Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Veiligheidsmaatregelen? Grotere risico's!

De veiligheidsparadox doet verlangen naar een echt paradijs

Er zit een bovengrens aan onze veiligheidsmaatregelen. Teveel streven naar minder risico’s vergroot verrassend genoeg die risico’s. Dat betekent dat wij op aarde nooit zelf een paradijs kunnen stichten. Die moet van buiten komen.

Er is zoiets als de keuzeparadox: meer keuzemogelijkheden geven niet meer vrijheid, maar verlammen juist. Er is ook zoiets als de gelijkheidsparadox: juist door maatregelen tegen discriminatie ontstaat er nieuwe ongelijkheid. Het is als een waterbed: je duwt ergens, maar daardoor ontstaat er elders een bobbel...

Zo is er ook de veiligheidsparadox. Andreas Lubitz slaagde erin 149 mensen en zichzelf te vermoorden, en dat lukte hem niet ondanks maar dankzij veiligheidsmaatregelen. Na de aanslagen op de WTC in New York kwamen er in alle vliegtuigen wereldwijd nieuwe deuren die niet van buiten waren te openen. Dit om kapers buiten te houden. Maar Lubitz wist daarmee ook zijn collega buiten te houden en zo het toestel te laten neerstorten...

Waarom er een nieuwe Andreas Lubitz komt

Het wonderlijke is dat meteen na deze tragedie overal juist oproepen kwamen tot nieuwe en strengere veiligheidsmaatregelen. En die kwamen ook meteen. Vanaf nu moeten er bij veel vliegtuigmaatschappijen, inclusief de KLM, altijd twee piloten in de cockpit blijven.

Als leek kan ik echter al het risico van deze nieuwe veiligheidsmaatregel voorspellen: als een (co-)piloot naar het toilet wil, zal hij stewardess moeten waarschuwen om zijn of haar plek in te nemen. Maar daardoor is het voor oplettende kapers des te duidelijker wanneer de deur naar de cockpit opengaat, die bovendien door de complexere wisseling langer geopend blijft, zodat het voor kwaadwillenden eenvoudiger is de cockpit over te nemen...

Dit is een reëel gevaar aan deze poging om het gevaar af te wenden. En het is zelfs groter dan het ooit was vóórdat die deur werd versterkt, want als er nu een kaper bij de wisseling met de stewardess de cockpit overneemt, kan die deur daarna ook nog onmogelijk worden ingeslagen, wat vóór al deze ‘veiligheidsmaatregelen’ nog wel kon...

Waarom maatregelen tegenstrijdig werken

Er is een aantal redenen voor deze veiligheidsparadox:

* Mensen gaan zelf minder opletten. Het is bijvoorbeeld bekend dat mensen in een SUV harder en agressiever gaan rijden, waardoor ze voor andere weggebruikers gevaarlijker worden. Het netto resultaat is dat SUV-bezitters net zo veel gewond raken als mensen in minder dikke bakken. Dat geldt ook voor mensen met bijvoorbeeld een virusscanner. Je klikt alles aan, want de scanner zal de virussen er wel uitpikken...

* De ene maatregel kan de andere verdringen. Als een arts eindeloos formulieren moet invullen, is de patiënt misschien al overleden. Of er is überhaupt te weinig geld over voor een fatsoenlijke behandeling. Of we geven zoveel uit aan gezondheidszorg, dat we defensie negeren en we worden binnengevallen.

* Maatregelen kunnen ‘bijten’. Kluisdeuren kunnen achter je dichtvallen. Je kunt stikken in airbags. Kernbommen kunnen per ongeluk afgaan. Elke maatregel heeft ook zijn eigen ‘kracht’ en precies die kracht is ook weer een nieuw gevaar.

* Maatregelen veroorzaken een soort ‘wapenwedloop’. Als een SUV tegen een Eend botst, ligt die volledig in de kreukels. Andere autobezitters moeten dus ook zwaardere modellen gaan gebruiken, en zo door. Je zag dit heel typisch bij de Koude Oorlog. Amerika wilde een veiliger land en ontwikkelde enkele kernbommen, Rusland zag dat en wilde ze ook. En al snel waren het er duizenden en was de wereld vele malen onveiliger dan het ooit geweest was. Omdat ze hun land wilden beschermen, kon nu de hele aarde vergaan...

* Maatregelen maken je minder flexibel. In het geval van die versterkte deuren bij Andreas Lubitz beperkte die heel letterlijk de bewegingsvrijheid van de andere piloot, waardoor hij niet kon improviseren en naar binnen kon breken. Zo kunnen op allerlei manieren regels en systemen de menselijke vrijheid doen krimpen, waardoor zij ook niet op unieke situaties kunnen inspringen.

Verlangen naar een paradijs van buiten

In ons streven naar veiligheid zit een verlangen naar een volmaakte wereld. Een bekend boek hierover heet niet voor niets De veiligheidsutopie. Hierboven bleek dat onze oplossingen echter telkens nieuwe problemen opleveren. Er is een fundamentele gebrokenheid. Het paradijs komt niet ‘van onderop’.

Dat betekent dat moeten leren accepteren dat er risico’s zijn en die niet eindeloos proberen in te dammen, omdat we het daar alleen maar erger mee maken. We moeten leren stoppen met nieuwe regels en systemen te bedenken. Er is gevaar. En als we dat niet accepteren, maken we dat gevaar alleen maar groter. Dit is de wijsheid van de christelijke zondeleer.

Tegelijk geloven we wel van een paradijs ‘van bovenaf’. God komt een nieuwe tijd bezorgen, een soort ultieme veiligheidsmaatregel. Dat ‘nieuwe Jeruzalem’, zoals het in de Bijbel heet, komt in de beeldtaal van die tijd letterlijk van boven. En dat past bij onze ervaring. Van onderop gaat het niet lukken en maken we het vaak alleen maar erger.

Deel dit artikel:

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.