“Inmiddels heb ik in totaal al zo’n twintig keer een krans gelegd. Dit doe ik namens Stichting Oktober 44, die in 1982 is ontstaan om de oorlogsslachtoffers van de razzia van Putten te herdenken. Op 4 mei leg ik deze krans altijd op de Oude Algemene Begraafplaats in Putten, zowel voor alle oorlogsslachtoffers als specifiek voor de Puttenaren die tijdens de razzia op 1 oktober 1944 werden opgepakt. Dat gebeurde nadat een verzetsgroep een aanslag had gepleegd op een Duitse officier. De Duitsers reageerden meedogenloos. Ze verbanden de vrouwen en kinderen uit het dorp en voerden de mannen weg naar concentratiekampen. Bovendien staken ze meer dan honderd huizen in brand.

Op dat moment realiseer ik me hoeveel pijn en leed zij moesten doorstaan

Deze gebeurtenis heeft voor mij een diepe lading: een van de gedeporteerden was mijn vader. Hij werd op zijn 36e naar Kamp Amersfoort gebracht en overleefde daarna in totaal vier concentratiekampen. Het Zweedse Rode Kruis bevrijdde hem op 2 mei 1945 in de Duitse stad Lübeck. Hij woog slechts 36 kilo. De verschrikkingen van de razzia herdenken wij elk jaar op 4 mei, én op 2 oktober. Ook dan leg ik een krans, bij herdenkingsmonument de Treurende Weduwe in Putten.

Mijn vader vertelde niet veel over wat hij had meegemaakt, omdat ik het nooit zou kunnen begrijpen, zei hij. Hij sprak wel over de geuren in de kampen en de omstandigheden waarin de gevangenen leefden. Hij sprak van een goede dag als hij bijvoorbeeld tijdens het graven van tankvallen minder dan tien klappen kreeg. Ook vertelde hij een keer over het appel elke ochtend. Dat het veiliger was om daarbij in het midden te staan, omdat de mensen die aan de buitenrand stonden, de meeste klappen opvingen.

• 

  Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!

  Klik hier

Die verhalen raken mij enorm. Tijdens het leggen van de kransen denk ik aan wat mijn vader allemaal meemaakte, maar ook aan de verhalen die ik door de jaren heen heb gehoord en gelezen over andere krijgsgevangenen in de kampen. Op dat moment realiseer ik me hoeveel pijn en leed zij moesten doorstaan.”

Tekst: Laura Hooijer