Opwekking? Jongeren komen tot geloof, maar in jouw kerk zie je het misschien niet. Wat nu?

Ik neem je mee op reis. Door Europa, langs maatschappelijke ontwikkelingen, de onlinewereld, om uiteindelijk te belanden in jouw eigen kerk. Een reis langs cijfers en onderzoeken, maar vooral langs mensen vol hoop. Omdat ze weten dat de Geest waait. En nee, dat betekent niet per se volle kerkbanken, maar wel een kerk die nieuwkomers verwacht en klaarstaat om samen met hen Jezus te volgen.

Laten we de reis beginnen met twee verhalen.

Verhaal 1: De kerken lopen leeg

Onlangs was ik op een bijeenkomst met leiders uit de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). We werden meegenomen in de cijfers van de PKN. Het was een helder verhaal: elk jaar krimpt de kerk met zo’n 50.000 leden – omgerekend zijn dat zo’n 42 wijkgemeenten. Een opleving onder jongeren? In de cijfers is dat niet te zien. Sterker nog, in 2024 zijn er in heel de PKN maar 300 mensen gedoopt bij hun belijdenis. Als de trend zo doorzet – en alle cijfers wijzen daarop – is de PKN over 25 jaar zo ongeveer verdwenen.

Verhaal 2: Jongeren komen tot geloof

In november vorig jaar was ik op een conferentie in Londen. Georganiseerd door Justin Brierley en Glen Scrivener, leiders van twee online platforms (zie hieronder) die al jaren publiceren over verrassende interesse in geloof en kerk in het Westen. Vijf jaar geleden werden ze meewarig aangekeken als ze het hierover hadden. “Een opleving? Jullie willen dit gewoon veel te graag.” Maar deze sceptische stemmen zijn inmiddels verstomd. Voorgangers en kerkleiders uit de breedte van de Engelse kerk – van rooms-katholiek tot charismatisch protestants – deelden in Londen getuigenissen van nieuw-gelovigen. En, niet onbelangrijk, er is een stevige wetenschappelijke onderbouwing voor deze groei. Op de conferentie was een behoorlijke delegatie Nederlandse kerkleiders aanwezig die deze opleving herkennen. De vraag van de conferentie was dan ook niet: klópt het wel? Maar: hoe moeten we als kerk reageren op deze ‘wedergeboorte’ van het geloof in God?

Twee verhalen die elkaar lijken tegen te spreken en die soms ook tegen elkaar worden uitgespeeld. Welk verhaal is waar? Groeit het aantal jonge gelovigen inderdaad, of willen we dit gewoon te graag?

Wat gebeurt er in Europa?

Als je naar de cijfers kijkt, zie je allereerst dat in vrijwel alle Europese landen kerklidmaatschap en regelmatige kerkgang blijven dalen. De secularisatie zet door. Maar wie inzoomt op de cijfers, ontdekt iets bijzonders. Er beweegt iets bij gen Z, de jongste generatie volwassenen. In Zweden en Noorwegen worden meer jonge mensen lid van de kerk. In Finland stijgt het aantal jonge mannen dat in God gelooft spectaculair. In Frankrijk haalde het grote aantal volwassen dopelingen bijna alle kranten. Maar de meeste aandacht krijgt een onderzoek van de Engelse Bible Society met als titel The Quiet Revival(zie kader pag. 25). In zes jaar tijd is het aantal 18-24-jarigen dat aangeeft maandelijks naar de kerk te gaan niet gedaald, maar gestegen.

Welk verhaal is waar?

In Nederland zien we dit soort grote cijfers niet. Wel is er een trendbreuk: mensen die na 1995 geboren zijn, staan positiever tegenover kerk en geloof dan de generatie erboven. Ook meldt het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap dat er het afgelopen jaar 10 procent meer bijbels verkocht zijn en dat het gebruik van Bijbel-apps stijgt, met name onder jongeren. Daarnaast groeien migrantenkerken en zijn er aanwijzingen dat niet-institutionele kerken groeien – denk aan evangelische en pinksterkerken, aan huiskerken, pioniersplekken of (online) community’s.

Beide verhalen zijn dus waar. Ja, de ontkerkelijking neemt toe in heel Europa en ook in Nederland. Nog steeds verlaten meer (jonge) mensen de kerk dan dat er bekeerlingen bij komen. Én ja, er komen meer jonge mensen tot geloof die opvallend vaak de weg naar de kerk vinden.

Kijken met nieuwe ogen

Toch zijn het niet de cijfers die ons in beweging zetten, maar de getuigenissen van mensen. Nieuwgelovigen die vertellen hoe Jezus hun leven veranderd heeft, hoe ze rust vonden bij God en een thuis in de gemeenschap. Jonge mensen die doorgewinterde christenen met nieuwe ogen naar hun kerk en geloof laten kijken. Alsof je herontdekt hoe waardevol het leven als volgeling van Jezus is. Als ik met predikanten, kerkenraden en jeugdwerkers praat, merk ik een nieuw elan. Een mix van hoop, verwondering en vertrouwen in de blijde boodschap.

Diverse redenen

Mensen raken om heel verschillende redenen geïnteresseerd in God en geloof. Elk verhaal is uniek. Toch herken ik wel een aantal lijnen. Zo zien onderzoekers dat bekeringen vaak begonnen met een zoektocht naar rust in een wereld zonder grenzen en kaders. Jongeren lopen vast in het heersende wereldbeeld van zelfontplooiing, prestatiedruk, maakbaarheid en onzekerheid over de toekomst. Binnen deze wirwar van grote maatschappelijke ontwikkelingen, ontstaan verschillende bewegingen waarin jonge mensen opvallend vaak bij het christelijk geloof terechtkomen.

Wie inzoomt op de cijfers, ontdekt iets bijzonders

Ik noem er drie:

1. Online bekeringen. De kans dat je, ook als niet-gelovige, in je tijdlijn op Instagram, TikTok of YouTube christelijke ‘content’ tegenkomt, is behoorlijk. Bekende voetballers, influencers en artiesten getuigen openlijk over hun geloof, er zijn Bijbelcursussen en online community’s waar zoekers massaal op aanhaken. Eline Hoogenboom van de christelijke vrouwencommunity Villavie vertelde dat meer dan tweeduizend vrouwen meededen aan een online Bijbelleeschallenge. Velen van hen waren online tot geloof gekomen. Ze waren op zoek naar handvatten en een gemeenschap, maar vonden de stap naar een kerk (nog) te groot.

2. Van new age naar Jezus. Ik werd geraakt door een Instagram-video van Bodine, een jonge vrouw. Zij vertelt hoe ze in haar tijdlijn getuigenissen tegenkwam van mensen in haar newagebubbel die de ‘Jesus-glow’ hadden. Ze werd er zo boos en getriggerd door, dat ze dacht: daar moet ik wat mee. Ze riep Jezus aan, er volgde een heftige, geestelijke ervaring, waarna ze tot geloof kwam. Haar getuigenis staat niet op zichzelf. Je hoeft maar even te zoeken en je vindt bekeringsverhalen van jonge vrouwen uit de newagewereld, die vertellen over bevrijding van angst, onrust en vooral van zichzelf.

3. Orde, duidelijkheid en kaders. Mette van Hell, kwartiermaker twintigers en dertigers bij de IZB, interviewde nieuwgelovige jongeren die zich bij de oosters-orthodoxe kerk hadden aangesloten. Vooral jonge mannen worden aangetrokken door een traditionele vorm van christendom, zoals orthodoxe, rooms-katholieke of reformatorische kerken. Heldere kaders en ruimte voor conservatief gedachtegoed geven hun rust.

Deze drie lijnen zijn niet meer dan een grove schets. Een bekering is meestal een lange weg vol verrassende stappen. Vrienden, collega’s of buren spelen vaak een rol, maar net zo goed online content als podcasts, video’s of getuigenissen. En niet zelden werkt God door middel van dromen of ingevingen.

• Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

Hoe reageer je als kerk?

Het kan zijn dat je meteen concrete voorbeelden hebt bij deze ontwikkelingen. Wellicht zijn er onlangs nieuwgelovigen gedoopt in jouw gemeente. Of misschien zie jij er nog niets van in je omgeving. Toch is het goed om als kerk na te denken hoe je kunt reageren op deze heropleving. Ben je er klaar voor als er één, drie of tien jongeren aankloppen bij jouw kerk? En hoe reageer je als ze met een vreemd beeld, onrealistische verwachtingen of een incompleet evangelie komen?

Want het kan zomaar zijn dat de jonge man die bij je aanklopt, vooral geïnteresseerd is in cultuurchristendom. Of dat die jonge vrouw zoekt naar de kerk als een plek van inclusiviteit, waar ze “helemaal zichzelf kan zijn” en niets moet.

Online pastor Glen Scrivener tipt voor al deze ‘incomplete’ verhalen één aanpak: ‘Yes – But No – But Yes’:

Ja --> Je bent welkom, ik begrijp waar je zorgen zitten en hoor wat je zegt.

Maar nee --> Het evangelie is anders dan de oplossingen die je zelf bedenkt. Het is sterven aan jezelf.

Maar ja! --> Kom, laten we samen op weg gaan als leerling en volgeling van Jezus.

Hoe verwelkom je mensen?

Tijdens de conferentie in Londen vroeg ik aan schrijver en podcasthost Justin Brierly: “Hoe kunnen Nederlandse kerken jongeren verwelkomen?” “Begin met het tonen van interesse”, antwoordde hij. “Begin niet met leerstellingen of Bijbelteksten, tenzij ze daar zelf om vragen, maar start bij hun verhaal. Dat geldt ook buiten de kerk: in gewone gesprekken ontstaan vaak openingen naar diepere vragen.”

Eerlijk en zelfverzekerd

Wat we deze jongeren moeten aanreiken, vervolgde Justin, is wat christenen altijd hebben aangereikt: Jezus Christus. Hij is je tijd en aandacht waard! Een onversneden christendom. “Soms”, zei Justin, “zijn kerken bang om te direct te zijn of mensen te beledigen, waardoor ze de noodzaak van geloof afzwakken. Nu moeten we niemand onnodig kwetsen, maar we mogen wel eerlijk, duidelijk en zelfverzekerd zijn over wie we zijn en wat we geloven. Dat is juist aantrekkelijk. Jongeren zoeken betekenis, richting, identiteit. Dat kan gevonden worden in de gemeenschap van de kerk en in praktijken als samen bidden, Bijbellezen en vasten. Wat wij denken dat afschrikt, blijkt juist uitdagend en aantrekkelijk. We moeten niet bang zijn voor de ‘vreemdheid’ van het christendom: geloof in de opstanding, de maagdelijke geboorte, engelen, genezing, het geestelijke rijk. Presenteer eerlijk wie je bent.”

Wat wij denken dat afschrikt, blijkt juist uitdagend en aantrekkelijk

Stevige wortels

Je hoeft als kerk dus niet hip, groot of jong te zijn. Belangrijk is een gemeenschap van mensen met stevige wortels en brede takken. Daarmee bedoel ik gewone gelovigen die weten wat ze geloven en dat durven uit te leven. Mensen met een open en verwelkomende houding. Al biddend klaar voor wat de Geest aan nieuw leven brengt. Of het nu tien dopelingen zijn, of verrassend nieuw geloof onder de ouderen die al jaren in de kerk komen.

• Na het verlies van zijn zusje vond Thomas troost en houvast in de kerk: ‘God laat ons nooit los’

  Klik hier