Elke maand zó veel pijn hebben dat je je agenda eromheen moet plannen. Afspraken afzeggen, werk doorschuiven, hopen dat het snel weer zakt. Voor één op de tien vrouwen is dit de realiteit. Toch duurt het gemiddeld zeven jaar (!) voordat duidelijk wordt dat het om endometriose gaat – een ziekte met veel gezichten en nog altijd veel vragen.
Wat is endometriose?
Het woord endometriose komt van het woord endometrium, wat het slijmvlies in de baarmoeder is.Bij elke vrouw in de vruchtbare levensfase groeit dit slijmvlies iedere maand aan. Wanneer je ongesteld wordt, breekt het af en gaat het bloeden.
Normaal komt dit endometrium alleen voor in de baarmoederholte, maar bij 10% van de vrouwen groeit weefsel dat hierop lijkt buiten de baarmoeder. Het kan dan op verschillende organen terechtkomen, zoals de eierstokken, darmen, blaas en zelfs op plekken zoals longen en hersenen.
Het is een goedaardige, maar vaak pijnlijke en chronische aandoening
Net als in de baarmoeder, groeit het endometrium ook op deze plekken elke maand aan, om vervolgens weer af te breken en te bloeden. Dit bloed kan alleen niet naar buiten en je lichaam kan het niet goed opruimen. Het bloed dat blijft zitten zorgt voor ontstekingen en vervelende klachten. Dit noem je endometriose. Het is een goedaardige, maar vaak pijnlijke en chronische aandoening.
Wat zijn de klachten bij endometriose?
De klachten variëren sterk, doordat het weefsel op verschillende plekken in het lichaam kan groeien. Dit zijn de meest voorkomende klachten:
- Extreme menstruatiepijn voor/tijdens/na de menstruatie
- Darm- en blaasklachten
- Onregelmatige menstruatie
- PMS-klachten, zoals stemmingswisselingen
- Plotselinge buikpijn
- Pijn na of tijdens seks
- Onverklaarbare vermoeidheid
- Verminderde vruchtbaarheid
De klachten worden in de loop van de tijd meestal erger en komen vaker terug. Eerst heb je vooral pijn tijdens je menstruatie, zoals buik- of rugpijn. Later kun je ook buiten je menstruatie klachten krijgen en breiden de klachten zich uit.
Tekst gaat hieronder verder.
Wat je hormonen je vertellen tijdens de overgang: ‘Hoi, ik ben Oestrogeen’
Naar de oorzaak van endometriose wordt nog volop onderzoek gedaan. Wel zien onderzoekers een aantal factoren die mogelijk een rol spelen. We zetten de belangrijkste op een rijtje.
- Erfelijkheid
Onderzoek laat zien dat endometriose vaker voorkomt binnen families. Heb je moeder of zus met endometriose? Dan is de kans groter dat je de aandoening ook hebt.
- BMI Gewicht (zowel overgewicht als ondergewicht) is geen directe oorzaak van endometriose, maar er is wel een vaag verband te zien tussen lichaamsgewicht en endometriose. Veel studies laten zien dat vrouwen met een lager BMI iets vaker endometriose hebben. Tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat een hoger BMI samenhangt met ernstigere klachten.
- Voeding
Ook voeding vormt geen directe oorzaak van endometriose. Wel kunnen de klachten verergeren door ontstekingsbevorderende voeding, zoals rood vlees en suiker.
Wat als ik vermoed dat ik endometriose heb?
Herken je de klachten die op endometriose kunnen wijzen? Ga dan naar de huisarts. Het kan slim zijn om van tevoren je klachten bij te houden, zodat de huisarts een duidelijk beeld heeft van je klachten en je sneller kan doorverwijzen.
Meestal stuurt de huisarts je door naar de gynaecoloog. De gynaecoloog doet onderzoek naar de vagina en baarmoeder, vaak met een eendenbek of met een echo. Na dit onderzoek schat de gynaecoloog in of er sprake is van endometriose of dat verder onderzoek nodig is. Als de echo niet genoeg duidelijkheid geeft, wordt er vaak een MRI-scan gedaan in het ziekenhuis. Daarmee kunnen ze de hele buikholte in kaart brengen.
Is het nog steeds onduidelijk? Dan kan een laparoscopie, of kijkoperatie, in enkele gevallen nodig zijn. De arts zoekt dan met een camera in de buik naar weefsel om de diagnose officieel te bevestigen. Dit gebeurt onder narcose. Je kunt op basis van de echo of MRI-scan een ‘waarschijnlijke diagnose’ krijgen, maar een laparoscopie geeft vaak de doorslag.
Wat kan er gedaan worden tegen endometriose?
Er is op dit moment nog geen bewezen manier om endometriose te genezen of te voorkomen. Wel zijn wetenschappers volop aan het onderzoeken wat mogelijk zou kunnen helpen tegen de symptomen van endometriose. De meest voorkomende behandelingen zijn:
- Pijnstilling (ibuprofen, naproxen).
- Voedingsplan aanpassen. Het vermijden van bewerkt eten kan helpen om de klachten te verminderen. Soms raden dokters aan om een ontstekingsremmend dieet te proberen. Denk aan weinig tot geen gluten, zuivel, rood vlees en cafeïne.
Deze behandelingen richten zich op het verminderen van klachten zoals pijn en het verbeteren van de vruchtbaarheid. Vroeger dachten dokters dat het weefsel zo snel mogelijk weggehaald moest worden, wat er vaak toe leidde dat vrouwen met stoma’s eindigden. Tegenwoordig wordt de ziekte bestreden met een combinatie aan medicijnen die het beste bij de klachten passen, met soms een operatie.
In een recent onderzoek van het Radboudumcworden weeënremmers gebruikt tegen de pijn. In ernstige gevallen van endometriose zijn de baarmoederkrampen namelijk gelijk aan de pijn van weeën. De eerste resultaten zijn hoopgevend: de vrouwen in het onderzoek voelden al snel verlichting van pijn.
Auteur: Carlijne Rozema
Anne-Mar Zwart schreef boek over vruchtbaarheidstraject: ‘Hoe meer baby’s ik zag, hoe meer hoop ik kreeg’
