Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

"Staat Jezus op cover Charlie Hebdo?"

Ontroerende cartoon wortelt in christelijke Middeleeuwen

Gisteren kwam de nieuwe Charlie Hebdo uit. Iedereen was benieuwd naar de cover. Zou die een klap teruggeven? Zou die ‘de profeet’ afbeelden? Het werd inderdaad Mohammed, maar die huilde, hield een bordje met ‘Je suis Charlie’ vast en hij zei: ‘Alles is vergeven’. Zoiets kan alleen ontstaan in een cultuur die door het christendom is gestempeld.

Op de sociale media lijkt de cover meestal te ontroeren. Men vindt het een spannende, grootmoedige en inspirerende tekening. Men vraagt zich ook af of die figuur wel de profeet Mohammed verbeeldt en vooral: wie of wat zegt eigenlijk ‘Alles is vergeven’? En tegen wie?
 
Dat is inderdaad niet helemaal duidelijk, maar de meeste mensen lijken het te lezen alsof toch Mohammed het tegen de cartoonisten zegt. Hij vindt het verschrikkelijk wat er is gebeurd, voelt zich met hun lot verbonden (zie dat bordje) en verklaart dat hij geen meer wraak hoeft op hun kritische cartoons.
 
Ik denk dat deze cartoon zo ontroert, omdat het enkele waarden uitdrukt die in Europa heel vanzelfsprekend zijn geworden en die wortelen in de christelijke Middeleeuwen. Sterker nog, we zien hier in wezen een crucifix. Waarschijnlijk onbewust heeft de tekenaar (Luz) zich laten inspireren door beeltenissen van de stervende Jezus die hij in het katholieke Frankrijk duizenden keren moet hebben gezien. Vier elementen komen overeen tussen de cover en de crucifix:
 
1. Een profeet die wordt afgebeeld
 
In de Islam is het afbeelden van Mohammed ten strengste verboden – een van de redenen dat de terroristen de redactie van Charlie Hebdo aanvielen. In het christelijke Europa werd het afbeelden van Jezus (en uiteindelijk zelfs God) juist zeer gebruikelijk. Jezus is ‘het beeld’ van God, en als dat in de Bijbel staat, mogen kunstenaars dat ook.
 
2. Een profeet die lijdt
 
Er zijn wel enkele verhalen over Mohammed die het zwaar heeft, maar het lijden van de stichter van het christendom is het centrale symbool geworden van deze religie. Op de plek waar je een staatsieportret verwacht van een waardige koning, hangt nu een naakte, stervende man. Als dit eeuw in eeuw uit dé afbeelding is, laat dat sporen na en heeft dat invloed op je denkbeelden over bijvoorbeeld wat ware moed is.
 
3. Een profeet die solidair is
 
Christenen zien in een crucifix een God die zich volledig met hen identificeert, tot de dood toe. In het Europa van de Middeleeuwen zijn diverse idealen daarop geënt. Zo’n bordje met ‘Je suis Charlie’ kan in elke cultuur worden verzonnen, maar zoiets wordt juist in het post-christelijke Westen begrepen. Het doet denken aan de vele protestbordjes ‘Jesus can’t  breathe’ toen Eric Garner stierf onder het meermaals uitroepen van ‘I can’t breathe’.
 
4. Een profeet die vergeeft
 
In de verhalen over Mohammed vergeeft hij enkele keren, maar het wordt zelden beschouwd als een van zijn belangrijkste karaktertrekken. Lastig zijn bijvoorbeeld enkele verhalen dat hij nadrukkelijk wraak neemt. In de Bijbel vergeeft Jezus nog aan het kruis zijn vijanden.
 
Zo gezien is de nieuwste cover van Charlie Hebdo een moderne crucifix. Daar zijn er vele van, maar dit is een van de ontroerendste. 


Auteur: Reinier Sonneveld
Beeld: Ian Langsdon (ANP) 

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.