EOdoc 'Meneer Pastoor': Hoe twee Indonesische dertigers een oude Limburgse pastoor opvolgen

“Eigenlijk wilde ik al eerder een filmportret maken van deze pastoor, omdat het een bijzondere man is”, vertelt Gabriëlle. “Ik ken hem van jongs af aan; ik ben opgegroeid in het Limburgse plaatsje Schimmert. Pastoor Van Oss was niet alleen in de kerk, maar ook daarbuiten zeer actief en enorm geliefd. Hij deed altijd mee met carnaval, was maatschappelijk erg betrokken, en kende iedereen uit het dorp.”

Zielige oude man

Maar was dat voldoende voor een boeiende documentaire? Of zou het een verhaal worden van een zielige, vergeetachtige 83-jarige man die na veertig jaar trouwe dienst afscheid moet nemen? Gabriëlle: “Toen ik hoorde dat twee dertigers uit Indonesië hem zouden gaan opvolgen, werd het ineens een stuk interessanter om een documentaire over hem te maken.”

Dat het juist twee kapelaans uit Indonesië zijn die meneer pastoor opvolgen, is historisch gezien bijzonder. Vanuit talloze kerkdorpjes zoals Schimmert werden Nederlandse paters in de vorige eeuw juist jarenlang uitgezonden naar verre bestemmingen als Indonesië. Inmiddels zijn de rollen omgedraaid: christenen vanuit de rest van de wereld kleuren steeds meer het christendom in het geseculariseerde Nederland.

Kerstsnuisterijen

In de documentaire zien we de twee jonge Indonesische kapelaans – Stefan Musanai (1983) en Charles Leta (1986) – arriveren in de pastorie om meneer pastoor te helpen. Ze zijn vrolijk en leergierig en nemen hun intrek in het kleine klooster aan de rand van het dorp, waar nog zes oude paters wonen. Ze moeten het Nederlands de baas worden, maar de teksten die ze moeten voordragen in de kerk zijn niet gemakkelijk. De documentaire toont hun gevecht met de Nederlandse taal, en het is haast aandoenlijk om te zien hoe Charles tijdens de voorbereidingen worstelt met het woord ‘kerstsnuisterijen’.

“Stefan en Charles zijn eerst bij de nonnen in Vught op taalles geweest”, legt Gabriëlle uit. “Daar zijn ze zo goed als mogelijk klaargestoomd voor deze taak. Het was behoorlijk heftig. Want ze moesten niet alleen de Nederlandse taal machtig worden, maar ook het Limburgse dialect. Sommige mensen uit het dorp spreken namelijk enkel dialect.”

Uitstel van afscheid

Niet iedereen was direct enthousiast over de komst van de twee. “De ouderen hier in het dorp wilden eigenlijk niet dat meneer pastoor zou vertrekken. Zij weten niet beter dan dat meneer pastoor er altijd voor hen is. Maar het kon niet anders.”

We volgen de pastoor die langzaam zijn taken overdraagt aan zijn twee opvolgers. Maar vlak na de eerste draaidag brak de coronacrisis uit. “Van het plan om de kerkelijke kalender te volgen kwam weinig terecht”, herinnert Gabriëlle zich. “Veel feesten gingen niet door. De twee jonge Indonesische kapelaans wonen in een klooster in Schimmert met zes bejaarde paters. Vanwege corona was het natuurlijk erg ingewikkeld om daar te filmen. En omdat er niets gevierd kon worden, stelde de pastoor zijn afscheid telkens uit.”

Onwennig

De documentaire toont ook dat het de oude pastoor zwaar viel om dingen los te moeten laten. “Ik vond de situatie heel moeilijk”, vertelt hij. “Op een gegeven moment ben je van een bepaalde leeftijd. En dan zegt men dat het tijd wordt dat je wat anders gaat doen. Of beter: dat je niks meer gaat doen. De twee jongens gingen onlangs voor het eerst samen een uitvaart leiden zonder mij. Het voelde heel onwennig om dingen los te laten. Ik heb meer dan veertig jaar lang alles alleen gedaan in de parochie. Het is heel vreemd dat dit nu anders wordt.”

Worden de twee jonge opvolgers geaccepteerd door de gemeenschap? En heeft John van Oss uiteindelijk vrede met zijn vertrek?