En het zullen moslims zelf zijn die met nieuwe antwoorden zullen komen, met een nieuwe interpretatie van de islam, zodat christenen, moslims en andere gelovigen werkelijk in vrede en vrijheid kunnen samenleven. En in die vrijheid kunnen we het als christenen hebben over Degene die werkelijke vrede geeft.

Gert-Jan Segers is directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie. Ook is hij panellid van het EO-radioprogramma ‘Deze Week’. Segers woonde en werkte van 2000 tot 2007 als zendingswerker van de GZB in Egypte.

‘Er is nog geen Afrikaan geweest die zichzelf in een metro in Londen heeft opgeblazen’