Achtergrond
Leestijd: 5 minDoor Gert-Jan Schaap
Wat zie je voor je als je aan Golgota denkt? Drie gekruisigde mannen met lendendoeken om en spijkers door hun handen? Mogelijk klopt dat beeld niet helemaal. Wat zijn misverstanden en wat zijn (hoogstwaarschijnlijk) feiten als het om de kruisiging gaat? We zochten het voor je uit.
Dankzij kinderbijbels, de schilderkunst en Jezusfilms hebben veel mensen de indruk dat Jezus het complete kruis droeg, op weg naar de executieplek. Maar wie tot de kruisdood was veroordeeld, droeg doorgaans alleen de dwarsbalk. Die woog naar schatting dertig à veertig kilo, en werd pas op de plaats van executie vastgemaakt aan de reeds aanwezige verticale paal.
Kom op 5 juni naar het grootste worshipconcert van Nederland
Ontdek meerWe weten dat Jezus vlak ervoor een gruwelijke geseling had ondergaan (waar veel anderen zelfs aan bezweken). Die had zijn rug al zwaar toegetakeld. Dus het dragen van die zware dwarsbalk was een extra marteling.
Maar we lezen toch in de evangeliën dat Jezus “zijn kruis” droeg? Klopt. Het Griekse woord stauros (vertaald met ‘kruis’) is een brede term voor het kruisigingsinstrument. Dit sluit zeker niet uit dat Jezus – zoals vaker gebeurde – alleen de dwarsbalk droeg.
Waarom nam Simon van Cyrene die dwarsbalk van Jezus over, onderweg naar Golgota? Dat is gissen. Mogelijk kon Jezus, enorm verzwakt door die geseling, de dwarsbalk niet meer zelf dragen. Maar wellicht – al is dit speculatief – was het bedoeld om Jezus nóg meer te bespotten. Als Hij dan inderdaad ‘de koning van de Joden’ was, verdiende Hij toch zeker ook een knecht die de dwarsbalk voor Hem torste?
We lezen in de evangeliën dat de naam Golgota – een Aramees woord dat met ‘schedel’ samenhangt – Schedelplaats betekent. Maar waarom heette die plek zo? Drie verklaringen worden vaak genoemd:
De meest gehoorde is dat de executieheuvel van een afstand op een schedel leek. Dit spreekt tot de verbeelding, maar is moeilijk te verifiëren.
Een andere mogelijkheid is dat deze openbare executieplek in ieders beleving sterk verbonden was met dood en vergankelijkheid. Wellicht bleven er soms beenderen of andere resten achter. Dat zou passen bij de Romeinse bedoeling om mensen af te schrikken.
Een oude, vooral symbolische traditie uit de vroege kerk zegt dat Golgota de plek was waar Adams schedel begraven lag. Kerkvaders als Origenes (185-253) noemen dit. In die uitleg krijgt de kruisiging extra betekenis: waar bij Adam de zonde begon, begint bij Christus (‘de tweede Adam’) het nieuwe leven. In de Heilig Grafkerk in Jeruzalem is daarom ook een ‘Kapel van Adam’: volgens de traditie op de plek van diens graf.
Anders dan allerlei voorstellingen ons doen geloven, hingen de drie gekruisigden waarschijnlijk zónder lendendoek om aan het kruis. Oftewel: naakt. Voor de Romeinen was deze publieke vorm van executie namelijk meteen ook een middel om iemand ultiem te vernederen. Gekruisigden hingen daarom vaak volledig onbedekt aan het kruishout. Al is niet honderd procent uit te sluiten dat de beulen soms een uitzondering maakten.
De rooms-katholieke traditie kent de zogenaamde stigmata: tekenen van het kruis die sommige mensen naar verluidt spontaan in hun handpalmen ontvangen, als een speciale zegen van God. Maar bij Romeinse kruisigingen gingen de spijkers doorgaans niet door de zachte handpalm, maar door het pols-/handwortelgebied. In de handpalm alleen zou een spijker het lichaamsgewicht moeilijk dragen (tenzij er ook touwen werden gebruikt). Het woord ‘hand’, dat in het Nieuwe Testament wordt gebruikt als het om Jezus’ littekens gaat, kon in de antieke wereld dit hele pols-/handwortelgebied betekenen.
Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!
Bij Romeinse kruisigingen werden niet altijd spijkers gebruikt: gekruisigden werden vaak ‘slechts’ met touwen aan hun kruis vastgesjord. Dat resulteerde namelijk eveneens in een trage, zekere dood. Uit de evangeliën en andere schriftelijke bronnen is bekend dat de wreedste variant, met spijkers, ook voorkwam. Pas in 1968 werd hier voor het eerst overtuigend fysiek bewijs voor ontdekt: archeologen vonden de hielbeenresten van een gekruisigde man (vaak aangeduid als Jehohanan) bij Jeruzalem. Door dit hielbeen zat een lange spijker.
Dat Jezus een eigen graf kreeg, is vrij uitzonderlijk. Gekruisigden kregen meestal geen eervolle begrafenis. Soms bleven lichamen lang hangen, of ze werden haastig begraven in een massagraf. Dat Jezus een rotsgraf kreeg, is dus opvallend.
Wie aan een kruis werd gehangen, wist één ding zeker: dit wordt mijn dood. Dat gold ook voor Jezus. Maar als je de kruiswoorden leest die uit Jezus’ mond zijn opgetekend, valt iets op: Hij is ervan overtuigd dat zélfs de dood voor Hem niet het einde was (eerder had Hij al tegen de leerlingen gezegd dat Hij zou opstaan “op de derde dag”).
Eén kruiswoord is een Joods gebed – uit Psalm 31 – dat Jezus mogelijk als kind al leerde opzeggen voordat Hij ging slapen: ‘In uw handen beveel Ik mijn geest.’ Hij wist: Ik ga nu de nacht van de dood in, maar het zál Pasen worden.
