Wat weten we over dementie?
'40 procent van de gevallen kan voorkomen of uitgesteld worden'
Leestijd: 7 minDoor Boudewijn Drechsler
'40 procent van de gevallen kan voorkomen of uitgesteld worden'
Leestijd: 7 minDoor Boudewijn Drechsler
Elk uur komen er vijf Nederlanders bij met dementie. Over 25 jaar zijn het er naar verwachting zelfs meer dan 600.000. De zorg kan het straks niet aan. Wat weten we over deze ‘zinloze ziekte’, die steeds meer mensen raakt?
Alzheimer is dementie, maar dementie is niet altijd alzheimer. Alzheimer is een van de meer dan vijftig hersenaandoeningen die vallen onder de noemer dementie (zoals leukemie een van de vele vormen van kanker is).
Dementie komt van het Latijnse ‘de’ (ont-) en ‘mens’ (verstand): het aftakelen van het verstand. In 1906 beschreef de Duitse psychiater-neuropatholoog Alois Alzheimer voor het eerst de vorm van dementie die we nu kennen als de ziekte van Alzheimer.
Alzheimer is met zeventig procent de meest voorkomende soort dementie, gevolgd door vasculaire dementie (vijftien procent) en Lewy Body-dementie (tien procent). Daarnaast zijn er dus nog veel meer soorten dementie, allemaal met andere eigenschappen en ziekteverloop. Kijk voor meer informatie bijvoorbeeld maar eens op Dementie.nl.
Hoe ouder iemand wordt, hoe groter de kans is dat hij deze ziekte krijgt
Bij dementie gaan de hersencellen zelf én de verbinding ertussen kapot. Wetenschappers denken dat dit onder andere te maken heeft met de ophoping en samenklontering van bepaalde eiwitten en de doorbloeding.
Per soort dementie verschilt het gebied dat het meest geraakt wordt, of waar de ziekte begint. Zo is dat bij alzheimer vooral de hippocampus, het deel van je brein waar je geheugen zit.
Het stellen van een diagnose is niet makkelijk en duurt vaak lang: bij 66 procent van de getroffenen zelfs langer dan een jaar. Vaak heeft het dan al jaren geduurd voordat men, na de eerste klachten, überhaupt aan dementie denkt. Veel symptomen lijken namelijk sterk op gevolgen van bijvoorbeeld burn-out of stress.
Die eerste symptomen kunnen zijn: vergeetachtigheid, problemen met alledaagse handelingen of taal, en verwarring over tijd en plaats.
Het is belangrijk zo vroeg mogelijk te weten of iets dementie is. Want dan is er tijd om maatregelen te treffen en de ziekte te vertragen.
Gemiddeld leeft iemand nog 6,5 jaar na de diagnose. Maar dat kan natuurlijk per persoon sterk verschillen.
Dementie is in de meeste gevallen niet erfelijk. In sommige families is het wel erfelijk, maar dan vooral bij dementie op jonge leeftijd (vóór het 65e levensjaar). Momenteel krijgt maar liefst een op de vijf mensen dementie. Hoe ouder iemand wordt, hoe groter de kans is dat hij deze ziekte krijgt.
Kun je zelf helemaal niets doen om dementie te voorkomen? Er zijn studies die suggereren dat maar liefst veertig procent van de gevallen voorkomen of uitgesteld had kunnen worden. Risicofactoren die een rol kunnen spelen bij dementie zijn: een lager opleidingsniveau, hoge bloeddruk, roken, overgewicht op middelbare leeftijd, depressie, lichamelijke inactiviteit, diabetes, sociaal isolement, overmatig alcoholgebruik, hoofdletsel en luchtvervuiling.
Dat levensstijl en omgeving ertoe doen, blijkt ook wel uit een opmerkelijk onderzoek onder twee inheemse stammen uit het Boliviaanse deel van de Amazone. De Tsimane en de Moseten zijn vrijwel immuun voor dementie.
Hun geheim? Jagen, verzamelen en landbouwen met de hand.
De Tsimane en de Moseten hebben trouwens ook extreem weinig last van diabetes, obesitas, alcoholisme, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten; allemaal risicofactoren voor dementie. Bij inheemse groepen die een meer westerse levensstijl hebben overgenomen stijgt meteen de kans op dementie.
Maar er zijn meer bevolkingsgroepen en regio’s die op dit punt goed scoren. Ze vallen vaak samen met de zogenoemde blue zones: gebieden waar mensen in goede gezondheid opmerkelijk oud worden.
Japan, het land waar mensen het oudst worden dankzij het gezonde eetpatroon en de sociale structuur, heeft ook relatief lagere dementiecijfers dan andere ontwikkelde landen. Alleen kent Japan door de snelle vergrijzing alsnog miljoenen mensen met dementie. Maar liefst vijfendertig procent van de bevolking is boven de 65. In Nederland is dat zestien procent.
Ook bewoners van het grensgebied met Frankrijk en Italië aan de Middellandse Zee hebben een hoge levensverwachting (de hoogste van Europa zelfs). Net als het Italiaanse eiland Sardinië en bepaalde gebieden in Spanje en Portugal.
In die gebieden komt over het algemeen ook minder dementie voor dan in Noord-Europa. Er zijn aanwijzingen dat een mediterraan dieet – veel groenten, fruit, vis, olijfolie en noten – het risico op dementie verlaagt.
Onderzoek uit 2020 toonde aan dat de afgelopen dertig jaar het risico op dementie in Nederland wel ieder decennium daalde met dertien procent. Dus iemand die tien jaar geleden 70 jaar was, had dertien procent meer risico om binnen vijf jaar dement te worden dan iemand die nu 70 jaar is. En een 70-jarige had aan het begin van deze eeuw weer een dertien procent hoger risico dan 70-jarigen in 2010.
Dit heeft mogelijk te maken met de effectieve aanpak van hart- en vaatziekten, een gezondere leefstijl en een hoger opleidingsniveau. Een hoopvolle trend. Dat het aantal patiënten toch nog zo hard stijgt in ons land heeft te maken met de vergrijzing en bevolkingsgroei.
Kom op 5 juni naar het grootste worshipconcert van Nederland
Ontdek meer
