Uitgelegd
Leestijd: 5 minDoor Miriam Duijf
11 november is de dag, dat overal een lichtje branden mag. De kinderen gaan zingend met lampionnen langs de deuren, in de hoop flink wat snoepgoed te verzamelen. Maar wat vieren we eigenlijk op deze dag? En wie was Sint-Maarten?
Sint-Maarten is een feestdag ter ere van de heilige Sint Martinus (Maarten). Hij is bekend als de heilige bisschop van Tours in Frankrijk, maar toch is hij nu vooral beroemd door zijn daad van barmhartigheid ruim voordat hij bisschop werd. Als Romeins militair deelde hij namelijk op een koude dag zijn soldatenmantel met een naakte bedelaar.
Sint-Maarten wordt gevierd in (delen) van Nederland, Vlaanderen, Noord-Frankrijk en in delen van Duitsland. Elke streek kent zijn eigen gebruiken. Vaste traditie is dat kinderen met lampionnen langs de deuren gaan en liedjes zingen, waarna ze beloond worden met snoepgoed. Andere tradities zijn het ontsteken van vreugdevuren en het organiseren van optochten.
Het feest lijkt de laatste jaren weer te groeien in populariteit. In Amsterdam bijvoorbeeld werd het feest al honderden jaren niet meer gevierd, tot het ineens in de buitenwijken opdook. Begin deze eeuw verschenen de eerste lampionnen weer aan de grachten en inmiddels is het 'Sint-Maartenlopen' ook in Amsterdam opnieuw een levende traditie.
Sint-Maarten is genoemd naar de heilige Martinus van Tours, een Romeins militair die later bisschop werd. Volgens de overlevering trof hij bij de stadspoorten van Amiens een bedelaar aan die het koud had. Maarten aarzelde niet, trok zijn zwaard, deelde zijn rode mantel in tweeën en gaf de helft aan de man.’s Nachts verscheen Jezus zelf aan hem in een droom en zei: “Ik was naakt en gij hebt mij gekleed.” Deze ervaring bracht Maarten tot geloof. Hij verliet het leger, stichtte een klooster en werd in 371 gekozen tot bisschop van Tours. Na zijn dood in 397 groeide zijn verering in heel Europa.
Kom op 5 juni naar het grootste worshipconcert van Nederland
Ontdek meerEen andere legende gaat over de lichtjes. Het paard van Sint Maarten zou 's avonds zijn weggelopen. Behulpzame dorpelingen gingen het dier toen met lichtjes zoeken. Vandaar dat de kinderen nu nog steeds met lichtjes langs de deur gaan.
Het oudst overgeleverde kinderliedje stamt uit het begin van de zeventiende eeuw. In 'Den christelicken hvys-hovder' (een katholiek instructieboekje met vragen en antwoorden) van Joannes David wordt het volgende liedje vermeld:
Stoockt vier, maeckt vier:
Sinte Marten komt hier
Met syne bloote armen
Hij soude hem gheerne warmen?
Het meest bekende, hedendaagse liedje is:
Sinte Sinte Maarten;
De koeien dragen staarten;
De koeien dragen horens;
De kerken dragen torens;
De torens dragen klokken;
De meisjes dragen rokken;
De jongens dragen broeken;
Oude wijven die veel kijven dragen schorteldoeken.
Er leven meerdere theorieën over de oorsprong van Sint-Maarten en de tradities die daarbij horen. De oorsprong van het Sint-Maartenfeest ligt namelijk niet per definitie in de verering van Maarten van Tours. Een eerste theorie is dat van oudsher de oogst op 11 november binnen moest zijn en het vee op stal moest staan. Ter ere hiervan werden er ganzen geslacht en grote vuren gemaakt. Dit zou te maken hebben met een winterfeest voor de Germaanse oppergod Wodan. Bij dit feest werden er vuren rondgedragen en offers gebracht om het land en het vee vruchtbaarder te maken. De kerk zou dit gebruik hebben overgenomen om zo het vertrouwen van de niet-christelijke bevolking te winnen.
Anderen zeggen dat het niets met een Germaans winterfeest heeft te maken. Het feest zou door de kerk zijn geïntroduceerd. In Lucas 11:33 staat: 'Niemand steekt een lamp aan en zet die in de kelder of onder de korenmaat, maar op de standaard, opdat wie binnentreden het licht zien.' Deze tekst werd vaak op 11 november voorgelezen en in de mis besproken. Dit zou voor de bevolking aanleiding zijn geweest voor 'een lichtjesfeest'.
Een aantal jaar geleden, in 2018 viel 11 november op een zondag. Het plaatste sommige ouders voor een dilemma: gaan de kinderen op zondag langs de deuren, of een dag eerder of later? Harold Prost begon in Hoogeveen een Facebookpagina om de mening van zijn dorpsgenoten te peilen. Harold: "Ik ben zelf christen. Persoonlijk zie ik niet wat een leuk kinderfeest afdoet aan de rustdag zoals velen die nog beleven. Belangrijk is voor iedereen vrolijk de deur te blijven opendoen, of ze nu voor zaterdag-, zondag- of maandagavond hebben gekozen."
Thea van der Werf woont in Stadskanaal, een dorp waar Sint-Maarten enorm populair is. Thea: "Er zijn natuurlijk mensen die om religieuze redenen er problemen mee hebben dat hun kinderen op zondag langs de deuren gaan. Ik ben daar wat makkelijker in. Bij mij zijn de kinderen gewoon alle dagen welkom.”
Of je het nu ziet als volksfeest of kerkelijke traditie, Sint-Maarten herinnert aan barmhartigheid en licht in de duisternis – waarden die juist in november extra betekenis krijgen.
