Van Loon, predikant van de PKN-gemeente De Samaritaan, bezocht voor zijn boek veertien gemeenten in Nederland en vier in Londen. “Ik wilde naar Engeland, omdat nieuwe trends rond missionair werk bijna altijd daarvandaan komen. Zo is de kerkgang in de Engelse hoofdstad al een tijd stabiel, onder andere doordat er een actief programma draait van kerkplanting en kerk-enting. Er zijn negentien ‘bronkerken’, die elke twee of drie jaar een groep mensen uitzenden onder leiding van een jonge predikant, om ergens een nieuwe gemeente te stichten of een oude gemeente nieuw leven in te blazen. Dat noemen ze een ent. Zo worden er voortdurend oude gemeenten vernieuwd.”

Wat ontdekte u zoal tijdens uw rondgang?
“Vaak wordt er over nieuwe gemeenten als Hillsong, de Doorbrekers of Mozaïek gezegd dat zij alleen maar groeien doordat er mensen uit andere kerken weggaan. Dat is maar deels waar. Overal waar mensen bij komen, komen er ook mensen van buitenaf bij. En al zou dat maar tien procent zijn, dan is dat al zo veel meer dan er in reguliere kerken aan nieuwe mensen binnenkomt. Dus ik werd ontzettend blij van de nieuwe kerken. Maar ik was ook blij verrast door bloeiende oude gemeenten, zoals de Nieuwe Kerk in Utrecht. Deze gemeente vierde onlangs haar 100-jarig bestaan en toen ik binnenkwam, werd ik omringd door jonge mensen!”

Elk jaar blijkt uit onderzoek juist dat kerken krimpen.
“Dat is niet uit de lucht gegrepen. Er ís neergang en in veel gemeenten zijn er zorgen. Maar er is ook een tegenstroom. Weliswaar een stuk kleiner, maar die tegenstroom, die lente in de kerk zoals ik die noem, is er wel degelijk. Het is goed om daarop te letten, omdat juist daar veel vitaliteit in zit. Kijk bijvoorbeeld eens naar de internationale kerken. ICF in Rotterdam-Zuid bijvoorbeeld is een grote gemeente met heel veel culturen en achtergronden. Ook bij Huis van Vrede in Utrecht kwam ik zeer onder de indruk vandaan.”

Waar is er nog werk aan de winkel?
“Juist als ik kijk naar internationale gemeenten, denk ik dat we meer bruggen moeten slaan tussen autochtone Neder- landers en nieuwe Nederlanders. Want we hebben elkaar echt nodig.
Daarnaast moeten we ons realiseren dat met name de traditionele manier van kerk- zijn niet meer aansluit bij de beleving van de nieuwe generatie. Ik zou daarom ker- ken willen oproepen: denk na over nieuwe vormen in aanvulling op de bestaande diensten. Zorg voor een breder palet aan diensten, waardoor je ook een volgende generatie een manier van kerk-zijn biedt die past bij hun belevingswereld. Het alternatief is namelijk dat een deel van de gemeente gewoon niet meer komt.”

Hoe houd je de hoop vast als je gemeente alleen maar kleiner wordt?
“Dan is het ontzettend belangrijk om elkaar vast te houden. Onderzoek de mogelijkheid om met een aantal gemeenten samen iets nieuws te starten. En geef nooit de moed op. God leeft, Hij gaat door. Er kunnen nieuwe dingen ontstaan op plekken waar het lijkt dat het een aflopende zaak is. Leidend is voor mij Jesaja 43:19: ‘Zie, Ik maak iets nieuws. Nu zal het ontkiemen. Zult u dat niet weten?’”