1. Ik word altijd bang van de beelden in fantasyfilms en dus kán het niet van God zijn.
“Mijn eerste reactie? Ik word altijd bang van liften en tunnels en dus is dat ook niet van God. Een beetje flauw misschien, maar de stelling is behoorlijk kort door de bocht, al ken ik het gevoel wel; ik word ook bang van bepaalde films. Zo keek ik een tijdje terug The Exorcism of Emily Rose (2005), gemaakt door de christelijke regisseur Scott Derrickson. Hij gebruikt het waar gebeurde verhaal van een fatale duiveluitdrijving om zijn kijker na te laten denken over het bovennatuurlijke. Maar persoonlijk trok ik het niet; ik kreeg tintelingen over mijn hele lijf en heb de tv voortijdig uitgezet.
Met fantasyfilms kun je hetzelfde hebben. Toch blijft angst een slechte raadgever en wil ik dit niet als graadmeter inzetten om te bepalen of iets goed of fout is, juist omdat ik in dit specifieke geval de motieven van de regisseur ken. Bovendien moet je je afvragen: is het een goede of veilige film als ik níet bang word?”

2. Niet wat je ziet, bepaalt of een film goed of fout is, maar wat de filmmaker je wil vertellen.
“Als deze stelling klopt, moet je blijkbaar alles op de koop toe nemen, zoláng de filmmaker je maar wat te vertellen heeft. Maar twee uur kijken naar gevloek, bloot of geweld om één goed punt te maken, is natuurlijk te veel. Hetzelfde geldt voor een fantasyfilm met onnodig veel duistere magie of allerlei vampiers die zonder duidelijke reden over het filmdoek dansen.
Vergelijk verantwoord film kijken met koorddansen. Je zet je voeten op dat dunne draad en probeert evenwicht te vinden tussen wat je ziet en wat ermee gezegd wil worden. Dat is voor christenen echt een spannende onderneming; het is een balans vinden tussen mijding en een passieve ‘ik kijk gewoon alles-houding’. Daarom speur ik bijvoorbeeld internet af naar recensies, zoek ik iets op over de achtergrond van een regisseur of leg ik mijn oor te luister in mijn omgeving. Op die manier ontdek je dat er in de wondere wereld van de fantasyfilms – tussen allerlei pulp – veel moois verscholen ligt.”

3. Een maker die magie gebruikt, probeert de gedachten van een kijker te openen voor het occulte.
“Magie hoeft niet slecht te zijn. C.S. Lewis zei eens dat mensen met betrekking tot het occulte twee fouten kunnen maken. Je kunt er te veel aandacht aan geven, zoals gebeurt in bepaalde fantasyfilms, maar ook te weinig en op die manier de macht van het occulte onderschatten.
Lewis en Tolkien gebruikten overduidelijk magie, maar binnen heel duidelijke kaders. Ze laten daarmee zien dat het bestaat, maar wijzen er vervolgens door hun verhalen wel op wat er gebeurt als kwade machten jou gaan beheersen. En dat is precies wat de Bijbel ook zegt: het is niet voor mensen.”

4. Met mooie argumenten vóór fantasyfilms creëer je niets anders dan een vrijbrief om te genieten van wereldse of zelfs heidense zaken.
“Ik weet voor mezelf dat ik er niet op gericht ben om mensen allerlei wereldse gedachten door de keel te duwen of iets goed te praten. Aan de andere kant weet ik ook wel dat mijn hart vol bedrog is en dat iedereen wel eens scheef zit. Daarom laat ik me graag corrigeren als ik een fantasyfilm te positief beoordeel en ga ik graag het gesprek aan. Overigens zei diezelfde C.S. Lewis eens dat alle mythes die ooit bedacht zijn, allemaal voorafspiegelingen zijn van de ene Mythe Die waar geworden is. Praat je het dan te gemakkelijk goed? Ik zou zeggen: ga zelf op ontdekkingstocht!”

5. Fantasyfilms kunnen niet-gelovigen helpen om Jezus’ offer en opstanding beter te begrijpen.
“Het kan inderdaad, al is het niet een alleenrecht voor fantasyfilms. Zo hoorde ik laatst dat iemand tot geloof kwam door The Love Bug (1968); een knullige, komische film. Iemand anders zag iets in The Saint (1997) dat haar huwelijk redde. Zelfs daardoorheen kan God blijkbaar werken!
Het fantasy-genre biedt mooie kansen om duidelijk te maken dat de mens uit een wereld komt waar het ooit goed was. Maar ook dat er een heftige strijd gaande is om tot herstel te komen, dat er hoop is op een mooie toekomst en dat hiervoor ingrijpen nodig is vanuit een wereld achter de onze. Hoor ik nu het Evangelie, of kijk ik naar een goede fantasyfilm? Ze gebruiken vaak dezelfde taal!
Maar het is natuurlijk een spannend terrein. Pas bij het vorderen van de Harry Potter-serie ontdekten we dat J.K. Rowling niet toevallig gebruikmaakte van allerlei motieven met een christelijke lading. Zo staat de feniks voor de wederopstanding, de draak voor de duivel en is de eenhoorn een beeld van de zuiverheid van Christus. Hiermee zeg ik niet dat Rowling het Evangelie van a tot z uitlegt, maar ze laat wel zien dat er een tegenstander is die mensen wil verleiden om zich af te keren van het goede. Net als de opoffering van iemand om de strijd met die kwade macht aan te gaan, waarmee in het laatste deel van Harry Potter alle puzzelstukjes op hun plaats vielen en de auteur erkende dat dit geen toeval was. Nu maar hopen dat in de verfilming van deel zes en zeven die boodschap overeind blijft.”

N.a.v. ‘Het betoverde land achter het filmdoek’, Bart Cusveller (red.), uitgeverij Buiten & Schipperheijn, 160 pag., € 15,00, ISBN: 9789058813985.