Icon--search Icon--video Icon--play Icon--pause Icon--twitter Icon--facebook Icon-navIcon Icon--arrowLeft Icon--arrowRight Icon--audio Icon--photo icon--tag Icon--radio icon--contact volume-off Icon--volume-up

Waarom Herman Finkers van Gregoriaans houdt

Oude religieuze muziek wordt steeds populairder

Lang is het als saai en ouderwets weggezet, maar mede dankzij cabaretier Herman Finkers wint het Gregoriaans weer aan populariteit. Onze tijd snakt naar de mystiek en de eenvoud ervan, zo legt blogger Anton de Wit uit.

Afgelopen zondag was de St. Plechelmusbasiliek in Oldenzaal tot de laatste stoel bezet, voor een ‘Gregoriaanse meezingmis’ op initiatief van Herman Finkers. Natuurlijk zal de populariteit van de cabaretier er iets mee te maken hebben, en het feit dat er van tevoren al de nodige media-aandacht was voor dit evenement. Maar toch, opmerkelijk blijft het, dat een oeroude religieuze muziekvorm, die sommigen afdoen als ouderwets en vervelend, zo veel mensen op de been brengt. En de reacties van mensen die erbij waren, zijn laaiend enthousiast.

Wat verklaart het succes? In mijn vorige blog schreef ik al: geef me een stoel en een glas wijn, en ik zal je vertellen waarom deze oude religieuze muziek veel beter is dan moderne. Welnu, ik zit op een stoel en de wijn heb ik zelf ingeschonken – dus heb je even?

Geschiedenis
Het Gregoriaans, voor wie dat niet weet, is oud, heel oud. We associëren het met de middeleeuwse kloosters, maar de wortels ervan reiken zelfs nog dieper in de donkere, vruchtbare grond van de Oudheid. De kernmelodieën werden al in de synagogen van de oude joden gezongen. Daar werden ze door voorzangers aangekleed met allerlei improvisaties; een praktijk die werd overgenomen door de vroege christenen, toen die uit hun catacomben tevoorschijn kwamen en ‘bovengronds’ mochten vieren.

Hervorming
Die improvisaties werden allengs ingewikkelder en wereldser; waarmee de voorzangers op den duur vooral hun eigen muzikale virtuositeit wilden demonstreren voor een verbluft en verrukt publiek. De vroegste monniken, met hun door de woestijn geharde soberheid, maakten daar korte metten mee. Zij brachten de religieuze muziek terug tot de essentie, met eenvoudige, verstilde melodieën die door alle aanwezigen in de liturgie meegezongen konden worden. Hun gezangen kwamen dus in feite voort uit de allereerste kerkelijke hervormingsbeweging. In het Westen werden ze enkele eeuwen later gestandaardiseerd door paus Gregorius de Grote - daarom worden ze sindsdien ‘Gregoriaans’ genoemd. 

Voorbij de emoties
Het leverde muziek op die even streng is als troostrijk, even simpel als fijnzinnig, ver verheven boven mode en alledaagse trivialiteiten, wars van drukdoenerij en praalzucht, zonder enig sentimenteel effectbejag, eigenlijk sowieso opmerkelijk vrij van emoties. Luister maar eens naar dit Magnificat, een van de mooiste hymnes aller tijden:

Wat hoor je? Is het droevig? Opgewekt? Geen van beide, of misschien juist allebei… De twintigste-eeuwse Amerikaanse monnik Thomas Merton schreef ooit treffend over het Gregoriaans: “Het ligt diep onder de gewone ontroering en dat is een van de redenen, waarom je er nooit genoeg van krijgt. Het put je nooit uit door allerlei goedkope gevoeligheden in je op te wekken. In plaats van je naar buiten te lokken in het open veld van de gevoelens, (…) trekt het je naar binnen, waar je in vrede en inkeer God vindt.”

Zuiver gebed
Dat is de kern, en de eigenlijke reden waarom de St. Plechelmus in Oldenzaal vol zat afgelopen weekend. Het is het meest zuivere gebed. In de binnenkamer, zonder de borstklopperij en de omhaal van woorden van de Farizeeër. Je luistert niet naar Gregoriaans, zoals je naar een concert luistert of naar latere, weer meer sentimentele en virtuoze religieuze muziek (in de woorden van Herman Finkers: “van Bach tot bagger”). Je ondergaat het niet passief als een consument, je neemt er actief en met heel je wezen aan deel, je zingt het, je bidt het. Daarom heette het ook een ‘meezingmis’ in Oldenzaal. Finkers drukt het zelfs nog sterker uit: Gregoriaans zing je niet, het zingt zichzelf. Je maakt er deel van uit; en je bezoekt dus de mis niet, maar je bént de mis.

Ook onze huidige, in uiterlijkheden en trivialiteiten verstrikte kerk snakt naar een ‘Gregoriaanse hervorming’, een terugkeer naar de mystiek van de eenvoud en de inkeer. Het Gregoriaans ouderwets? Ik houd het liever op tijdloos. Vervelend? Alleen voor wie de stilte niet kan verdragen.

Geef een reactie

Om reacties te kunnen lezen en/of schrijven moet je toestemming geven voor het plaatsen van cookies.
Klik hier als je toestemming geeft voor het plaatsen van cookies bij het bezoek aan de websites van de Nederlandse Publieke Omroep. Of pas hier je cookie-instellingen aan.