Wat gebeurde er ook alweer in Ruinerwold? Vijf vragen over Israel van Dorsten en het gezin waarin hij opgroeide

1. Wat gebeurde er in oktober 2019 in Ruinerwold?

Op 14 oktober 2019 werd Nederland opgeschrikt door nieuws uit het Drentse dorp Ruinerwold. In een afgelegen boerderij bleek een vader jarenlang met zijn kinderen in afzondering te hebben geleefd. De zaak kwam aan het rollen nadat een van de zoons – Israel van Dorsten – in een dichtbijgelegen café om hulp had gevraagd. Hij vertelde dat hij was weggelopen en dat zijn familie verborgen leefde.

Nog diezelfde avond ging de politie poolshoogte nemen. Op het erf ontdekten zij een verborgen woonruimte. Daar bleken meerdere kinderen te wonen die vrijwel geen contact met de buitenwereld hadden gehad. Sommigen waren zelfs niet officieel ingeschreven bij de gemeente.

Kort daarna werd de vader, Gerrit Jan van Dorsten, aangehouden. De kinderen werden elders ondergebracht. De zaak haalde wereldwijd het nieuws en riep veel vragen op over hoe dit kon gebeuren.

2. Wie is Israel van Dorsten?

Israel van Dorsten is het vierde kind in het gezin dat op de afgelegen boerderij in Ruinerwold opgroeide. De kinderen gingen niet naar school en hadden nauwelijks contact met leeftijdsgenoten.

• Israel van Dorsten onderzoekt geïsoleerde gemeenschappen in nieuwe EO-serie ‘Klinkt als een sekte’

  Klik hier

In interviews na de ontdekking verklaarde Israel dat zijn vader het contact met de buitenwereld beperkte, en informatie controleerde. Israels beslissing om naar het café te gaan en hulp te vragen, leidde tot de bevrijding van het gezin.

Na zijn bevrijding begon Israel aan een traject van herstel. Hij kreeg therapie en bijscholing en moest zijn weg in de maatschappij vinden. Later studeerde hij sociologie en trad hij naar buiten met zijn verhaal. Ook publiceerde hij een boek over zijn jeugd: Wij waren, ik ben.

• ‘De jongen uit Ruinerwold’ vond een thuis in Friesland

  ‘De jongen uit Ruinerwold’ vond een thuis in Friesland

3. Wat was de rol van vader Gerrit Jan van Dorsten?

Volgens het Openbaar Ministerie hield Gerrit Jan van Dorsten zijn kinderen jarenlang opzettelijk geïsoleerd van de buitenwereld. Ze hadden geen toegang tot onderwijs, internet of nieuws en waren voor informatie en sociale contacten volledig afhankelijk van hem.

Uit latere verklaringen van de kinderen bleek dat hun vader een sterk apocalyptisch wereldbeeld had. Hij sprak over het einde der tijden en waarschuwde voor gevaren buiten het gezin. Hij zag zichzelf als een door God gekozen leider en later zelfs als de Messias. Binnen het gezin werd hun vader gezien als ultieme autoriteit die geen tegenspraak duldde. Hij bepaalde wat waar en niet waar was.

De kinderen moesten meewerken op het erf en in het huishouden. Hun leven speelde zich grotendeels af op het afgesloten terrein rond de boerderij. Alleen onder strikte voorwaarden mochten ze naar buiten.

Het Openbaar Ministerie eiste een gevangenisstraf van zes jaar, maar later oordeelde de rechtbank dat Gerrit Jan van Dorsten te ziek was om terecht te staan. Er is daardoor geen definitieve straf opgelegd.

• Klinkt als een sekte

  Klinkt als een sekte

4. Hoe kon dit jarenlang onopgemerkt blijven?

Een van de meest gestelde vragen na de ontdekking was: hoe is het mogelijk dat dit in Nederland kon gebeuren?

In de loop der jaren waren er verschillende signalen, zoals schoolverzuim en meerdere verhuizingen. Maar die leidden niet tot een interventie. Sterker nog, ze droegen bij aan het versnipperen van informatie over het gezin tussen verschillende gemeenten.

Later bleek bovendien dat Israel twee maanden voor zijn cafébezoek contact met de politie en Veilig Thuis had gezocht, eerst anoniem en later onder zijn eigen naam. Die instanties wilden eerst een afspraak maken om langs te komen voordat ze tot actie overgingen.

De zaak leidde tot een maatschappelijke discussie over de manier waarop gemeenten en instanties zicht houden op kinderen die buiten het reguliere schoolsysteem vallen. Hoe wordt gecontroleerd of kinderen daadwerkelijk onderwijs volgen? Wat gebeurt er als gezinnen zich terugtrekken uit het zicht van instanties? En hoe verhoudt vrijheid van opvoeding zich tot de verantwoordelijkheid van de overheid om kinderen te beschermen?

5. Hoe gaat het nu met de kinderen van Ruinerwold?

Na de ontdekking werden de kinderen elders ondergebracht. Ze moesten allereerst het nodige onderwijs inhalen en leren hoe ze in de samenleving konden functioneren.

Van alle kinderen trad Israel van Dorsten het meest naar buiten met zijn verhaal. Zijn broers Edino en Shin van Dorsten en zijn zus Mar Jan van Dorsten deelden ook hun verhaal in interviews, boeken en in de documentaire De kinderen van Ruinerwold.

• Het ongemak van docuserie ‘De kinderen van Ruinerwold’

  Het ongemak van docuserie ‘De kinderen van Ruinerwold’